Αδιέξοδο στη Μέση Ανατολή: Οι όροι της Ουάσινγκτον, οι κόκκινες γραμμές της Τεχεράνης και ο ρόλος του Στενού του Ορμούζ – Γιατί το Ιράν δεν υποχωρεί

Όταν η μία πλευρά, οι ΗΠΑ, δηλώνει ότι βρίσκονται σε εξέλιξη παραγωγικές διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό του πολέμου και η άλλη πλευρά, το Ιράν, απαντά «όχι, δεν υπάρχουν», τότε ποιον πρέπει να πιστέψουμε;

Πίσω από τις κλειστές πόρτες, οι πλευρές φαίνεται να προετοιμάζονται για έναν παρατεταμένο πόλεμο. Αυτή η στρατηγική επιλογή αναμένεται να κρατήσει τις τιμές της ενέργειας σε υψηλά επίπεδα, προκαλώντας παγκόσμιο οικονομικό αντίκτυπο τουλάχιστον μέχρι το τέλος του καλοκαιριού, όπως αναφέρει το BBC.

Μηνύματα αναμφίβολα μεταφέρονται από τις ΗΠΑ προς το Ιράν, αλλά έμμεσα, μέσω διαμεσολαβητών όπως το Πακιστάν, που διατηρεί καλές σχέσεις και με τις δύο κυβερνήσεις. Αυτό, φυσικά, δεν ταυτίζεται με «διαπραγματεύσεις», γεγονός που ίσως εξηγεί γιατί ένας Ιρανός στρατιωτικός εκπρόσωπος διέψευσε κατηγορηματικά τη διεξαγωγή τους.

Υπάρχει έμμεση επαφή και δίαυλοι επικοινωνίας μεταξύ των δύο πλευρών, αλλά μια συμφωνία ενδέχεται να απέχει ακόμα πολύ. Τα σημάδια δείχνουν ότι εισερχόμαστε πλέον σε μια κατάσταση παρόμοια με το τέλμα στον πόλεμο Ρωσίας-Ουκρανίας. Και οι δύο πλευρές δηλώνουν ότι επιθυμούν τον τερματισμό του, αλλά με τους δικούς τους όρους, οι οποίοι παραμένουν πολύ μακριά από όσα είναι διατεθειμένη να αποδεχθεί η άλλη πλευρά.

Τι θέλουν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ

Όταν ξεκίνησε αυτός ο πόλεμος, στις 28 Φεβρουαρίου, υπήρχαν υψηλές ελπίδες στην Ουάσινγκτον και την Ιερουσαλήμ ότι η συντριπτική στρατιωτική υπεροχή των δύο αυτών εθνών έναντι του Ιράν θα οδηγούσε στην αναπόφευκτη κατάρρευση της Ισλαμικής Δημοκρατίας.

Σε αντίθετη περίπτωση, το Ιράν, που βρισκόταν ήδη σε δεινή οικονομική κατάσταση, θα γονάτιζε και θα ζητούσε ειρήνη με τους όρους της Αμερικής. Αυτό δεν συνέβη. Επομένως, αυτό που θέλουν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ, ίσως να μην το λάβουν, καθώς κάθε μέρα που το ιρανικό καθεστώς επιβιώνει, αισθάνεται πιο ενισχυμένο.

Λεπτομέρειες ενός προτεινόμενου αμερικανικού σχεδίου 15 σημείων, που δημοσιεύτηκαν από το ισραηλινό δίκτυο Channel 12, περιλαμβάνουν τον τερματισμό του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, τον τερματισμό του προγράμματος βαλλιστικών πυραύλων του και την παύση της στήριξης του Ιράν σε «πολιτοφυλακές δι’ αντιπροσώπων», όπως οι Χούθι στην Υεμένη και η Χεζμπολάχ στον Λίβανο. Σε αντάλλαγμα, το Ιράν θα λάμβανε ελάφρυνση των κυρώσεων και κάποιον κοινό έλεγχο στο Στενό του Ορμούζ.

Τι θέλει το Ιράν

Το Ιράν απέρριψε κατηγορηματικά το αμερικανικό σχέδιο των 15 σημείων, χαρακτηρίζοντάς το «υπερβολικό». Αντίθετα, τα κρατικά του μέσα ενημέρωσης παρέθεσαν πέντε προϋποθέσεις για τον τερματισμό του πολέμου, οι οποίες περιλαμβάνουν την καταβολή πολεμικών αποζημιώσεων, τη διεθνή αναγνώριση του «κυριαρχικού δικαιώματος του Ιράν να ασκεί εξουσία στο Στενό του Ορμούζ» και την εγγύηση ότι το Ιράν δεν θα δεχθεί ξανά επίθεση.

Αυτά τα αιτήματα θα ήταν ένα «πικρό χάπι» για την Ουάσινγκτον και τους Άραβες συμμάχους της στον Κόλπο. Το Ιράν πιστεύει ότι ως το μεγαλύτερο έθνος στην περιοχή, με πληθυσμό άνω των 90 εκατομμυρίων κατοίκων και τη μεγαλύτερη ακτογραμμή στον Κόλπο, θα πρέπει να ανακτήσει τον νόμιμο ρόλο του ως «αστυνόμος του Κόλπου», έναν ρόλο που απολάμβανε υπό την προηγούμενη διακυβέρνηση του Σάχη πριν από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979.

Θα επιθυμούσε να δει τον 5ο Στόλο του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ, με έδρα το Μπαχρέιν, να αποχωρεί από την περιοχή, επιτρέποντας στο Ιράν να καταστεί η κυρίαρχη στρατιωτική δύναμη στον Κόλπο, υποστηριζόμενο από τους συμμάχους του: τη Ρωσία, την Κίνα και τη Βόρεια Κορέα.

Το Ιράν υποστηρίζει ότι αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα εμπιστοσύνης προς τις ΗΠΑ, καθώς ήδη δύο φορές κάθισε στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων – το 2025 και φέτος τον Φεβρουάριο – μόνο και μόνο για να δει τις ΗΠΑ να αποχωρούν και να ξεκινούν στρατιωτικά πλήγματα. Οι επικριτές του Ιράν λένε ότι απλώς καθυστερούσε τις συνομιλίες και δεν είχε καμία πρόθεση να εγκαταλείψει ποτέ τα προγράμματα και τις πολιτικές που απειλούν ολόκληρη την περιοχή.

Τι θέλουν τα αραβικά κράτη του Κόλπου

Οι Άραβες του Κόλπου είναι θορυβημένοι από τις εξελίξεις. Δεν έτρεφαν ιδιαίτερη συμπάθεια για το καθεστώς της Ισλαμικής Δημοκρατίας, αλλά είχαν καταλήξει σε έναν αμήχανο συμβιβασμό μαζί του πριν ξεκινήσει αυτή η σύγκρουση.

Τώρα παρακολουθούν με τρόμο τις ΗΠΑ να έχουν εξαντλήσει τα στρατιωτικά τους μέσα χωρίς να καταφέρουν να ανατρέψουν το ιρανικό καθεστώς, αφήνοντάς το αντίθετα πληγωμένο και οργισμένο, να επιτίθεται στους γείτονές του σε αυτή την πλευρά του Κόλπου με drones και πυραύλους.

Προς απογοήτευση της Ουάσινγκτον και της Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ (Centcom), το Ιράν βρίσκεται τώρα σε πολύ ισχυρότερη στρατηγική θέση από ό,τι πριν από έναν μήνα, καθώς κατάφερε να επιβάλει de facto έλεγχο στο κρίσιμο Στενό του Ορμούζ. Αυτό δίνει στην Τεχεράνη τεράστια μόχλευση στην παγκόσμια αγορά ενέργειας, γνωρίζοντας ότι η διεθνής πίεση στον Αμερικανό Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ να τερματίσει αυτόν τον πόλεμο θα περιορίσει τις επιλογές του.

Ιδανικά, τα κράτη του Κόλπου θα ήθελαν τα πράγματα να επιστρέψουν στην κατάσταση που βρίσκονταν πριν από έναν μήνα, αλλά έχουν συμβεί πάρα πολλά και το Ιράν δεν είναι πλέον σε διάθεση για υποχωρήσεις.

Όπως μεταδίδει το BBC, οι επιλογές του Τραμπ ενδέχεται να αυξηθούν με την άφιξη περίπου 5.000 Αμερικανών πεζοναυτών στην περιοχή, μαζί με αλεξιπτωτιστές της 82ης Αερομεταφερόμενης Μεραρχίας των ΗΠΑ, υπάρχουν όμως και εδώ κίνδυνοι. Υπάρχουν πολλές τοποθεσίες όπου θα μπορούσαν να αναπτυχθούν: από τον τερματικό σταθμό εξαγωγής πετρελαίου του Ιράν στο νησί Χαργκ, μέχρι τις ακτές του Ιράν στην επαρχία Χορμοζγκάν ή το στενό Μπαμπ ελ Μαντέμπ στη νότια είσοδο της Ερυθράς Θάλασσας.

Ενδέχεται επίσης η ανάπτυξη αυτή να αποσκοπεί απλώς στην άσκηση μεγαλύτερης πίεσης για διαπραγμάτευση προς την Τεχεράνη. Ωστόσο, οποιαδήποτε χερσαία επιχείρηση εγκυμονεί μεγαλύτερη πιθανότητα για αμερικανικές απώλειες – κάτι εξαιρετικά μη δημοφιλές στο εσωτερικό των ΗΠΑ – και ενέχει τον κίνδυνο να παρασύρει τη χώρα βαθύτερα σε μια σύγκρουση που πολλοί αποκαλούν «πόλεμο κατ’ επιλογή».

Η συνεχιζόμενη επιβίωση του καθεστώτος της Ισλαμικής Δημοκρατίας έχει ενθαρρύνει τα μέλη του και τις απαιτήσεις του. Πιστεύει ότι έχει και τον χρόνο και τη γεωγραφία με το μέρος του. Όσο περισσότερο ο Λευκός Οίκος λέει στον κόσμο ότι το Ιράν απεγνωσμένα επιζητά μια συμφωνία, τόσο λιγότερο διατεθειμένο είναι το Ιράν να την υπογράψει.