Η Ελένη πηγαίνει στην Ε΄ Δημοτικού. Τον τελευταίο καιρό ζητάει από τους γονείς της να της αγοράσουν τα πρώτα της καλλυντικά. «Όλες οι φίλες μου βάφονται», τους λέει.
Και κάπου εδώ αρχίζουν τα δύσκολα για τους γονείς. Γιατί ο καθένας μπορεί να απαντήσει στην Ελένη με εντελώς διαφορετικό τρόπο.
Σχετικό θέμα: Επτά γονεϊκές συμπεριφορές που δεν αφήνουν τα παιδιά να «μεγαλώσουν»
Ο αυταρχικός γονιός θα μπορούσε να απαντήσει: «Όχι. Είσαι πολύ μικρή για να βάφεσαι». Η συζήτηση τελειώνει εκεί. Ο γονιός αποφασίζει και το παιδί ακολουθεί.
Ο «γονιός-τίγρης» δεν θα έχανε την ευκαιρία: «Όταν τελειώσεις τα μαθήματά σου και δω τους βαθμούς που περιμένω, το συζητάμε». Για εκείνον, οι υψηλές επιδόσεις έχουν ιδιαίτερη σημασία.
Ο επιτρεπτικός γονιός μπορεί να πει: «Εντάξει, πάρε ό,τι θέλεις». Δεν θέλει να έρθει σε σύγκρουση με το παιδί και αφήνει την επιλογή σχεδόν αποκλειστικά σε εκείνο.
Ο «γονιός-ελικόπτερο» πιθανότατα θα εμπλακεί πολύ περισσότερο. Θα θελήσει να ελέγξει τι ακριβώς χρησιμοποιούν οι φίλες του παιδιού, τι επιτρέπεται στο σχολείο, ποια προϊόντα είναι κατάλληλα και ίσως αποφασίσει ο ίδιος τι, πότε και πώς θα χρησιμοποιήσει το παιδί.
Ο «γονιός-εκχιονιστικό» μπορεί να σπεύσει να ικανοποιήσει το αίτημα, ιδιαίτερα εάν φοβάται ότι το παιδί θα αισθανθεί διαφορετικό ή θα βρεθεί σε δύσκολη θέση απέναντι στις φίλες του. Στόχος του είναι να απομακρύνει τη δυσκολία προτού καν χρειαστεί να την αντιμετωπίσει το παιδί.
Και ο «γονιός-φάρος»; Θα ακούσει πρώτα. «Γιατί θέλεις να βαφτείς;», «Τι χρησιμοποιούν οι φίλες σου;», «Πώς θα ένιωθες εάν σου έλεγα ότι τα καλλυντικά μπορούν να περιμένουν;». Μπορεί να επιτρέψει κάτι που θεωρεί κατάλληλο για την ηλικία και να αρνηθεί κάτι άλλο. Θα θέσει δηλαδή όρια, αλλά θα αφήσει χώρο στο παιδί να εκφράσει αυτό που θέλει και να συμμετέχει στην απόφαση.
Από τον γονιό-ελικόπτερο στον γονιό-φάρο
Οι ονομασίες για τα διαφορετικά γονεϊκά στιλ έχουν πολλαπλασιαστεί τα τελευταία χρόνια. Ο «γονιός-ελικόπτερο» βρίσκεται συνεχώς πάνω από το παιδί, έτοιμος να παρέμβει. Ο «γονιός-εκχιονιστικό» πηγαίνει ένα βήμα παραπέρα, προσπαθώντας να απομακρύνει κάθε εμπόδιο από τον δρόμο του. Ο «γονιός ελεύθερης ανάπτυξης» δίνει μεγαλύτερη ελευθερία στο παιδί και ενθαρρύνει την ανεξαρτησία του, υπάρχει όμως ο κίνδυνος να του παραχωρήσει περισσότερη αυτονομία από όση είναι έτοιμο να διαχειριστεί.
Οι όροι είναι σχετικά καινούργιοι. Η επιστημονική συζήτηση όμως είναι πολύ παλαιότερη. Ήδη από τη δεκαετία του 1960, η αναπτυξιακή ψυχολόγος Νταϊάνα Μπάουμριντ (Diana Baumrind) είχε περιγράψει διαφορετικά γονεϊκά στιλ. Ανάμεσά τους ήταν εκείνο που συνδυάζει τη ζεστασιά και την ανταπόκριση στις ανάγκες του παιδιού με σαφή όρια και απαιτήσεις. Οι έρευνες που ακολούθησαν συνέδεσαν αυτή την ισορροπημένη προσέγγιση με θετικά αποτελέσματα για την ανάπτυξη των παιδιών.
Τι είναι ο «γονιός-φάρος»
Πάνω σε αυτή την παλαιότερη γνώση στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό η «γονεϊκότητα-φάρος». Τον όρο έχει χρησιμοποιήσει και αναπτύξει ο παιδίατρος και καθηγητής Παιδιατρικής Κένεθ Γκίνσμπεργκ (Kenneth Ginsburg), ο οποίος εργάζεται στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου της Πενσιλβάνια. Το 2025 η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής εξέδωσε το βιβλίο του «Lighthouse Parenting», στο οποίο περιγράφει πώς οι γονείς μπορούν να λειτουργούν σαν φάρος στη ζωή των παιδιών τους.
Η εικόνα του φάρου εξηγεί σχεδόν ολόκληρη τη φιλοσοφία. Ο φάρος δεν ακολουθεί το πλοίο μέσα στη θάλασσα ούτε κυβερνά στη θέση του καπετάνιου. Παραμένει σταθερός στην ακτή, δείχνει πού βρίσκονται τα βράχια και προσφέρει ένα ασφαλές σημείο αναφοράς.
Έτσι και ο γονιός-φάρος:
- θέτει σαφή όρια,
- προσφέρει σταθερότητα και συναισθηματική υποστήριξη,
- ακούει πριν σπεύσει να δώσει λύση,
- αφήνει το παιδί να αντιμετωπίσει δυσκολίες που μπορεί να διαχειριστεί,
- παρεμβαίνει όταν υπάρχει πραγματικός κίνδυνος,
- αποδέχεται ότι τα λάθη και οι αποτυχίες αποτελούν μέρος της ανάπτυξης.
Γιατί είναι τόσο δύσκολο να μην επέμβουμε
Η θεωρία ακούγεται απλή. Στην πράξη, ίσως το δυσκολότερο για έναν γονιό είναι να βλέπει το παιδί του να δυσκολεύεται ενώ γνωρίζει ότι θα μπορούσε να λύσει το πρόβλημα.
Σχετικό θέμα: Οκτώ γονεϊκές συμπεριφορές που δημιουργούν κακομαθημένα παιδιά
Ένα παιδί τσακώνεται με έναν φίλο. Ένας έφηβος παίρνει κακό βαθμό. Ξεχνά μια εργασία στο σπίτι. Αντιμετωπίζει πρόβλημα με μια ομαδική εργασία. Η πρώτη παρόρμηση μπορεί να είναι ένα τηλεφώνημα στον δάσκαλο μια παρέμβαση στους άλλους γονείς ή μια έτοιμη λύση.
Ο Ράσελ Σο (Russell Shaw), εκπαιδευτικός με τρεις δεκαετίες εμπειρίας σε σχολεία, αναφέρεται στις συνέπειες αυτής της υπερβολικής παρέμβασης. Οι γονείς, χωρίς να το επιδιώκουν, στερούν από τα παιδιά μια σημαντική εμπειρία. Την ευκαιρία να δυσκολευτούν, να επιμείνουν και τελικά να τα καταφέρουν μόνα τους. Μέσα από αυτή τη διαδικασία χτίζεται και η αυτοπεποίθησή τους
Ο γονιός-φάρος, αντί να ρωτήσει αμέσως «τι να κάνω για να το διορθώσω;», ακούει και μπορεί να ρωτήσει: «Εσύ τι σκέφτεσαι να κάνεις;». Η ακρόαση, σε αυτή την προσέγγιση, δεν σημαίνει αδιαφορία. Σημαίνει ότι ο γονιός δείχνει στο παιδί πως πιστεύει ότι μπορεί να αντιμετωπίσει μια δυσκολία.
Από το «αποφασίζω» στο «συμβουλεύω»
Όσο μεγαλώνει το παιδί, αλλάζει και η θέση του γονιού. Στα πρώτα χρόνια αποφασίζει σχεδόν τα πάντα. Σταδιακά, όμως, χρειάζεται να αποσύρει κάποια από τα στηρίγματα και να επιτρέπει περισσότερες αποφάσεις, περισσότερα λάθη και περισσότερη ευθύνη.
Αυτό δεν σημαίνει απουσία κανόνων. Η ισορροπία ανάμεσα στην αυτονομία και στα σταθερά όρια βρίσκεται στην καρδιά αυτής της προσέγγισης.
Και εδώ χρειάζεται μια σημαντική διευκρίνιση. Η «γονεϊκότητα-φάρος» ως ονομασία είναι νέα και δεν διαθέτει από μόνη της το ερευνητικό βάθος δεκαετιών που έχουν τα κλασικά γονεϊκά στιλ. Ο ίδιος ο Γκίνσμπεργκ τη συνδέει με την ήδη μελετημένη ισορροπημένη γονεϊκότητα, δηλαδή με τον συνδυασμό φροντίδας, σαφών ορίων και σταδιακής αυτονομίας.
Σχετικό θέμα: Αφήστε τα παιδιά να αποτύχουν
Όλοι θέλουμε τα παιδιά μας να πετύχουν και να είναι ευτυχισμένα. Όταν όμως τα βλέπουμε να δυσκολεύονται ή να αποτυγχάνουν, συχνά αναρωτιόμαστε εάν κάνουμε κάτι λάθος στον τρόπο που τα μεγαλώνουμε. Υπάρχουν όμως πράγματα που τα παιδιά μπορούν να μάθουν μόνο όταν δοκιμάζουν, ρισκάρουν και, κάποιες φορές, αποτυγχάνουν. Η αποτυχία δεν είναι πάντα κάτι από το οποίο χρειάζεται να τα προστατεύσουμε. Μπορεί να είναι και ένας τρόπος να μεγαλώσουν.
Κάνε like στη σελίδα μας στο Facebook
Ακολούθησε μας στο Twitter
Κάνε εγγραφή στο κανάλι μας στο Youtube
Γίνε μέλος στο κανάλι μας στο Viber
– Αναφέρεται ως πηγή το ertnews.gr στο σημείο όπου γίνεται η αναφορά.
– Στο τέλος του άρθρου ως Πηγή
– Σε ένα από τα δύο σημεία να υπάρχει ενεργός σύνδεσμος
