Πόσο χρονών είστε; Όσο αισθάνεστε

«Δεν γεράζει, παιδί μου, η ψυχή του ανθρώπου», μου έλεγε η γιαγιά μου, η Ευτυχία. Τότε δεν καταλάβαινα τι εννοούσε. Χρόνια αργότερα, όμως, συνειδητοποιώ ότι πολλοί άνθρωποι περιγράφουν ακριβώς αυτό το συναίσθημα. Το σώμα μεγαλώνει, αλλά μέσα τους εξακολουθούν να αισθάνονται πολύ νεότεροι.

Η επιστήμη έχει δείξει ότι οι περισσότεροι άνθρωποι μετά τα 40 αισθάνονται, κατά μέσο όρο, περίπου 20% νεότεροι από τη χρονολογική τους ηλικία. Πρόκειται για τη λεγόμενη «υποκειμενική ηλικία», δηλαδή την ηλικία που πιστεύουμε ότι έχουμε ανεξάρτητα από αυτή που γράφει η ταυτότητά μας.

Το ωραίο είναι ότι αυτή η αίσθηση δεν αποτελεί απλώς μια ψυχολογική ιδιορρυθμία. Φαίνεται ότι συνδέεται με τον τρόπο που αντιμετωπίζουμε τη ζωή, τις προσδοκίες μας για το μέλλον και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ακόμη και με την υγεία μας.

Γιατί νιώθουμε νεότεροι;

Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας δεν ακολουθεί πάντα τον ρυθμό με τον οποίο μεγαλώνει το σώμα μας.

Η προσωπικότητα, οι επιθυμίες, οι αναμνήσεις και ο τρόπος που αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο αλλάζουν πολύ πιο αργά από την εξωτερική μας εμφάνιση. Γι’ αυτό αρκετοί άνθρωποι εκπλήσσονται όταν κοιτάζουν μια πρόσφατη φωτογραφία τους. Δεν είναι ότι δεν γνωρίζουν την ηλικία τους. Είναι ότι μέσα τους εξακολουθούν να αισθάνονται διαφορετικά.

Μελέτες δείχνουν ότι πολλοί άνθρωποι «μένουν» ψυχολογικά σε μια περίοδο της ζωής τους κατά την οποία ένιωθαν πιο δημιουργικοί, πιο δυνατοί ή είχαν την αίσθηση ότι το μέλλον ήταν γεμάτο δυνατότητες.

Για άλλους, αυτή η εσωτερική ηλικία συνδέεται με ένα γεγονός που άλλαξε τη ζωή τους, όπως η δημιουργία οικογένειας ή μια σημαντική επαγγελματική αλλαγή.

Σκεφτείτε μια συνάντηση παλιών συμμαθητών. Κοιτάζετε γύρω σας και αναρωτιέστε πότε πρόλαβαν όλοι να μεγαλώσουν τόσο. Μέχρι που βλέπετε μια δική σας φωτογραφία από την ίδια βραδιά και συνειδητοποιείτε ότι ο χρόνος έχει αφήσει τα σημάδια του και σε εσάς. Γιατί συμβαίνει αυτό; Μια εύκολη εξήγηση είναι ότι δυσκολευόμαστε να αποδεχθούμε τα γηρατειά και προτιμούμε να βλέπουμε τον εαυτό μας νεότερο.

Ωστόσο, αρκετοί επιστήμονες εκτιμούν ότι η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Το να αισθανόμαστε νεότεροι ίσως δεν είναι άρνηση της πραγματικότητας, αλλά μια μορφή αισιοδοξίας. Είναι η αίσθηση ότι έχουμε ακόμη μπροστά μας δημιουργικά χρόνια, νέους στόχους και εμπειρίες που αξίζει να ζήσουμε.

Οι νέοι αισθάνονται μεγαλύτεροι, οι μεγαλύτεροι νεότεροι

Το φαινόμενο δεν εμφανίζεται με τον ίδιο τρόπο σε όλες τις ηλικίες.

Έρευνες δείχνουν ότι οι άνθρωποι κάτω των 25 ετών συχνά αισθάνονται μεγαλύτεροι από όσο είναι στην πραγματικότητα. Θέλουν περισσότερη ανεξαρτησία, επιδιώκουν να αντιμετωπίζονται ως ενήλικες και πιστεύουν ότι είναι έτοιμοι για περισσότερες ευθύνες.

Μετά τα 40, όμως, η τάση αντιστρέφεται. Οι περισσότεροι αρχίζουν να αισθάνονται νεότεροι από τη βιολογική τους ηλικία και αυτή η διαφορά παραμένει σχετικά σταθερή όσο μεγαλώνουν.

Οι αναμνήσεις των νεανικών χρόνων

Οι επιστήμονες έχουν παρατηρήσει ακόμη ένα ενδιαφέρον στοιχείο. Οι περισσότερες από τις πιο ζωντανές αναμνήσεις μας προέρχονται από την ηλικία περίπου των 15 έως 25 ετών.

Είναι η περίοδος των πρώτων σημαντικών εμπειριών: κάνουμε μεγάλες φιλίες, ερωτευόμαστε για πρώτη φορά, αποκτούμε ανεξαρτησία, σπουδάζουμε και ξεκινάμε να εργαζόμαστε. Επειδή αυτές οι εμπειρίες χαράσσονται έντονα στη μνήμη, είναι πιθανό να επηρεάζουν και την ηλικία που αισθανόμαστε ότι έχουμε.

Δεν συμβαίνει το ίδιο σε όλον τον κόσμο

Η εικόνα, ωστόσο, δεν είναι ίδια σε όλες τις χώρες.

Μια μεγάλη μετα-ανάλυση του 2021, η οποία συγκέντρωσε δεδομένα από 294 επιστημονικές μελέτες σε όλο τον κόσμο, έδειξε ότι οι άνθρωποι στις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Δυτική Ευρώπη και την Αυστραλία τείνουν να αισθάνονται πολύ νεότεροι από τη χρονολογική τους ηλικία. Αντίθετα, στην Ασία η διαφορά είναι μικρότερη, ενώ στην Αφρική είναι η μικρότερη από όλες τις περιοχές που εξετάστηκαν.

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι αυτό μπορεί να σχετίζεται τόσο με οικονομικούς όσο και με πολιτισμικούς παράγοντες. Σε κοινωνίες όπου οι οικογενειακοί δεσμοί παραμένουν ισχυροί, οι μεγαλύτεροι άνθρωποι εξακολουθούν να έχουν ενεργό ρόλο στην οικογένεια και χαίρουν μεγαλύτερου σεβασμού. Ίσως γι’ αυτό υπάρχει μικρότερη ανάγκη να αισθάνονται νεότεροι από την πραγματική τους ηλικία.

Τι σχέση έχει αυτό με την υγεία;

Η καθηγήτρια Επιδημιολογίας και Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Yale Μπέκα Λέβι (Becca Levy), αφιέρωσε δεκαετίες στη μελέτη του τρόπου με τον οποίο οι αντιλήψεις μας για τη γήρανση επηρεάζουν την υγεία.

Ως νεαρή ερευνήτρια επισκέφθηκε την Ιαπωνία και παρατήρησε κάτι που της έκανε ιδιαίτερη εντύπωση. Οι άνθρωποι δεν ζούσαν μόνο περισσότερο, αλλά αντιμετώπιζαν και τη γήρανση με πολύ πιο θετικό τρόπο.

Η παρατήρηση αυτή αποτέλεσε την αφετηρία μιας μακρόχρονης ερευνητικής πορείας. Τα ευρήματά της έδειξαν ότι όσοι βλέπουν τη μεγαλύτερη ηλικία πιο θετικά έχουν περισσότερες πιθανότητες να παραμένουν σωματικά δραστήριοι, να διατηρούν καλύτερη γνωστική λειτουργία και, σε πολλές περιπτώσεις, να ζουν περισσότερο.

Στο βιβλίο της περιγράφει εικόνες από την καθημερινότητα της Ιαπωνίας: ανθρώπους 70 και 80 ετών να γυμνάζονται στα πάρκα, ηλικιωμένους που μαθαίνουν μουσική ή ξεκινούν νέες δραστηριότητες και ιστορίες όπου οι πρωταγωνιστές ερωτεύονται ακόμη και σε μεγάλη ηλικία. Για τη Λέβι, όλα αυτά δείχνουν ότι ο τρόπος με τον οποίο μια κοινωνία αντιμετωπίζει τη γήρανση μπορεί να επηρεάζει και τον τρόπο με τον οποίο γερνούν οι άνθρωποί της.

Η ηλικία δεν είναι μόνο ένας αριθμός

Το να αισθανόμαστε νεότεροι δεν σημαίνει απαραίτητα ότι αρνούμαστε την πραγματικότητα ή ότι φοβόμαστε να μεγαλώσουμε. Για πολλούς ανθρώπους αυτό σημαίνει ότι εξακολουθούν να κάνουν σχέδια, να πιστεύουν στις δυνατότητές τους και να βλέπουν το μέλλον με αισιοδοξία. Ίσως τελικά το σημαντικότερο να μην είναι εάν αισθανόμαστε πέντε, δέκα ή είκοσι χρόνια νεότεροι από την ηλικία μας. Σημασία έχει πώς αντιλαμβανόμαστε το πέρασμα του χρόνου.

Γιατί, όσο κι αν μεγαλώνει το σώμα, φαίνεται πως υπάρχει ένα κομμάτι μέσα σε όλους μας που μένει αναλλοίωτο. Ένα κομμάτι που, όπως έγραψε ο Μίλαν Κούντερα στην «Αθανασία», «ζει έξω από τον χρόνο».

Με πληροφορίες από: The Atlantic