Γιατί τα πουλόβερ μας είναι πια για πέταμα

Η Άννα Κλόστον είναι ηρωίδα στο αστυνομικό μυθιστόρημα της Αν Κλιβς (Ann Cleeves) «Κόκκινα Οστά», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος. Ζει στο Γουόλσι, στα νησιά Σέτλαντ, έναν τόπο όπου το πλέξιμο ήταν τέχνη, παράδοση και τρόπος ζωής.

Η Άννα θέλει να αναβιώσει τις παραδοσιακές τέχνες των νησιών. Σχεδιάζει σεμινάρια για γνέσιμο, βαφή, πλέξιμο και ονειρεύεται να αξιοποιήσει τα περίφημα μοτίβα των Σέτλαντ.

Στο Φερ Αϊλ, ένα μικρό νησί του αρχιπελάγους, τα πολύχρωμα γεωμετρικά σχέδια των πλεκτών έγιναν γνωστά σε ολόκληρο τον κόσμο. Μια παράδοση που εξακολουθεί να επιβιώνει, με πλέκτριες του νησιού να δημιουργούν ακόμη τα χαρακτηριστικά σχέδια και να στέλνουν τα πλεκτά τους σε πελάτες σε όλο τον κόσμο. Ωστόσο, από εκείνα τα πουλόβερ που περνούσαν από γενιά σε γενιά φτάσαμε στα σημερινά, που δεν μπορούν να βγάλουν έναν χειμώνα.

Στη δική μου ντουλάπα υπάρχουν ακόμη πουλόβερ από τα χρόνια που πήγαινα σχολείο. Τα καινούργια, αντίθετα, μέσα σε λίγους μήνες γεμίζουν κόμπους, ξεχειλώνουν και δείχνουν ήδη παλιά. Και δεν είναι μόνο τα πουλόβερ. Οι ραφές στα ρούχα ξηλώνονται έπειτα από λίγα πλυσίματα, τα υφάσματα χάνουν τη φόρμα τους, τα παπούτσια- ιδίως τα αθλητικά- χρειάζονται αντικατάσταση πολύ γρηγορότερα από παλιά.

Στα πλεκτά τα πράγματα είναι ακόμη χειρότερα. Δεν μας κρατούν αρκετά ζεστούς ή, αντίθετα, μας κάνουν να ιδρώνουμε. Μερικές φορές μυρίζουν ακόμη και πλαστικό. Και οι παλιές ποιότητες έχουν γίνει δυσεύρετες, ακόμη και όταν κάποιοι πληρώνουν πολύ ακριβά.

Το γιατί κρύβεται, σε μεγάλο βαθμό, σε εκείνο το μικρό ταμπελάκι που συνήθως δεν κοιτάζουμε πριν φτάσουμε στο ταμείο: στην ετικέτα με τη σύνθεσή τους.

Κοιτάξτε την ετικέτα

Τα πλεκτά κατασκευάζονταν παραδοσιακά από φυσικές ίνες, κυρίως από μαλλί προβάτου, κατσίκας ή αλπακά, ενώ μπορούσαν να περιέχουν βαμβάκι ή λινό. Σήμερα, μεγάλο μέρος των πλεκτών μαζικής παραγωγής περιέχει συνθετικές ίνες, όπως πολυεστέρα, πολυαμίδιο και ακρυλικό.

Ο Ιμράν Ισλάμ, καθηγητής επιστήμης κλωστοϋφαντουργίας και γνώστης των πλεκτών στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας Μόδας (Fashion Institute of Technology) της Νέας Υόρκης, έκανε κάποτε ένα απλό πείραμα στην τάξη του. Ζήτησε από τους φοιτητές που φορούσαν πουλόβερ να κοιτάξουν την ετικέτα τους. Όλα είχαν μέσα τους, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, πλαστικό.

Και δεν είναι δύσκολο να καταλάβουμε γιατί. Οι συνθετικές ίνες μπορούν να παραχθούν σε τεράστιες ποσότητες. Συμφέρουν τη βιομηχανία, όχι όμως εμάς ούτε το περιβάλλον. Κάνουν ευκολότερα κόμπους, χάνουν γρηγορότερα την όψη τους και απελευθερώνουν μικροπλαστικά. Το μαλλί, αντίθετα, έχει ιδιότητες που δύσκολα αντιγράφονται. Μπορεί να απορροφήσει σημαντική ποσότητα υγρασίας προτού αρχίσει να δίνει την αίσθηση ότι είναι υγρό, ενώ βοηθά το σώμα να παραμένει ζεστό χωρίς να υπερθερμαίνεται.

Ακριβό δεν σημαίνει απαραίτητα καλό

Η τιμή δεν αποτελεί πλέον εγγύηση για την ποιότητα. Ο Ισλάμ επισημαίνει ότι πολυαμίδιο και ακρυλικό χρησιμοποιούνται πλέον ακόμη και από μεγάλους οίκους μόδας. Ακόμη και μια πανάκριβη «μάλλινη» ζακέτα της Γκούτσι (Gucci) είναι κατά 50% πολυαμίδιο.

Γιατί όμως τα συνθετικά υλικά έχουν κατακλύσει τα πλεκτά μας; Αρκεί να δούμε τους αριθμούς. Περίπου 450 γραμμάρια πρόβειου μαλλιού ως πρώτη ύλη κοστίζουν 1,30 έως 1,75 ευρώ και η ίδια ποσότητα κασμίρ περίπου 9 έως 13 ευρώ. Το ακρυλικό κοστίζει λιγότερο από ένα ευρώ. Και όσο η γρήγορη μόδα πίεζε τις τιμές προς τα κάτω, η πίεση πέρασε σταδιακά και στην υπόλοιπη βιομηχανία.

Χάθηκε και η τέχνη του πλεξίματος

Δεν άλλαξαν μόνο τα υλικά. Χάθηκε σταδιακά και μέρος της τέχνης του πλεξίματος, που απαιτεί γνώση και εμπειρία.

Όταν οι κατασκευαστές μειώνουν αυτό το κόστος, εξηγεί ο Ισλάμ, τα σχέδια απλοποιούνται και οι παλιές δεξιότητες παύουν να περνούν από τη μία γενιά εργαζομένων στην επόμενη.

Σχετικό θέμα: Έχετε καταλάβει ότι είναι πάλι στη μόδα τα πλεκτά;

Κάπως έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος και η κακή ποιότητα κυριαρχεί.

Η Σόφι Τανχάουζερ, συγγραφέας του βιβλίου Worn: A People’s History of Clothing, επισημαίνει και μια αλλαγή στις δικές μας συνήθειες. Δεν πλένουμε πια εύκολα ένα ρούχο στο χέρι ούτε έχουμε μεγάλη διάθεση να ασχολούμαστε με το πώς θα στεγνώσει. Θέλουμε να το βάλουμε στο πλυντήριο μαζί με τα υπόλοιπα και να τελειώνουμε. Και σε αυτό τα συνθετικά υλικά μάς βολεύουν.

Κάπως έτσι επιστρέφουμε στην Άννα Κλόστον της Αν Κλιβς. Στα απομακρυσμένα Σέτλαντ προσπαθεί να ξαναδώσει ζωή σε μια τέχνη που κάποτε περνούσε από γενιά σε γενιά. Η δική μας ζωή, βέβαια, έχει γίνει πολύ πιο απαιτητική για να βρίσκουμε τον χρόνο να αρχίσουμε να πλέκουμε. Ας προσέχουμε, τουλάχιστον, λίγο περισσότερο τις ετικέτες.

Και κάτι ακόμη: εάν το πουλόβερ σας περιέχει πολύ πολυεστέρα, προσέξτε όταν πλησιάζετε στο τζάκι, που με το πετρέλαιο στα ύψη θα το έχουμε μάλλον αναμμένο όλον τον χειμώνα. Το μαλλί είναι από τη φύση του πολύ πιο ανθεκτικό στη φωτιά, ενώ ο πολυεστέρας είναι πολύ πιο εύφλεκτος. Και, όταν έρθει το Πάσχα, λίγη προσοχή και στην Ανάσταση με τις αναμμένες λαμπάδες. Μη λαμπαδιάσουμε όλοι μαζί.

---

Αξίζει να διαβάσετε: «Οι δικοί μου άνθρωποι» του Εντοάρντο Νέζι, σε μετάφραση Ανταίου Χρυσοστομίδη, από τις Εκδόσεις Καστανιώτη. Η ιστορία ενός κόσμου που χάθηκε, της υφαντουργίας στο Πράτο της Τοσκάνης, των οικογενειακών επιχειρήσεων, των τεχνιτών και μιας γνώσης που περνούσε από γενιά σε γενιά, μέχρι που η παγκοσμιοποίηση και ο φθηνός ανταγωνισμός άλλαξαν τα πάντα.