Μήπως τελικά δεν υπάρχει κρίση «μέσης ηλικίας»;

«Ε, κι εσύ τώρα τι νομίζεις ότι είσαι; Αρχές γριούλας είσαι», μου είπε κάποιος κάποτε.

Δεν ξέρω τι με ενόχλησε περισσότερο. Η λέξη «γριούλα» ή η βεβαιότητα με την οποία ειπώθηκε, σαν να υπάρχει μια ηλικία μετά την οποία περνάμε αυτομάτως στην άλλη πλευρά. Σαν κάπου στη μέση της ζωής να αρχίζει η αντίστροφη μέτρηση και μαζί της να λιγοστεύουν όλα όσα μπορούμε να περιμένουμε από τη ζωή.

Κι όμως, τι γίνεται εάν αυτή η εικόνα της μέσης ηλικίας είναι μόνο ένα στερεότυπο; Και εάν ακόμη και η περίφημη «κρίση μέσης ηλικίας» δεν είναι αυτό που τόσα χρόνια πιστεύουμε; Ή μήπως δεν υπάρχει καν;

Αυτό υποστηρίζει η Μάργκι Λάχμαν (Margie Lachman), καθηγήτρια Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Μπραντάις (Brandeis University) της Μασαχουσέτης, η οποία μελετά εδώ και περισσότερα από 30 χρόνια τι συμβαίνει στους ανθρώπους μεταξύ 40 και 60 ετών.

Η ίδια συμμετέχει στη μεγάλη αμερικανική μελέτη για τη μέση ηλικία, η οποία παρακολουθεί χιλιάδες ενηλίκους από το 1994, εξετάζοντας πώς αλλάζουν με τα χρόνια η ζωή, η υγεία και ο τρόπος με τον οποίο βλέπουν τον εαυτό τους και τον κόσμο.

Σε συνέντευξή της στον Guardian, με αφορμή το νέο της βιβλίο Primetime: A New Vision for Midlife («Η καλύτερη περίοδος: Μια νέα ματιά στη μέση ηλικία», σε ελεύθερη μετάφραση), η Λάχμαν υποστηρίζει ότι είναι «εντελώς λανθασμένη» η αντίληψη πως η μέση ηλικία είναι αναπόφευκτα μια δύσκολη περίοδος που συνοδεύεται από μεγάλες ανατροπές.

Γιατί βαφτίζουμε κάθε δυσκολία «κρίση μέσης ηλικίας»

Σε παλαιότερη έρευνα της Λάχμαν και των συνεργατών της, περίπου το 26% των συμμετεχόντων μεγαλύτερων γενεών δήλωσε ότι είχε βιώσει μια «κρίση μέσης ηλικίας». Όταν όμως οι ερευνητές τούς ζήτησαν να εξηγήσουν τι ακριβώς εννοούσαν, οι απαντήσεις ήταν πολύ διαφορετικές. Άλλοι αναφέρονταν σε ένα διαζύγιο, άλλοι στην απώλεια της δουλειάς τους και άλλοι σε ένα σοβαρό πρόβλημα υγείας.

Το ενδιαφέρον είναι ότι όλα αυτά μπορούν να συμβούν σε οποιαδήποτε ηλικία. Μάλιστα, σε ορισμένες περιπτώσεις, τα γεγονότα που οι ίδιοι οι συμμετέχοντες χαρακτήριζαν «κρίση μέσης ηλικίας» είχαν συμβεί πολύ νωρίτερα ή πολύ αργότερα.

«Οτιδήποτε πάει στραβά θεωρείται κρίση μέσης ηλικίας», λέει η Λάχμαν.

Το να φτάνετε στα 40, στα 45 ή στα 50 και να κάνετε έναν απολογισμό είναι φυσιολογικό. Μπορεί να κοιτάξετε πίσω και να διαπιστώσετε ότι ορισμένοι στόχοι δεν πραγματοποιήθηκαν ή ότι η ζωή σας δεν εξελίχθηκε ακριβώς όπως την είχατε φανταστεί. Αυτό όμως, σύμφωνα με την ψυχολόγο, δεν συνιστά από μόνο του κρίση. Αντίθετα, η συνειδητοποίηση ότι κάποια πράγματα δεν σας ικανοποιούν μπορεί να γίνει αφορμή για να τα αλλάξετε.

Η ικανοποίηση από τη ζωή δεν μειώνεται στη μέση ηλικία

Τα ευρήματα αμφισβητούν και μια δεύτερη διαδεδομένη αντίληψη, ότι όσο πλησιάζουμε στη μέση ηλικία γινόμαστε λιγότερο ευτυχισμένοι. Σύμφωνα με τη Λάχμαν, η ικανοποίηση από τη ζωή παραμένει σχετικά σταθερή κατά τη μέση ηλικία και τα πρώτα χρόνια της μεγαλύτερης ηλικίας. Μάλιστα, όπως λέει, εάν παρατηρείται κάποια μεταβολή, αυτή τείνει να είναι προς τα πάνω.

Σήμερα οι νεότεροι άνθρωποι τείνουν να δηλώνουν μικρότερη ικανοποίηση από τη ζωή τους σε σχέση με τους ανθρώπους μέσης ηλικίας, ενώ εμφανίζουν περισσότερο άγχος και κατάθλιψη.

Ανάμεσα σε παιδιά και ηλικιωμένους γονείς

Πολλοί άνθρωποι βρίσκονται ταυτόχρονα ανάμεσα σε δύο γενιές που τους χρειάζονται. Φροντίζουν τα παιδιά τους και συγχρόνως καλούνται να βοηθήσουν τους ηλικιωμένους γονείς τους. Στις ΗΠΑ, κατά μέσο όρο, το 45% των ενηλίκων στα 40 και τα 50 τους ανήκει στη λεγόμενη «γενιά σάντουιτς», έχοντας παιδί κάτω των 18 ετών και έναν γονέα που χρειάζεται τη βοήθειά τους.

Παράλληλα, εμφανίζονται οι πρώτες ορατές αλλαγές του σώματος. Τα μαλλιά γκριζάρουν, εμφανίζονται ρυτίδες, μπορεί να χρειαστούν γυαλιά για το διάβασμα. Και μαζί με αυτές τις αλλαγές μπορεί να εμφανιστεί η σκέψη: «Μεγαλώνω. Μήπως από εδώ και πέρα αρχίζει η κατηφόρα;»

Η Λάχμαν θεωρεί ότι μεγάλο μέρος της αρνητικής εικόνας που έχουμε για τη μέση ηλικία ξεκινά ακριβώς από αυτόν τον φόβο.

Η ζωή μας δεν έχει «κλειδώσει» στα 40

Ένα ακόμη στερεότυπο είναι ότι μέχρι τη μέση ηλικία η προσωπικότητά μας έχει πλέον διαμορφωθεί και δεν αλλάζει. Η εικόνα όμως είναι διαφορετική. Κατά μέσο όρο, λέει η Λάχμαν, καθώς οι άνθρωποι μεγαλώνουν γίνονται περισσότερο συνεργάσιμοι και ευσυνείδητοι και λιγότερο αγχώδεις. Η προσωπικότητα και η ταυτότητα τείνουν να σταθεροποιούνται περισσότερο στη δεκαετία των 50, αλλά στα 40 εξακολουθεί να υπάρχει σημαντικό περιθώριο αλλαγής.

Υπάρχει όμως και μια άλλη ηλικία πέρα από αυτή που αναγράφεται στην ταυτότητά μας: η ηλικία που αισθανόμαστε ότι έχουμε. Σύμφωνα με τη Λάχμαν, η λεγόμενη «υποκειμενική ηλικία» μπορεί να είναι εξίσου σημαντική ή ακόμη σημαντικότερη από τη χρονολογική ηλικία στην πρόβλεψη της υγείας.

Η χρονολογική ηλικία από μόνη της δεν μας λέει πολλά για την πραγματική κατάσταση ενός ανθρώπου. Χρειάζεται να γνωρίζουμε περισσότερα για τη βιολογία του, τις κυτταρικές αλλαγές και τις χρόνιες παθήσεις του. Αντίθετα, το πόσο μεγάλος ή νέος αισθάνεται κάποιος μπορεί να αντανακλά πολλά από όσα συμβαίνουν στον οργανισμό του.

Σχετικό θέμα: Πόσο χρονών είστε; Όσο αισθάνεστε

Η υγεία στη μέση ηλικία επηρεάζει το πώς θα γεράσουμε

Στα 40 και τα 50 μπορεί επίσης να αρχίζουν αλλαγές που δεν είναι ακόμη εύκολα αντιληπτές. Η απώλεια οστικής μάζας, η μυϊκή αδυναμία και η σταδιακή μείωση της αναπνευστικής ικανότητας, είναι αργές και σταδιακές διαδικασίες.

Γι’ αυτό, σύμφωνα με τη Λάχμαν, όσα κάνουμε για την υγεία μας στη μέση ηλικία έχουν σημασία όχι μόνο για το παρόν αλλά και για τις επόμενες δεκαετίες.

Παράγοντες όπως:

• η αρτηριακή πίεση
• τα επίπεδα γλυκόζης
• η χοληστερόλη
• το βάρος

είναι παράγοντες που μπορούμε, σε έναν βαθμό, να βελτιώσουμε μέσα από τον τρόπο ζωής μας. Όσο νωρίτερα αρχίσει κάποιος να φροντίζει την υγεία του τόσο καλύτερα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάποια στιγμή είναι πλέον αργά. Η Λάχμαν φέρνει το απλό παράδειγμα του καπνίσματος: όποτε και εάν το σταματήσετε, κερδίζετε επιπλέον χρόνο ζωής.

Σχετικό θέμα: Γιατί είναι σημαντικό να σχεδιάσουμε τα γηρατειά μας(well aging)

Μπορεί να έχετε μπροστά σας όσο χρόνο έχετε ήδη ζήσει

Ίσως η πιο ενδιαφέρουσα αλλαγή που προτείνει η Λάχμαν δεν αφορά το σώμα αλλά τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε αυτή την περίοδο της ζωής.

Εάν πιστεύετε ότι από εδώ και πέρα όλα θα χειροτερεύουν, αυτή η πεποίθηση μπορεί να επηρεάσει και τον τρόπο που ζείτε. Εάν, αντίθετα, πιστεύετε ότι εξακολουθείτε να μπορείτε να αλλάξετε πράγματα, είναι πιθανότερο να προσπαθήσετε να το κάνετε. Στα 40 ή στα 50, επισημαίνει, είναι πολύ πιθανό να έχετε μπροστά σας τόσο χρόνο όσο έχετε ήδη ζήσει.

Σχετικό θέμα: Είναι τα εξήντα τα νέα σαράντα; Ναι λένε οι έρευνες

Και αυτή η σκέψη αλλάζει τον απολογισμό της μέσης ηλικίας. Το ερώτημα δεν είναι μόνο τι δεν προλάβατε να κάνετε μέχρι σήμερα, αλλά και τι θέλετε να κάνετε με τα χρόνια που βρίσκονται ακόμη μπροστά σας.

Το να αισθάνεστε ότι η ζωή σας έχει σκοπό και νόημα, να προσφέρετε στους άλλους, να μοιράζεστε τη γνώση και την εμπειρία σας και να βρίσκεστε κοντά σε ανθρώπους διαφορετικών ηλικιών είναι, σύμφωνα με τη Λάχμαν, μερικοί από τους τρόπους που μπορούν να σας κάνουν να αισθάνεστε καλύτερα.

Ίσως, τελικά, η μέση ηλικία να μην είναι τόσο η στιγμή που αρχίζουμε να μετράμε όσα χάσαμε, όσο η στιγμή που συνειδητοποιούμε πόσα μπορούμε ακόμη να κάνουμε.

---