Το άγνωστο θύμα του πολέμου στο Ιράν

Κοντά στα πλοία που παραμένουν εγκλωβισμένα στον Περσικό Κόλπο εκτείνεται ένα μοναδικό οικολογικό σύστημα. Τα αμφισβητούμενα Στενά του Ορμούζ αποτελούν καταφύγιο για δελφίνια και φιλοξενούν τον πιο ποικιλόμορφο πληθυσμό κοραλλιών της περιοχής, έναν υποθαλάσσιο κόσμο που, σύμφωνα με επιστήμονες, απειλείται καθώς η ένταση της σύγκρουσης γύρω του αυξάνεται.

Παρά το γεγονός ότι το Ιράν ανακοίνωσε το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ κατά τη διάρκεια προσωρινής εκεχειρίας, περίπου 2.000 πλοία παραμένουν εγκλωβισμένα στον Κόλπο από το πρωί της Παρασκευής (17/4), μεταφέροντας συνολικά περίπου 21 δισεκατομμύρια λίτρα πετρελαίου. Τουλάχιστον 16 επιθέσεις σε πλοία έχουν καταγραφεί στον Περσικό Κόλπο και κοντά στα Στενά του Ορμούζ από την έναρξη του πολέμου.

Η εκπρόσωπος της Greenpeace, Νίνα Νοέλ, δήλωσε στο CNN ότι μέσω συνεχούς παρακολούθησης οι ερευνητές της οργάνωσης «εντοπίζουν τακτικά πετρελαιοκηλίδες στην περιοχή», συμπεριλαμβανομένης μιας που συνδέεται με το ιρανικό πλοίο Shahid Bagheri, το οποίο χτυπήθηκε από αμερικανικό πολεμικό αεροσκάφος στις αρχές Μαρτίου. Σύμφωνα με την περιβαλλοντική οργάνωση, το πλοίο εξακολουθεί να διαρρέει πετρέλαιο «κοντά στο Στενό του Χουράν και αποτελεί πιθανό κίνδυνο για κοντινούς προστατευόμενους υγροτόπους». Πρόκειται για ένα στενότερο πέρασμα βόρεια των Στενών του Ορμούζ.

Η γεωγραφική θέση των Στενών του Ορμούζ το καθιστά κρίσιμο όχι μόνο πολιτικά αλλά και οικολογικά. Βρίσκεται σε μια μεταβατική ζώνη ανάμεσα στον βαθύ και ψυχρό Κόλπο του Ομάν και τον ρηχό και θερμό Περσικό Κόλπο. Τα ρεύματα από τον Κόλπο του Ομάν μεταφέρουν θρεπτικά στοιχεία και προνύμφες που τροφοδοτούν πλαγκτόν και κοραλλιογενείς υφάλους, ενώ τα βαθύτερα ανοδικά ρεύματα φέρνουν ψάρια υφάλων και μεταναστευτικούς φαλαινοκαρχαρίες.

Σε πιο ειρηνικές εποχές, η κατάδυση και η παρατήρηση δελφινιών στην περιοχή Μουσαντάμ του Ομάν προσέλκυαν πολλούς τουρίστες. Αποτελεί επίσης τόπο αναπαραγωγής θαλάσσιων χελωνών, ενώ στις ακτές του Ομάν ζουν οι απειλούμενες αραβικές καμπούρες φάλαινες και γύρω του συναντώνται ντουγκόνγκ και θαλάσσια φίδια.

Ο φόβος για πετρελαιοκηλίδες

Καθώς η σύγκρουση συνεχίζεται, επιστήμονες ανησυχούν όλο και περισσότερο για τις επιπτώσεις των πετρελαιοκηλίδων στη θαλάσσια ζωή.

«Πολλές από τις ενώσεις του αργού πετρελαίου επηρεάζουν τη λειτουργία της καρδιάς και την αναπνοή», δήλωσε ο Μάρτιν Γκρόσελ, καθηγητής θαλάσσιας βιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μαϊάμι. «Η παρατεταμένη έκθεση προκαλεί υπερβολική ενεργοποίηση του στρες και καταστέλλει το ανοσοποιητικό σύστημα, κάνοντας τα ζώα πιο ευάλωτα σε λοιμώξεις».

Το πετρέλαιο επηρεάζει επίσης το νευρικό σύστημα των ζώων, μειώνοντας την ικανότητά τους να αντιλαμβάνονται το περιβάλλον, να προσανατολίζονται και να εντοπίζουν τροφή ή θηρευτές, κάτι που μπορεί να επηρεάσει ολόκληρα οικοσυστήματα.

Ένα οικολογικό στολίδι στο επίκεντρο γεωπολιτικής έντασης

Οι επιστήμονες θεωρούν τα Στενά του Ορμούζ «το οικολογικό στολίδι του Κόλπου».

«Τα Στενά του Ορμούζ είναι ένα από τα πιο ποικιλόμορφα και πυκνά κοραλλιογενή οικοσυστήματα στον Κόλπο», δήλωσε ο Άαρον Βαρτόλομιου, καθηγητής βιολογίας στο Αμερικανικό Πανεπιστήμιο της Σάρτζα.

Οι πλουσιότερες συγκεντρώσεις βρίσκονται στην ιρανική πλευρά του στενού, καθώς και κατά μήκος τμημάτων της νότιας ακτής του Κόλπου. Οι κοραλλιογενείς ύφαλοι στην περιοχή αν και έχουν επηρεαστεί σοβαρά από τα φαινόμενα λεύκανσης που συνδέονται με την άνοδο της θερμοκρασίας των ωκεανών, έχουν καταφέρει να επιβιώσουν, ενώ σε άλλες περιοχές, όχι.

Ο Βαρτόλομιου εξήγησε ότι οι συνθήκες στον Κόλπο ωθούν τη θαλάσσια ζωή στα φυσιολογικά της όρια.

«Έχουμε πολύ, πολύ υψηλές θερμοκρασίες κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού και εκπληκτικά χαμηλές θερμοκρασίες τον χειμώνα», είπε. «Έχουμε επίσης αυξημένη αλατότητα λόγω όλης της εξάτμισης από τον Κόλπο», πρόσθεσε, αναφερόμενος στις υψηλές συγκεντρώσεις διαλυμένων αλάτων στο νερό που συνήθως προκαλούν οικολογική βλάβη.

Στους περισσότερους ωκεανούς του κόσμου, τέτοιες ακραίες καιρικές συνθήκες θα ήταν θανατηφόρες για τα κοράλλια. Εδώ, οι συνθήκες έχουν δημιουργήσει «αναμφισβήτητα τα πιο ανθεκτικά κοράλλια στον κόσμο», όπως είπε.

Τα κοράλλια αυτά θεωρούνται πολύτιμα για την επιστημονική έρευνα σχετικά με την κλιματική αλλαγή, καθώς δείχνουν πώς τα οικοσυστήματα μπορούν να αντέξουν θερμότερες θάλασσες.

Πώς οι πετρελαιοκηλίδες απειλούν τα μαγκρόβια δάση

Υπάρχουν επίσης μαγκρόβια δάση «πάνω και κάτω από τη νότια ακτή, ιδιαίτερα στο εμιράτο του Άμπου Ντάμπι, αλλά και στα βόρεια εμιράτα, όπως το Ρας Αλ Καϊμά και το Ουμ Αλ Κουάιν», δήλωσε ο Μπαρτόλομιου. Τα γκρίζα μαγγρόβια, ή Avicennia marina, αφθονούν στην περιοχή και είναι συνήθως ανθεκτικά στις πετρελαιοκηλίδες, «εφ’ όσον δεν καλύπτονται τα λεγόμενα πνευματοφόρα τους», είπε ο Μπαρτόλομιου.

Τα πνευματοφόρα είναι εκτεθειμένες ριζικές δομές που προεξέχουν και λειτουργούν σαν «αναπνευστήρες», φτάνοντας πάνω από την επιφάνεια για να μεταφέρουν οξυγόνο στις υπόγειες ρίζες του μαγγρόβιου. Εξαιτίας αυτού, τα μαγγρόβια «μπορούν γενικά να επιβιώσουν από πετρελαιοκηλίδες, αλλά αν τα πνευματοφόρα τους καλυφθούν, τότε θα επηρεαστούν και ενδεχομένως θα πεθάνουν».

Πιο μακριά από το στενό, στα ρηχά λιβάδια θαλάσσιας χλόης δυτικά του Άμπου Ντάμπι και νότια του Κατάρ, ζει ο δεύτερος μεγαλύτερος πληθυσμός ντιγκόνγκ στον κόσμο.

«Έχουμε μερικά από τα μεγαλύτερα συνεχή στρώματα θαλάσσιας χλόης στον κόσμο εκεί», δήλωσε ο Μπαρτόλομιου. Αν και τα ντιγκόνγκ βρίσκονται επί του παρόντος σε απόσταση από τη σύγκρουση, μια διαρροή πετρελαίου που θα έφτανε στα παράκτια ύδατά τους θα αποτελούσε σοβαρή απειλή.

Πώς επηρεάζει τον οργανισμό των θαλάσσιων ζώων το πετρέλαιο

Ο Γκρόσελ, που μελετά τις επιπτώσεις των πετρελαιοκηλίδων μετά το συμβάν της πετρελαιοκηλίδας στον κόλπο του Μεξικού (Deepwater Horizon oil spill) το 2010, εξηγεί ότι το πετρέλαιο δεν παραμένει στην επιφάνεια όπως συχνά πιστεύεται.

«Το πετρέλαιο και το νερό δεν αναμειγνύονται δεν είναι αλήθεια αυτό», είπε.

«Το αργό πετρέλαιο, ή ακόμα και το διυλισμένο πετρέλαιο, είναι ένα πολύπλοκο μείγμα χιλιάδων χημικών ουσιών», πρόσθεσε.

Ορισμένες τοξικές χημικές ουσίες απελευθερώνονται επίσης από το πετρέλαιο και εισέρχονται στη στήλη του νερού, το ωκεάνιο βιότοπο που εκτείνεται από την επιφάνεια μέχρι τον πυθμένα της θάλασσας. Όταν οι χημικές ουσίες από το πετρέλαιο διαλύονται στη στήλη του νερού, τα ζώα που αναπνέουν μέσα στο νερό, όπως τα ψάρια, τις απορροφούν μέσω των βράγχίων τους και τα κοράλλια τις απορροφούν απευθείας μέσω των ιστών τους. Το πετρέλαιο που βρίσκεται στην επιφάνεια είναι επιβλαβές για τα ζώα που ανεβαίνουν για να αναπνεύσουν, όπως τα δελφίνια, οι θαλάσσιες χελώνες και τα θαλάσσια φίδια.

«Ορισμένες από αυτές τις ενώσεις που βρίσκονται στο αργό πετρέλαιο θα επηρεάσουν τα αισθητήρια συστήματα των ζώων αυτών: την ικανότητά τους να μυρίζουν, να βλέπουν και να ανιχνεύουν δονήσεις στο περιβάλλον», προειδοποίησε ο Γκρόσελ. Τα κοράλλια υφίστανται αντίστοιχες επιπτώσεις, καθώς συλλαμβάνουν τη λεία τους από το νερό μέσω λεπτών πλοκαμιών και έτσι εκτίθενται στις χημικές ουσίες που διαχέονται στη στήλη του νερού κατά τη διάρκεια της διαρροής.

«Υπάρχουν επίσης αναφορές για επιπτώσεις στο κεντρικό νευρικό σύστημα», που επηρεάζουν την ικανότητα των ζώων να επεξεργάζονται δεδομένα από τα αισθητήρια συστήματά τους.

Αλυσιδωτές επιπτώσεις στο ευρύτερο οικοσύστημα

Συνολικά, αυτοί οι παράγοντες μπορούν να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο τα ζώα λαμβάνουν αποφάσεις και πόσο ζουν. Οι χημικές επιδράσεις του αργού πετρελαίου στα ζώα μπορεί να είναι λιγότερο άμεσα θανατηφόρες σε σχέση με τον άμεσο πνιγμό από πετρέλαιο σε μια διαρροή, όμως σε ένα πολύπλοκο περιβάλλον όπου τα ζώα ισορροπούν συνεχώς ανάμεσα στην αναζήτηση πόρων και στην αποφυγή θηρευτών, αυτές οι επιπτώσεις στη λήψη αποφάσεων, στα αισθητηριακά συστήματα ή ακόμη και οι ανεπαίσθητες επιδράσεις στην καρδιακή λειτουργία θα μπορούσαν να μειώσουν τη διάρκεια ζωής πολλών από αυτά τα είδη.

Λόγω των περιπλοκών των σχέσεων μεταξύ θηρευτών και θηραμάτων, οι επιπτώσεις σε μεμονωμένους οργανισμούς θα επηρεάσουν το οικοσύστημα, τόνισε ο Γκρόσελ.

Καθώς περισσότερα πλοία παραμένουν εγκλωβισμένα στα Στενά του Ορμούζ, είναι πιθανό να έχουμε περισσότερες πετρελαιοκηλίδες, επιδεινώνοντας τις αρνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις.

Πηγή: CNN