Ο Νότιος Καύκασος, μια νευραλγική περιοχή στα όρια της Ευρασίας, βρίσκεται σε μια κρίσιμη ιστορική καμπή, καθώς οι πολιτικές εξελίξεις στην Αρμενία και τη Γεωργία, η αναβαθμισμένη ισχύς του Αζερμπαϊτζάν, η σταδιακή υποχώρηση της ρωσικής επιρροής και η ενισχυμένη παρουσία της Δύσης αναδιαμορφώνουν ριζικά το γεωπολιτικό τοπίο μιας περιοχής που επί δεκαετίες θεωρούνταν σταθερά ενταγμένη στη ρωσική σφαίρα επιρροής. Έτσι, σήμερα, ο Καύκασος εξελίσσεται σε πεδίο πολυδιάστατου ανταγωνισμού μεταξύ της Ρωσίας, της Ευρωπαϊκής Ένωσης, των Ηνωμένων Πολιτειών, της Τουρκίας και ευρύτερων περιφερειακών δυνάμεων όπως του Ισραήλ και του Ιράν. Την ίδια στιγμή οι χώρες της περιοχής διεκδικούν και τελικά αποκτούν μεγαλύτερο βαθμό ελευθερίας κινήσεων.
Στο επίκεντρο αυτής της μετάβασης βρίσκεται η Αρμενία, η οποία μετά την ήττα στον πόλεμο του Ναγκόρνο-Καραμπάχ του 2020 και την οριστική απώλεια του θύλακα το 2023 επιχειρεί έναν δύσκολο στρατηγικό επαναπροσδιορισμό. Η τρίτη επανεκλογή του πρωθυπουργού Νικόλ Πασινιάν στις τελευταίες κοινοβουλευτικές εκλογές –και παρότι ήταν στο τιμόνι και το 2020 και το 2023- επιβεβαίωσε τη στροφή προς μια πολιτική «ρεαλιστικής ειρήνης» με το Αζερμπαϊτζάν και μια σταδιακή προσέγγιση με τη Δύση, παρά τις έντονες εσωτερικές αντιδράσεις και τη συνεχιζόμενη παρουσία ισχυρών φιλορωσικών πολιτικών ρευμάτων. Η στρατηγική αυτή δεν προέκυψε σε κενό. Η εμπειρία της διπλής στρατιωτικής ήττας το 2020 και το 2023, αλλά και η ευρεία αίσθηση ότι η Ρωσία δεν ανταποκρίθηκε ως εγγυήτρια ασφάλειας, οδήγησαν σε βαθμιαία αναδιάταξη των αρμενικών προτεραιοτήτων. Η εξωτερική πολιτική του Ερεβάν μετατοπίζεται από την απόλυτη εξάρτηση από τη Μόσχα προς μια πιο σύνθετη εξισορρόπηση μεταξύ Δύσης και περιφερειακών αναγκών ασφάλειας, χωρίς ωστόσο να έχουν εκλείψει οι οικονομικοί και ενεργειακοί δεσμοί με τη ρωσική πλευρά.
Την ίδια στιγμή, η γειτονική Γεωργία εμφανίζει διαφορετική δυναμική. Μετά τις τελευταίες εκλογές του 2024, οι οποίες προκάλεσαν έντονες πολιτικές αντιπαραθέσεις, η φιλορωσική κυβέρνηση διατηρεί τον έλεγχο, οι δε σχέσεις με τις Βρυξέλλες και την Ουάσιγκτον έχουν επιδεινωθεί. Η εξέλιξη αυτή ενισχύει την αίσθηση γεωπολιτικής αστάθειας και δημιουργεί περιθώρια επαναδραστηριοποίησης της Ρωσίας, η οποία επιχειρεί να ανακτήσει χαμένο έδαφος σε μια χώρα που υπήρξε επί μακρόν βασικός κρίκος της δυτικής διείσδυσης στον Καύκασο.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η τρίτη και ισχυρότερη χώρα της περιοχής, το Αζερμπαϊτζάν, αναδεικνύεται σε καθοριστικό περιφερειακό παράγοντα. Η στρατιωτική του υπεροχή μετά τον πόλεμο στο Καραμπάχ, σε συνδυασμό με τον ενεργειακό του ρόλο προς την Ευρώπη, ενισχύουν τη διαπραγματευτική ισχύ του. Η στενή συμμαχία με την Τουρκία, θεμελιωμένη στο δόγμα «ένα έθνος, δύο κράτη», καθώς και οι παράλληλες σχέσεις με το Ισραήλ, προσδίδουν στο Μπακού πολυεπίπεδο γεωπολιτικό ρόλο σε ένα ιδιαίτερα ρευστό περιφερειακό περιβάλλον. Κεντρικό ζήτημα παραμένει βέβαια και για το Αζερμπαϊτζάν η ειρηνευτική διαδικασία με την Αρμενία. Παρά τη σχετική αποκλιμάκωση, οι εκκρεμότητες γύρω από το συνταγματικό πλαίσιο της χώρας, το οποίο διατηρεί αναφορές στα εθνικά δικαιώματα επί του Ναγκόρνο Καραμπάχ, οι αμοιβαίες καχυποψίες και η μεταβολή της στρατιωτικής ισορροπίας υπέρ του Μπακού καθιστούν την όποια συμφωνία εύθραυστη και υπό συνεχή διαπραγμάτευση. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι Ηνωμένες Πολιτείες επιχειρούν να ενισχύσουν τον ρόλο τους ως σταθεροποιητικοί παράγοντες, μέσα από διπλωματικές πρωτοβουλίες και μηχανισμούς παρακολούθησης των συνόρων των δύο χωρών. Ωστόσο, η επιρροή τους παραμένει ανταγωνιστική και όχι καθολικά καθοριστική, καθώς η Ρωσία εξακολουθεί να διατηρεί σημαντικά ερείσματα, παρά τη σχετική υποχώρησή της.
Συνολικά, ο Νότιος Καύκασος εισέρχεται σε μια νέα εποχή όπου οι σταθερές του παρελθόντος έχουν αποδυναμωθεί και οι ισορροπίες διαμορφώνονται εκ νέου. Η Αρμενία αναζητεί βιώσιμη ειρήνη και νέο στρατηγικό προσανατολισμό, η Γεωργία κινείται σε μάλλον ασταθές πολιτικό και γεωπολιτικό έδαφος, ενώ το Αζερμπαϊτζάν ενισχύει τη θέση του ως περιφερειακή δύναμη. Το αν η περιοχή θα εξελιχθεί προς μια σταθεροποιημένη αρχιτεκτονική ασφάλειας ή προς έναν νέο κύκλο ανταγωνισμών θα εξαρτηθεί από την αντοχή των εύθραυστων διπλωματικών ισορροπιών και την ικανότητα των διεθνών και περιφερειακών παικτών να μετατρέψουν τον ανταγωνισμό σε διαχειρίσιμη συνύπαρξη.
Τα θέματα αυτά εξετάζονται στο 62ο pod της σειράς «Διεθνής Ματιά» που δημιουργεί ο Πολυδεύκης Παπαδόπουλος για το ΕRTNews Radio και το ΕRTecho. Καλεσμένοι για τη σχετική συζήτηση είναι δυο ειδικοί στην παρακολούθηση της περιοχής. Πρόκειται για τον Ηλία Ρουμπάνη, δημοσιογράφο-διεθνολόγο με έδρα το Λονδίνο και ασχολούμενο με θέματα Καυκάσου και Μέσης Ανατολής, καιθώς και τον Γιώργο Μενεσιάν διεθνολόγο επίσης ειδήμονα στα ίδια ζητήματα και επιστημονικό συνεργάτη του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων.
Στη «Διεθνή Ματιά» κάθε βδομάδα δύο φορές (α’ ανάρτηση Σάββατα και Κυριακές στο ERATecho.gr), ανοίγει ένα παράθυρο ώστε να κοιτάμε από την Ελλάδα τον Κόσμο, αλλά για να επιστρέφουμε ξανά στη χώρα μας και τα δικά της ζητήματα μέσα από αυτό το γύρο και μια ευρύτερη σκοπιά. Σε κάθε podcast εξετάζεται ένα σημαντικό γεγονός, ένα φαινόμενο παγκόσμιας σημασίας, μια μεγάλη τάση από το χώρο της πολιτικής, των διεθνών σχέσεων, της οικονομίας, της οικολογίας, της επιστήμης και τεχνολογίας ή και του πολιτισμού, που επηρεάζει καθοριστικά και καθολικά τη ζωή, αλλά και την κατάσταση στη χώρα μας. Και κάθε φορά γίνεται με τη συμμετοχή ιδιαίτερα επιλεγμένων καλεσμένων, που είναι ειδικοί σε καθέναν από αυτούς τους τομείς.
Κάνε like στη σελίδα μας στο Facebook
Ακολούθησε μας στο Twitter
Κάνε εγγραφή στο κανάλι μας στο Youtube
Γίνε μέλος στο κανάλι μας στο Viber
– Αναφέρεται ως πηγή το ertnews.gr στο σημείο όπου γίνεται η αναφορά.
– Στο τέλος του άρθρου ως Πηγή
– Σε ένα από τα δύο σημεία να υπάρχει ενεργός σύνδεσμος
