Εμμονικός έρωτας: Ένα πάθος από το οποίο δεν μπορούμε να απαλλαγούμε

«Έχω τόσα πολλά, και το αίσθημά μου γι’ αυτήν τα καταπίνει όλα. Έχω τόσα πολλά, και χωρίς αυτήν όλα εκμηδενίζονται», γράφει ο Γιόχαν Βόλφγκανγκ φον Γκαίτε στο «Τα πάθη του νεαρού Βέρθερου», σε μετάφραση Στέλλας Νικολούδη από τις εκδόσεις Άγρα.

Με αυτά τα λόγια ο Βέρθερος περιέγραφε το έρωτά του για την Σαρλότε Μπουφ. Έναν έρωτα που είχε αρχίσει να καταλαμβάνει ολόκληρο τον εσωτερικό του κόσμο. Κάθε σκέψη, κάθε ελπίδα, κάθε αίσθηση ύπαρξης περνούσε μέσα από ένα μόνο πρόσωπο. Στο τέλος, ο Βέρθερος διάλεξε να μη ζήσει χωρίς εκείνη. Σχεδόν δυόμισι αιώνες αργότερα, οι ψυχολόγοι χρησιμοποιούν έναν διαφορετικό όρο για να περιγράψουν αυτή την κατάσταση: limerence. Έναν έρωτα που δεν μοιάζει μόνο με επιθυμία ή αγάπη, αλλά με εμμονή.

Δεν πρόκειται απλώς για έναν δυνατό έρωτα, αφού:

• Σκεφτόμαστε συνεχώς το άλλο πρόσωπο, ακόμη κι όταν δεν θέλουμε.
• Έχουμε έντονη ανάγκη το συναίσθημα να είναι αμοιβαίο.
• Η διάθεσή μας εξαρτάται υπερβολικά από τη συμπεριφορά του άλλου.
• Ένα μήνυμα ή μια μικρή ένδειξη ενδιαφέροντος μπορεί να μας γεμίσει ευφορία.
• Η αδιαφορία ή η απόσταση μπορεί να μας διαλύσει συναισθηματικά.
• Δυσκολευόμαστε να νιώσουμε έτσι για άλλους ανθρώπους.
• Φανταζόμαστε συχνά ότι το συναίσθημα γίνεται αμοιβαίο.
• Νιώθουμε άγχος, αμηχανία ή ακόμη και σωματική ένταση μπροστά του.
• Η αβεβαιότητα και τα εμπόδια κάνουν τα συναισθήματα ακόμη πιο δυνατά.
• Ο άλλος άνθρωπος έχει γίνει το κέντρο του εσωτερικού μας κόσμου.
• Τείνουμε να εξιδανικεύουμε τα θετικά του χαρακτηριστικά και να δικαιολογούμε τα αρνητικά.
• Υπάρχει έντονη ανάγκη να νιώθουμε μοναδικοί και αναντικατάστατοι για εκείνον.

Ο όρος εμφανίστηκε για πρώτη φορά τη δεκαετία του 1970 από την ψυχολόγο Ντόροθι Τένοβ (Dorothy Tennov), η οποία μελέτησε ανθρώπους που περιέγραφαν επίμονες, σχεδόν καταναγκαστικές σκέψεις γύρω από ένα πρόσωπο που επιθυμούσαν έντονα.

Όταν ο άλλος γίνεται το κέντρο του κόσμου

Το limerence χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενες σκέψεις για το άλλο πρόσωπο, υπερανάλυση κάθε αλληλεπίδρασης και έντονη ανάγκη ανταπόκρισης. Ένα μήνυμα μπορεί να προκαλέσει ευφορία και μια καθυστέρηση στην απάντηση να οδηγήσει σε άγχος ή απόγνωση.

Πολλοί άνθρωποι περιγράφουν την εμπειρία σαν μια μορφή «συναισθηματικής εξάρτησης». Η διάθεση αρχίζει να εξαρτάται από μικρά σημάδια προσοχής, ενώ η καθημερινότητα περιστρέφεται γύρω από την πιθανότητα μιας επαφής ή μιας επιβεβαίωσης.

Σχετικό θέμα: Είναι δυνατόν να εθιστούμε σε έναν άνθρωπο;

Το limerence συχνά τρέφεται από την αβεβαιότητα. Δεν είναι τυχαίο ότι εμφανίζεται συχνότερα σε σχέσεις ασαφείς, ανολοκλήρωτες ή συναισθηματικά μη διαθέσιμες. Η έλλειψη ξεκάθαρης ανταπόκρισης μπορεί να ενισχύει ακόμη περισσότερο την προσκόλληση.

Ερωτευόμαστε τον άνθρωπο ή την εκδοχή του άλλου που υπάρχει στο μυαλό μας;

Ένα από τα πιο δύσκολα σημεία στο limerence είναι ότι πολλές φορές δεν αφορά τόσο τον πραγματικό άνθρωπο όσο την εικόνα που έχουμε δημιουργήσει γι’ αυτόν.

Σε αυτή την κατάσταση, ο άλλος συχνά εξιδανικεύεται. Οι αντιφάσεις, τα όρια ή οι πραγματικές ανάγκες της σχέσης μένουν στο περιθώριο. Αυτό που κυριαρχεί είναι η προσδοκία, η φαντασίωση και η επιθυμία να συμβεί κάτι που θα μας «λυτρώσει» συναισθηματικά.

Γι’ αυτό και το limerence μπορεί να μοιάζει τόσο σαγηνευτικό. Ο εγκέφαλος φαίνεται να λειτουργεί σε μια διαρκή κατάσταση αναμονής και ανταμοιβής. Μικρές στιγμές προσοχής αποκτούν δυσανάλογη ένταση, ενώ η απόρριψη βιώνεται σχεδόν σωματικά.

Αυτό δεν σημαίνει πως τα συναισθήματα είναι λιγότερο αληθινά. Αντίθετα, συνήθως είναι απολύτως αληθινά και βαθιά βιωμένα. Όμως η ένταση του limerence δεν ταυτίζεται απαραίτητα με τη συναισθηματική οικειότητα ή την αγάπη.

Γιατί κάποιοι άνθρωποι είναι πιο ευάλωτοι

Η ψυχολογία συνδέει συχνά το limerence με τον αγχώδη τύπο προσκόλλησης. Πρόκειται για έναν τρόπο σύνδεσης όπου ο άνθρωπος φοβάται έντονα την απόρριψη ή την εγκατάλειψη και έχει διαρκή ανάγκη επιβεβαίωσης από τον άλλον. Έτσι, ακόμη και μικρά σημάδια ενδιαφέροντος μπορεί να αποκτούν τεράστια σημασία, ενώ η απόσταση ή η αβεβαιότητα βιώνονται πολύ πιο έντονα.

Το limerence συνδέεται επίσης με περιόδους μοναξιάς, χαμηλής αυτοεκτίμησης ή έντονης ανάγκης για επιβεβαίωση. Κάποιες φορές, ο άλλος άνθρωπος μοιάζει να γίνεται η υπόσχεση ότι θα νιώσουμε επιτέλους αρκετοί, επιθυμητοί ή ασφαλείς.

Και ίσως αυτό να εξηγεί γιατί τέτοιες εμπειρίες υπάρχουν τόσο έντονα στη λογοτεχνία και στον κινηματογράφο. Από τον Βέρθερο μέχρι τις σύγχρονες ρομαντικές σειρές, ο πολιτισμός μας συχνά παρουσίασε την εμμονή σαν απόδειξη μεγάλου έρωτα.

Όμως η αγάπη δεν μπορεί να μοιάζει με αγωνία. Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι χάνουμε τον εαυτό μας μέσα στον άλλον. Ίσως τελικά η πιο δύσκολη διάκριση να είναι αυτή: να καταλάβουμε πότε βλέπουμε πραγματικά έναν άνθρωπο και πότε κυνηγάμε ό,τι έχουμε επενδύσει πάνω του.

---

Mε πληροφορίες από: The Guardian, Psychology Today