Τα νέα σύνορα της διεθνούς γεωοικονομίας μετά τον πόλεμο στο Ιράν-H περίπτωση της Ελλάδας

Σύνταξη : Πολυδεύκης Παπαδόπουλος

Τα επίκαιρα και συνάμα κρίσιμα ζητήματα  για το ποιά νέα σύνορα για τη διεθνή γεωοικονομία διαμορφώνει ο πόλεμος στο Ιράν και το τι επιδράσεις θα υπάρξουν ειδικά στην περίπτωση της Ελλάδας αποτελούν το αντικείμενο με το οποίο ασχολείται το 53ο pod της σειράς «Διεθνής Ματιά» που δημιουργεί ο Πολυδεύκης Παπαδόπουλος για το ERTnews Radio και το ERTecho. Καλεσμένος για την ανάλυσή τους είναι ο Μιχάλης Σάλλας, πρόεδρος της Lyktos Group, επίτιμος πρόεδρος της Τράπεζας Πειραιώς και πρώην Καθηγητής Οικονομίας του Παντείου Πανεπιστημίου. Η συζήτηση γίνεται στο πλαίσιο μιας σειράς διαλόγων με αφορμή το φετινό 11ο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών, που είχε τον γενικό και συνάμα ιδιαίτερα αντιπροσωπευτικό τίτλο «Το σοκ του καινούργιου», στο οποίο  η νέα γεωπολιτική και γεωοικονομική κρίση βρέθηκε στο επίκεντρο πολλών πάνελ και συζητήσεων και όπου ο κ. Σάλλας ήταν μεταξύ των ομιλητών.

Δυόμιση πλέον μήνες μετά την έναρξη του πολέμου ΗΠΑ–Ισραήλ κατά του Ιράν, η διεθνής σκηνή μοιάζει να έχει εισέλθει σε μια νέα εποχή γεωοικονομικής αστάθειας, όπου η ενέργεια, οι εμπορικοί δρόμοι, τα νομίσματα και η γεωπολιτική ισχύς συνδέονται πλέον άμεσα. Οι μπρος-πίσω κινήσεις του Ντόναλντ Τραμπ γύρω από τα Στενά του Ορμούζ και τις διαπραγματεύσεις με το Ιράν αποτυπώνουν όχι μόνο την αβεβαιότητα της αμερικανικής στρατηγικής αλλά και τη δυσκολία της Δύσης να ελέγξει πλήρως μια κρίση με παγκόσμιες οικονομικές συνέπειες.

Από την άλλη, το Ιράν εμφανίζεται κατά διαστήματα πρόθυμο να διαπραγματευθεί, αλλά χωρίς να εγκαταλείπει το νέο ρόλο που θέλει να παίζει ως δύναμη η οποία μπορεί να επηρεάζει καθοριστικά τις ενεργειακές ροές και τελικά τις αγορές, με το μεγάλο διακύβευμα να είναι φυσικά το Στενό του Ορμούζ.

Και βέβαια, η παρατεταμένη ένταση συνεχίζει να προκαλεί εκτόξευση του ενεργειακού κόστους, άνοδο ασφαλίστρων κινδύνου, αναταράξεις στη ναυτιλία και φόβους για νέο παγκόσμιο πληθωριστικό σοκ. Επιπλέον, οι προβλέψεις πως εάν η κρίση παραταθεί, το πετρέλαιο θα μπορούσε να κινηθεί ακόμη και προς τα 150 δολλάρια και σε ακραία περίπτωση στο αστρονομικό επίπεδο των 200 δολαρίων το βαρέλι παραμένουν, οι οποίες αν τυχόν από υπόθεση εργασίας γίνουν πράξη οι συνέπειες θα είναι πλέον δυσβάσταχτες για την ανάπτυξη, τα επιτόκια και το κόστος ζωής διεθνώς.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον ο κ. Σάλλας επισημαίνει ότι η κρίση γύρω από το Ιράν δεν αποτελεί απλώς ένα ακόμη περιφερειακό πολεμικό επεισόδιο, αλλά μια ιστορική καμπή για τη διεθνή οικονομία και τη Δύση συνολικά.  Και υπενθυμίζει ότι μεγάλοι πόλεμοι του παρελθόντος, όπως το Βιετνάμ, προκάλεσαν ακόμη και την κατάρρευση του συστήματος Bretton Woods, δείχνοντας πως μια γεωπολιτική σύγκρουση μπορεί να μετατραπεί σε παγκόσμιο νομισματικό και οικονομικό σοκ. Κατά τον ίδιο, η σημερινή αστάθεια των αμερικανικών αποφάσεων και η λογική της διαρκούς στρατιωτικής πίεσης ενδέχεται να επιταχύνουν τη διάβρωση της διεθνούς δυτικής κυριαρχίας.

Ο κ. Σάλλας είναι από αυτούς που εστιάζουν ιδιαίτερα στην ευρωπαϊκή ευαλωτότητα. Η Ευρώπη, μετά τη ρήξη με τη Ρωσία και την ενεργειακή εξάρτηση από ακριβότερες μορφές LNG, βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα δεύτερο ενεργειακό σοκ μέσα σε λίγα χρόνια. Ο ίδιος προειδοποιεί ότι εάν το πετρέλαιο διατηρηθεί πάνω από τα 100 δολάρια, η ευρωπαϊκή ανάπτυξη θα περιοριστεί κοντά στο 1%, ενώ ο πληθωρισμός θα παραμείνει επίμονα υψηλός. Για την Ελλάδα, ειδικότερα, εκτιμά ότι η ανάπτυξη μπορεί να υποχωρήσει προς το 1,7%-1,8%, ενώ ο πληθωρισμός θα είναι δυνατό να φτάσει ακόμη και στο 5%.

Ιδιαίτερη ανησυχία εκφράζει δε  για τον αγροτοδιατροφικό τομέα, καθώς οι διαταραχές στις μεταφορές και στις εξαγωγές λιπασμάτων από τον Κόλπο απειλούν να προκαλέσουν νέες ελλείψεις και αυξήσεις τιμών. Τονίζει επίσης ότι η Ελλάδα διαθέτει μεν σήμερα καλύτερα ενεργειακά αποθέματα σε σχέση με το παρελθόν, ωστόσο παραμένει εκτεθειμένη ως οικονομία εισαγωγών και χαμηλής παραγωγικής αυτάρκειας.

Παράλληλα, η νέα κρίση επιταχύνει βαθύτερες γεωοικονομικές αλλαγές. Η Κίνα και οι χώρες των BRICS ενισχύουν μια λογική απο-δολαριοποίησης, επιχειρώντας ενεργειακές συναλλαγές εκτός δολαρίου, ενώ το Ιράν φέρεται να ζητεί πληρωμές και σε γουάν για τη διέλευση πλοίων από το Ορμούζ. Αν και το δολάριο παραμένει κυρίαρχο, η συζήτηση για το μέλλον του πετροδολαρίου έχει πλέον ανοίξει, αντανακλώντας έναν ευρύτερο γεωοικονομικό κατακερματισμό.

Όμως, μια σοβαρή απειλή για τη Δύση γενικότερα και την Ευρώπη που μας αφορά ειδικότερα δεν είναι μόνο η στρατιωτική κλιμάκωση, αλλά όπως επισημαίνει  και ο κ. Σάλλας η διάβρωση της οικονομικής και θεσμικής συνοχής τους. Η Ευρώπη  βρίσκεται μπροστά σε ένα κρίσιμο δίλημμα: είτε θα επιδιώξει πραγματική στρατηγική, ενεργειακή και οικονομική αυτονομία, είτε θα συνεχίσει να υφίσταται τις συνέπειες αποφάσεων που λαμβάνονται αλλού. Και η Ελλάδα, μέσα σε αυτή τη νέα εποχή γεωοικονομικών ανακατατάξεων, καλείται να απαντήσει σε ένα εξίσου κρίσιμο ερώτημα: πώς θα μετατρέψει τη γεωγραφική της θέση και τη σχετική οικονομική της σταθερότητα σε παράγοντες ανθεκτικότητας και όχι νέας εξάρτησης κι τρωτότητας.

Στη «Διεθνή Ματιά» κάθε βδομάδα δύο φορές, ανοίγει ένα παράθυρο ώστε να κοιτάμε από την Ελλάδα τον Κόσμο, αλλά για να επιστρέφουμε ξανά στη χώρα μας και τα δικά της ζητήματα μέσα από αυτό το γύρο και μια ευρύτερη σκοπιά. Σε κάθε podcast  εξετάζεται ένα σημαντικό γεγονός, ένα φαινόμενο παγκόσμιας σημασίας, μια μεγάλη τάση από το χώρο της πολιτικής, των διεθνών σχέσεων, της οικονομίας, της οικολογίας, της επιστήμης και τεχνολογίας ή και του πολιτισμού, που επηρεάζει καθοριστικά και καθολικά τη ζωή, αλλά και την κατάσταση στη χώρα μας.  Και κάθε φορά γίνεται με τη συμμετοχή ιδιαίτερα επιλεγμένων καλεσμένων, που είναι ειδικοί σε καθέναν από αυτούς τους τομείς.