Τι νεότερο από το Ουκρανικό Μέτωπο;

Σύνταξη: Πολυδεύκης Παπαδόπουλος

Η σύγκρουση στην Ουκρανία εισέρχεται σε μια νέα, πιο σύνθετη φάση, όπου η έκβαση δεν κρίνεται μόνο από τις εξελίξεις στο πεδίο των μαχών, αλλά και από την τεχνολογία, τη βιομηχανική παραγωγή, την οικονομική αντοχή και τις γεωπολιτικές ισορροπίες. Στη σειρά podcasts «Διεθνής Ματιά», που δημιουργεί ο Πολυδεύκης Παπαδόπουλος για το ERTNewsRadio και το ERTecho,  εξετάζεται πώς τα drones, η τεχνητή νοημοσύνη και τα νέα οπλικά συστήματα μεταμορφώνουν τον πόλεμο, πώς εξελίσσονται οι στρατηγικές της Ρωσίας και της Ουκρανίας, ποιος συνεχίζει να είναι ο ρόλος των ΗΠΑ, του ΝΑΤΟ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά και γιατί η προοπτική μιας διαπραγματευτικής λύσης μοιάζει σήμερα πιο απομακρυσμένη. Συζητώνται επίσης οι επιπτώσεις από τον συνεχιζόμενο πόλεμο στη Μαύρη Θάλασσα, την ενεργειακή ασφάλεια και τη διεθνή σταθερότητα.

Σε κάθε περίπτωση η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία εισέρχεται πλέον σε μια νέα και ιδιαίτερα κρίσιμη φάση, η οποία διαφέρει αισθητά από εκείνη που γνωρίσαμε τα προηγούμενα χρόνια. Αν και η Ρωσία εξακολουθεί να διατηρεί την πρωτοβουλία σε αρκετά σημεία του μετώπου, ιδιαίτερα στο Ντονμπάς, η εικόνα δεν είναι πλέον μονοδιάστατη. Η σύγκρουση εξελίσσεται σε έναν πόλεμο τεχνολογίας, βιομηχανικής παραγωγής, οικονομικής αντοχής και στρατηγικής προσαρμογής, όπου οι παραδοσιακοί δείκτες στρατιωτικής ισχύος συνυπάρχουν με νέες μορφές πολέμου που μεταβάλλουν διαρκώς την ισορροπία μεταξύ των δύο πλευρών.

Η σημαντικότερη ίσως αλλαγή των τελευταίων μηνών αφορά την εντυπωσιακή ανάπτυξη της ουκρανικής αμυντικής βιομηχανίας. Μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα, το Κίεβο κατάφερε να μετατρέψει τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη από συμπληρωματικό μέσο μάχης σε βασικό εργαλείο στρατηγικής αποτροπής και επίθεσης. Η μαζική παραγωγή drones, αλλά και η ανάπτυξη πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς και η αξιοποίηση τεχνητής νοημοσύνης και νέων τεχνολογιών επιτρέπουν πλέον στην Ουκρανία να πλήττει στόχους εκατοντάδες ή και χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από το μέτωπο, φέρνοντας τον πόλεμο στην ίδια τη ρωσική ενδοχώρα. Διυλιστήρια, αποθήκες καυσίμων, εργοστάσια όπλων, αεροπορικές βάσεις και κρίσιμες ενεργειακές εγκαταστάσεις βρίσκονται πλέον εντός της εμβέλειας του ουκρανικού οπλοστασίου, αυξάνοντας το κόστος της ρωσικής πολεμικής προσπάθειας και υποχρεώνοντας τη Μόσχα να αναδιατάξει σημαντικό μέρος της αεράμυνάς της.

Η νέα αυτή πραγματικότητα συμπίπτει με μια μεταβολή και στο διεθνές πολιτικό περιβάλλον. Οι αρχικές προσδοκίες ότι η νέα αμερικανική διοίκηση θα επιδίωκε μια ταχεία προσέγγιση με τη Ρωσία, μέσα στο λεγόμενο «πνεύμα του Άνκορατζ», φαίνεται να υποχωρούν. Αντί μιας γρήγορης διπλωματικής διευθέτησης, παρατηρείται σταδιακά μια επαναφορά της στρατιωτικής και πολιτικής στήριξης των ΗΠΑ προς την Ουκρανία, με μεγαλύτερη έμφαση στην ενίσχυση της αεράμυνας, των αντιβαλλιστικών δυνατοτήτων και της εγχώριας παραγωγής οπλικών συστημάτων. Η εξέλιξη αυτή επηρεάζει τόσο τους υπολογισμούς του Κιέβου όσο και εκείνους του Κρεμλίνου, το οποίο δείχνει πλέον να θεωρεί ότι οι συνθήκες για διαπραγματεύσεις έχουν απομακρυνθεί.

Την ίδια στιγμή, η ίδια η Ρωσία εμφανίζεται να αναθεωρεί τους στόχους της για το τέλος του πολέμου. Οι πληροφορίες που βγαίνουν από τη Μόσχα δείχνουν εγκατάλειψη προηγούμενων σκέψεων περί αμοιβαίων εδαφικών παραχωρήσεων, με το Κρεμλίνο να επιδιώκει πλέον όχι μόνο την πλήρη κατάληψη του Ντονέτσκ αλλά και τη διατήρηση ζωνών ασφαλείας γύρω από τα σύνορά του, σε περιοχές όπως πχ το Χάρκοβο. Η σκλήρυνση αυτή αντανακλά τόσο τις στρατιωτικές εξελίξεις όσο και την εκτίμηση ότι η σύγκρουση θα συνεχιστεί για μεγάλο χρονικό διάστημα, μετατρέποντας τον πόλεμο σε αναμέτρηση αντοχών μεταξύ δύο διαφορετικών παραγωγικών και οικονομικών συστημάτων.

Παράλληλα, η Ουκρανία καλείται να διαχειριστεί και τις δικές της εσωτερικές προκλήσεις και κρίσεις. Οι απομακρύνσεις του υπουργού Άμυνας και του αρχηγού των Ενόπλων Δυνάμεων, οι μαζικές διαδηλώσεις που ακολούθησαν και η αντιπαράθεση ανάμεσα στη «νέα σχολή» του πολέμου των drones και στην πιο παραδοσιακή αντίληψη των χερσαίων επιχειρήσεων ανέδειξαν βαθύτερα ερωτήματα για τη μελλοντική στρατηγική του Κιέβου. Πρόκειται μόνο για μια πολιτική κρίση, για κάτι γενικότερο και πάντως τη γέννηση ενός νέου στρατιωτικού δόγματος που ίσως επηρεάσει συνολικά την εξέλιξη του πολέμου;

Οι εξελίξεις αυτές συνδέονται άμεσα και με τη συνολική μεταμόρφωση του σύγχρονου πολέμου. Τα drones, τα αυτόνομα συστήματα, η τεχνητή νοημοσύνη, ο ηλεκτρονικός πόλεμος και τα δίκτυα δορυφορικών επικοινωνιών μεταβάλλουν ριζικά τον τρόπο διεξαγωγής των επιχειρήσεων.

Την ίδια στιγμή όμως η Ρωσία εξακολουθεί να διαθέτει ένα ισχυρό πλεονέκτημα στους βαλλιστικούς πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς, επιχειρώντας να αξιοποιήσει το χρονικό παράθυρο πριν η Ουκρανία και οι δυτικοί σύμμαχοί της αποκτήσουν αποτελεσματικότερα αντιβαλλιστικά συστήματα. Η αναμέτρηση μεταξύ βαλλιστικών και αντιβαλλιστικών δυνατοτήτων των δύο πλευρών ενδέχεται να αποτελέσει τον επόμενο καθοριστικό παράγοντα της σύγκρουσης.

Ιδιαίτερη σημασία αποκτούν επίσης η Μαύρη Θάλασσα και η Αζοφική, όπου οι ουκρανικές επιχειρήσεις επηρεάζουν τις ρωσικές γραμμές ανεφοδιασμού, τις ενεργειακές εξαγωγές και τις θαλάσσιες μεταφορές, ενώ οι κυρώσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης και οι νέες πρωτοβουλίες των Ηνωμένων Πολιτειών επιχειρούν να περιορίσουν περαιτέρω τα έσοδα της Μόσχας από τους υδρογονάνθρακες. Το ερώτημα παραμένει αν η πίεση αυτή αρκεί για να κάμψει τη ρωσική οικονομία ή αν η τελευταία εξακολουθεί να διαθέτει τα αποθέματα και τις διεθνείς συνεργασίες που της επιτρέπουν να συντηρεί μια οικονομία πολέμου για πολύ.

Και μέσα σε αυτό το εξαιρετικά σύνθετο περιβάλλον, η ουκρανική ηγεσία επιχειρεί να συνδέσει ολοένα περισσότερο τον πόλεμο με τις ευρύτερες γεωπολιτικές εξελίξεις, από τη Μέση Ανατολή μέχρι τη σύγκρουση ΗΠΑ–Ιράν, επιδιώκοντας να διατηρήσει την προτεραιότητα της Ουκρανίας στη δυτική στρατηγική ατζέντα. Το ΝΑΤΟ, από την πλευρά του, αντιμετωπίζει πλέον τη σύγκρουση όχι μόνο ως περιφερειακό πόλεμο αλλά ως κρίσιμο πεδίο δοκιμής της αποτρεπτικής του αξιοπιστίας απέναντι στη Ρωσία.

Τελικά, παρά τις κατά καιρούς δηλώσεις περί επικείμενων διαπραγματεύσεων, η προοπτική μιας πολιτικής λύσης μοιάζει σήμερα περισσότερο απομακρυσμένη από ό,τι πριν από λίγους μήνες. Καμία από τις δύο πλευρές δεν εμφανίζεται διατεθειμένη να εγκαταλείψει τους βασικούς της στόχους, ενώ η τεχνολογική κούρσα, οι μεταβαλλόμενοι διεθνείς συσχετισμοί και η αντοχή των δύο οικονομιών δημιουργούν ένα νέο σκηνικό, στο οποίο η έκβαση του πολέμου δεν θα κριθεί αποκλειστικά από τις μάχες στο μέτωπο, αλλά και από το ποιος θα κατορθώσει να προσαρμοστεί ταχύτερα στη νέα μορφή του πολέμου και στις γεωπολιτικές ισορροπίες που διαμορφώνονται.

Τα ζητήματα αυτά υπό τον τίτλο «Τι νεότερο από το Ουκρανικό Μέτωπο; »,  για να παραφραστεί και ο τίτλος του εμβληματικού αντιπολεμικού μυθιστορήματος του Εριχ Μαρία Ρεμάρκ για τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο,  είναι  που απασχολεί το 72ο pod της «Διεθνούς Ματιάς». Και γίνεται συζητώντας με τον κ. Κωνσταντίνο Λουκόπουλο, Αντιστράτηγο ε.α, Γεωστρατηγικό Αναλυτή και Εκτελεστικό Διευθυντή στο «Παρατηρητήριο Ευρωμεσογειακής Ασφάλειας και Συνεργασίας» και τον κ. Παναγιώτη Σωτήρη, Eπικ. Καθηγητή Πολιτικής και Κοινωνικής Φιλοσοφίας του Παν. Αιγαίου και αρθρογράφο-αναλυτή σχετικών θεμάτων στο In.gr. Στο pod θα χρησιμοποιείται κυρίως η 2η ιδιότητά του κ. Σωτήρη, αν και χρειάζεται σίγουρα κι εδώ ένας φιλοσοφικός στοχασμός για το που πάμε ;

Στη «Διεθνή Ματιά» κάθε εβδομάδα -με πρώτες αναρτήσεις τα Σάββατα και τις Κυριακές στο ERTecho πριν το μεσημέρι- ανοίγει ένα παράθυρο για να κοιτάμε από την Ελλάδα την Ευρώπη και τον Κόσμο, αλλά για να επιστρέφουμε ξανά, μέσω αυτών, στα ζητήματα της χώρα μας. Σε κάθε podcast εξετάζονται σημαντικά γεγονότα και φαινόμενα παγκόσμιας σημασίας, από το χώρο της πολιτικής, των διεθνών σχέσεων, της οικονομίας, της οικολογίας, της επιστήμης και τεχνολογίας ή και του πολιτισμού, που επηρεάζουν καθοριστικά και καθολικά τη ζωή, αλλά και την κατάσταση στην Ελλάδα. Κι αυτό γίνεται με τη συμμετοχή ιδιαίτερα επιλεγμένων καλεσμένων, που είναι ειδικοί σε καθέναν από αυτούς τους τομείς.