H νέα διατροφική πυραμίδα στις ΗΠΑ και ο μεσογειακός τρόπος – Μύθοι και πραγματικότητες

Η συζήτηση για το τι σημαίνει τελικά «υγιεινή διατροφή» επιστρέφει δυναμικά στο προσκήνιο, μετά την παρουσίαση των νέων διατροφικών οδηγιών στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η κυβέρνηση Τραμπ, δια στόματος του υπουργού Υγείας Ρόμπερτ Φ. Κένεντι Τζούνιορ, παρουσίασε μια νέα –και αρκετά αμφιλεγόμενη– εκδοχή της διατροφικής πυραμίδας, η οποία ανατρέπει τη λογική που κυριαρχούσε επί δεκαετίες. Για πρώτη φορά, η πυραμίδα εμφανίζεται σε μεγάλο βαθμό «ανεστραμμένη»: στη βάση της δεν βρίσκονται πλέον τα δημητριακά και οι υδατάνθρακες, αλλά η πρωτεΐνη, τα γαλακτοκομικά πλήρων λιπαρών και αρκετά από τα υπόλοιπα λιπαρά.

Για πολλές δεκαετίες, το κυρίαρχο μοντέλο διατροφής στις ΗΠΑ – ειδικά από τη δεκαετία του 1990 και μετά – πρόβαλλε ως θεμέλιο της καθημερινής διατροφής το ψωμί, τα ζυμαρικά, το ρύζι και τα δημητριακά. Όσο χαμηλότερα βρισκόταν ένα τρόφιμο στην πυραμίδα, τόσο πιο συχνά έπρεπε να καταναλώνεται. Σήμερα όμως, σύμφωνα με τις νέες οδηγίες, ο ρόλος αυτός μεταφέρεται σε τρόφιμα πλούσια σε πρωτεΐνη. Στη βάση της πυραμίδας τοποθετούνται αυγά, πουλερικά, θαλασσινά, κόκκινο κρέας, καθώς και γαλακτοκομικά προϊόντα πλήρων λιπαρών, όπως τυρί, γιαούρτι και γάλα. Παράλληλα, προβάλλεται  μεν η χρήση ακόρεστων λιπαρών όπως το ελαιόλαδο, αλλά και κορεσμένων ζωικών λιπών, ενώ τα προϊόντα χαμηλών λιπαρών παύουν να θεωρούνται αυτομάτως πιο υγιεινά.

Στη νέα φιλοσοφία, η πρωτεΐνη αντιμετωπίζεται ως το κεντρικό στοιχείο του γεύματος και όχι ως συνοδευτικό. Το πρωινό, για παράδειγμα, δε χρειάζεται πλέον να ξεκινά με δημητριακά, αλλά μπορεί να βασίζεται σε αυγά, γιαούρτι ή τυρί, ενώ το μεσημεριανό και το βραδινό οργανώνονται πέριξ μιας κύριας πηγή πρωτεΐνης και όχι γύρω από το άμυλο. Τα δημητριακά και οι υδατάνθρακες δεν εξαφανίζονται μεν, αλλά μετακινούνται σε πιο περιορισμένο ρόλο και καταναλώνονται με μέτρο.

Παράλληλα, είναι γεγονός ότι οι οδηγίες Κένεντι δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στο σύνθημα «eat real food», δηλαδή στην κατανάλωση «πραγματικών» τροφίμων, με περιορισμένη βιομηχανική επεξεργασία. Στο στόχαστρο τίθενται επίσης τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα, τα ζαχαρούχα ποτά και τα προϊόντα με μεγάλη ποσότητα πρόσθετης ζάχαρης, τα οποία πολλοί ειδικοί θεωρούν βασικό παράγοντα για την αύξηση των χρόνιων νοσημάτων στον δυτικό κόσμο.

Ωστόσο, οι νέες οδηγίες έχουν ήδη προκαλέσει έντονες αντιδράσεις. Ορισμένοι επιστήμονες εκφράζουν ανησυχία για τη μεγαλύτερη έμφαση στο κόκκινο κρέας και στα πλήρη γαλακτοκομικά, καθώς η υψηλή κατανάλωση κορεσμένων λιπαρών έχει συνδεθεί με αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο. Τα κορεσμένα λιπαρά –που βρίσκονται κυρίως στο κόκκινο κρέας, το βούτυρο και τα τυριά– μπορεί να αυξήσουν την «κακή» χοληστερόλη LDL, ενώ τα ακόρεστα, όπως αυτά του ελαιολάδου, των ξηρών καρπών και των λιπαρών ψαριών, θεωρούνται προστατευτικά για την καρδιά. Ακόμη πιο επιβλαβή κρίνονται τα λεγόμενα τρανς λιπαρά, που συναντώνται κυρίως σε επεξεργασμένα τρόφιμα, βιομηχανικά αρτοσκευάσματα, σνακς κλπ.

Την ίδια στιγμή, η συζήτηση για τη διατροφή επεκτείνεται βέβαια και σε άλλες παραμέτρους που απασχολούν ολοένα και περισσότερο τους καταναλωτές: τα χημικά υπολείμματα φυτοφαρμάκων στα τρόφιμα, η ύπαρξη μικροπλαστικών σε πολλά από αυτά, η χρήση γενετικά τροποποιημένων οργανισμών και πόσο επικίνδυνη είναι, η στροφή προς τα βιολογικά προϊόντα και πόσο χρήσιμη -αλλά και προσιτή- γίνεται. Επίσης ευαισθησία έχει αρχίσειν να δημιουργείται ως προς το περιβαλλοντικό αποτύπωμα που προκαλεί η παραγωγή διαφόρων τροφίμων από τη βιομηχανία αλλά και η κατανάλωσή τους από εμάς, καθώς και οι διάφορες επιβαρυντικές μέθοδοι γεωργίας και εντατικής κτηνοτροφίας.

Το ερώτημα που τίθεται λοιπόν είναι πολλαπλό: αποτελεί πράγματι η νέα «ανεστραμμένη» πυραμίδα “made in USA” της κυβέρνησης Τραμπ μια πιο υγιεινή προσέγγιση ; Θα μπορούσε να εφαρμοστεί σε μια χώρα όπως η Ελλάδα; Και πώς συγκρίνεται με τη μεσογειακή διατροφή ;  Το μοντέλο, δηλαδή, που για δεκαετίες θεωρείται από την επιστημονική κοινότητα ως ένα από τα πιο ισορροπημένα και προστατευτικά πρότυπα διατροφής στον κόσμο;

Τα ζητήματα αυτά επιχειρείται να φωτιστούν στο 40ο pod της σειράς Διεθνής Ματιά, που δημιουργεί ο Πολυδεύκης Παπαδόπουλος για το ΕRTNews Radio 105,8 και το ERTecho.gr Καλεσμένοι για τη σχετική συζήτηση και ανάλυση είναι :  -ο κ. Γιάννης Τσάκνης, Ομ. Καθηγητής Ασφάλειας & Ποιότητας Τροφίμων, Πανεπιστημίου Δ.Αττικής  και Πρ. Κοσμήτορας της Σχολής Επιστημών Τροφίμων. Ο κ. Τσάκνης έχει πρόσφατα κυκλοφορήσει το έργο « Ισορροπημένη επιλεκτική διατροφή για μακροζωΐα-Εκδ. Τζιόλας»   -η κα Αννα Παπαγεωργίου, Δρ, Διατροφολογίας, υπεύθυνη του Επιστημονικού Κέντρου Συμβουλευτικής Διατροφής και Προαγωγής της Υγείας «Ευρωστία».

Στη «Διεθνή Ματιά» κάθε βδομάδα δύο φορές ανοίγει ένα παράθυρο ώστε να κοιτάμε από την Ελλάδα τον Κόσμο, αλλά για να επιστρέφουμε ξανά στη χώρα μας και στα δικά της ζητήματα μέσα από αυτό το γύρο και μια ευρύτερη σκοπιά. Σε κάθε podcast  εξετάζεται ένα σημαντικό γεγονός, ένα φαινόμενο παγκόσμιας σημασίας, μια μεγάλη τάση από το χώρο της πολιτικής, των διεθνών σχέσεων, της οικονομίας, της οικολογίας, της επιστήμης και τεχνολογίας ή και του πολιτισμού, που επηρεάζει καθοριστικά και καθολικά τη ζωή καθολικά, αλλά και την κατάσταση στην πατρίδα μας.  Και κάθε φορά γίνεται με τη συμμετοχή ιδιαίτερα επιλεγμένων καλεσμένων, που είναι ειδικοί σε καθέναν από αυτούς τους τομείς.