Θεσσαλονίκη: Στην αφετηρία η νέα εποχή του Κυβερνείου

Από το 2006 και έπειτα, το παραθαλάσσιο κτήριο του Κυβερνείου (Παλατάκι) στην ανατολική Θεσσαλονίκη παραμένει κενό και παραδομένο στη φθορά από την υγρασία, τις ρηγματώσεις και τις οξειδώσεις. Στα αμέσως επόμενα χρόνια, όμως, θα παραδοθεί εκ νέου στην πόλη, ως ένας χώρος ανοιχτός για τους Θεσσαλονικείς και τους επισκέπτες της Θεσσαλονίκης, αλλά και ως ένα κτήριο που θα φιλοξενεί δραστηριότητες της Βουλής των Ελλήνων, όπως -μεταξύ άλλων- συνεδριάσεις των κοινοβουλευτικών επιτροπών της περιοδικά. Το τελευταίο ανακοίνωσε σήμερα, ο πρόεδρος της Βουλής, Νικήτας Κακλαμάνης, σε βιντεοσκοπημένο μήνυμά του σε εκδήλωση παρουσίασης του πρότζεκτ, στο πλαίσιο της 90ής Διεθνούς ‘Εκθεσης Θεσσαλονίκης (ΔΕΘ), ενώ η διευθύνουσα σύμβουλος της Εταιρείας Ακινήτων του Δημοσίου (ΕΤΑΔ ΑΕ), Ηρώ Χατζηγεωργίου, γνωστοποίησε ότι κατά το δεύτερο τρίμηνο του 2027 αναμένεται να βγουν «στον αέρα» τα τεύχη δημοπράτησης για το έργο, με προοπτική οι κατασκευαστικές εργασίες για την ανάπλαση να ολοκληρωθούν εντός διετίας από την ανάδειξη του αναδόχου.

Με βάση το σχέδιο αναβίωσης του εμβληματικού ακινήτου (το οποίο περιλαμβάνει περίπου 3000 τετραγωνικά μέτρα κλειστών χώρων σε έκταση 16 στρεμμάτων, σε απόσταση οκτώ χιλιομέτρων από το κέντρο της πόλης) προβλέπεται -εκτός από τη μόνιμη παρουσία της Βουλής των Ελλήνων στη Βόρεια Ελλάδα- η φιλοξενία συνεδρίων, εκπαιδευτικών και πολιτιστικών δράσεων, συναντήσεων και εκθέσεων, καθώς και φεστιβάλ, μουσικών εκδηλώσεων, εργαστηρίων, επαγγελματικών συναντήσεων και δράσεων δημιουργικής απασχόλησης. Επιπλέον, προβλέπεται η θαλάσσια πρόσβαση στον χώρο, μέσω προβλήτας, ενώ στον σχεδιασμό λαμβάνεται υπόψη και ο περιβάλλων χώρος, καθώς το «Παλατάκι» γειτνιάζει με την προς αξιοποίηση ανοιχτή έκταση του πρώην στρατοπέδου Κόδρα.

«Το Κυβερνείο επανερμηνεύεται και επανασυστήνεται στην πόλη», είπε χαρακτηριστικά η κα Χατζηγεωργίου, η οποία αναφέρθηκε στις εξελίξεις της τελευταίας διετίας: «πραγματοποιήσαμε όλες τις απαιτούμενες πρόδρομες μελέτες (στατικής επάρκειας, γεωτεχνική και γεωλογική, συν αρχιτεκτονική και τοπογραφική αποτύπωση), με στόχο να γνωρίζουμε την υφιστάμενη κατάσταση του κτηρίου λόγω των φθορών που έχει υποστεί μέσα στο χρόνο. Αναζητήσαμε παραδείγματα της διεθνούς αγοράς από αποκαταστάσεις μνημείων (…)και τοπόσημα πόλεων που μεταμορφώθηκαν σε ελκυστικούς προορισμούς για κατοίκους και επισκέπτες. Για τη διερεύνηση των μελλοντικών χρήσεων συλλέξαμε απόψεις, συζητήσαμε με φορείς και θεσμούς της πόλης, με επαγγελματίες και δημιουργούς πολιτιστικών δράσεων και φεστιβάλ, με επαγγελματίες του τουρισμού, ενώ μελετήσαμε με τους χρηματοοικονομικούς μας συμβούλους εναλλακτικά σενάρια λειτουργίας των εσωτερικών και εξωτερικών χώρων» σημείωσε και πρόσθεσε ότι, πλέον, το γραφείο «Σαμαράς και Συνεργάτες ΑΕ», που ανέλαβε κατόπιν διαγωνισμού τη μελετητική διαδικασία τον Απρίλιο του 2026, προχωρά στα επόμενα βήματα, με σεβασμό στην ιστορική και αρχιτεκτονική ταυτότητα του κτηρίου.

Η σημερινή κατάσταση του Κυβερνείου και τα χρονοδιαγράμματα των μελετών

Η αρχιτέκτονας Μαρία Τσαμπάζη, παρουσιάζοντας αναλυτικότερα το χρονοδιάγραμμα του πρότζεκτ, επισήμανε πως τον Αύγουστο ολοκληρώθηκε η προμελέτη του έργου και ακολουθούν τα εξής στάδια: η έγκριση από τον τομέα Μακεδονίας-Θράκης του υπουργείου Εσωτερικών και στη συνέχεια η οριστική μελέτη (διάρκεια εκπόνησης τριών μηνών), η μελέτη εφαρμογής (συν τρεις μήνες) και η διαδικασία σύνταξης των τευχών δημοπράτησης (ένας μήνας), ενώ παράλληλα «τρέχουν» και οι διαδικασίες των απαιτούμενων αδειοδοτήσεων. Συνολικά, το χρονοδιάγραμμα προβλέπει την ολοκλήρωση των μελετών σε καθαρό μελετητικό χρόνο δέκα μηνών.

Εκτεταμένη είναι πάντως η παθολογία του διατηρητέου κτηρίου, ο φέρων οργανισμός του οποίου φέρει φθορές από υγρασία, αποχρωματισμούς, ρηγματώσεις και οξειδώσεις, βιολογικές προσβολές και αποσύνθεση ξύλινων στοιχείων. Ερωτηθείσα για το κόστος των παρεμβάσεων που θα απαιτηθούν τόσο για την αποκατάσταση, όσο και για την αναβάθμιση του κτηρίου η κα Χατζηγεωργίου επισήμανε ότι, παρότι υπάρχει ένας αρχικός προϋπολογισμός, αυτό θα προσδιοριστεί όταν ολοκληρωθεί η οριστική μελέτη, πιθανώς στο τέλος Δεκεμβρίου. Τότε θα ξεκαθαρίσει και ποιος θα επωμισθεί αυτό το κόστος και πώς θα κατανεμηθεί.

Χαιρετισμούς στην εκδήλωση απηύθυναν οι υφυπουργοί Εσωτερικών (Μακεδονίας-Θρακης), Κώστας Γκιουλέκας και Ανάπτυξης, Σταύρος Καλαφάτης, η δήμαρχος Καλαμαριάς, Χρύσα Αράπογλου, η Μαρία Καμηλάλη, αναπληρώτρια προϊσταμένη της Γενικής Διεύθυνσης Ηλεκτρονικής Διοίκησης, Βιβλιοθήκης και Εκδόσεων της Βουλής των Ελλήνων και ο πρόεδρος του Ομίλου «Σαμαράς & Συνεργάτες», Δημήτρης Σαμαράς.

Στην εκδήλωση, η Διευθύνουσα Σύμβουλος της ΕΤΑΔ, κ. Ηρώ Χατζηγεωργίου, έκανε έναν απολογισμό όσων έχουν γίνει την τελευταία διετία, ενώ εξήρε και τη συνεργασία με τη Βουλή των Ελλήνων. Παράλληλα, παρουσίασε τον σχεδιασμό για τη δημιουργία ενός βιώσιμου και πολυλειτουργικού προορισμού, ανοιχτού στην κοινωνία και συνδεδεμένου με τη ζωή της Θεσσαλονίκης και της Καλαμαριάς. «Πρόκειται για ένα έργο προκλήσεων, τις οποίες μέρα με τη μέρα ξεπερνάμε για να φτάσουμε στην τελική φάση, στα έργα αποκατάστασης και εντέλει στη λειτουργία», τόνισε.

Ο Υφυπουργός Μακεδονίας-Θράκης, κ. Κώστας Γκιουλέκας, σημείωσε: «Εδώ στη Θεσσαλονίκη και αξίζουμε πολλά και χρειαζόμαστε πολλά. Και επιτέλους γίνονται. Όπως χαιρόμαστε και για άλλα έργα που μέχρι τώρα ήταν για εμάς άπιαστα όνειρα, ουτοπία, χαιρόμαστε που τώρα σε λίγο καιρό θα έχουμε ανάμεσα σε όλα τα άλλα και αυτό το πολύ σημαντικό, συμβολικά και ουσιαστικά, ιστορικό κτήριο της Θεσσαλονίκης, το Παλατάκι. Εμείς στη Θεσσαλονίκη το δεχόμαστε με μεγάλη χαρά αυτό το δώρο, αν και πιστεύαμε ότι πραγματικά αυτό το δώρο έπρεπε να μας είχε δοθεί εδώ και χρόνια. Ήρθε η ώρα λοιπόν να γίνει πραγματικότητα και χαιρόμαστε ιδιαίτερα που τώρα πια μπορούμε να μιλάμε με έργα και όχι με λόγια».

Από την πλευρά του, ο Υφυπουργός Ανάπτυξης, κ. Σταύρος Καλαφάτης δήλωσε για το πρώην Κυβερνείο: «Εκτός από αναπτυξιακό έργο είναι και βαθιά καινοτόμο, ένα μοναδικό τοπόσημο που εμπεριέχει πολλές έννοιες, κοινοβουλευτισμό, δημοκρατία, πολιτισμό, συλλογική μνήμη αλλά παράλληλα έχει και μέλλον. Εκτός από ένας χώρος πολιτισμού, συνάντησης ανθρώπων πνεύματος και όχι μόνο, ανάδειξης της μοναδικότητας της Θεσσαλονίκης, είναι και ένας πολύ πρωτότυπος και καινοτόμος δρόμος αποσυμφόρησης από την Αθήνα. Είμαστε πολύ περήφανοι που εκτός από όσα συμβαίνουν στην Θεσσαλονίκη, που τη μεταμορφώνουμε σε σύγχρονη εξωστρεφή, σε έναν πόλο ανάπτυξης, προστίθεται αυτή η σημαντική ψηφίδα».

Η Δήμαρχος Καλαμαριάς, κ. Χρύσα Αράπογλου υπογράμμισε: «Καταρχάς είμαστε – και είμαι και προσωπικά – πάρα πολύ ικανοποιημένη που το Παλατάκι αρχίζει και έχει πια μια απάντηση θεσμική, τεχνική και μπορούμε να είμαστε σχεδόν βέβαιοι ότι θα σωθεί. Θεωρώ ότι είναι πολύ σημαντικό που σε όλη την ιστορία αυτή της κατασκευής, της επισκευής, της συντήρησης και της διαχείρισης, εμπλέκεται η Βουλή, ο πιο αξιόπιστος θεσμικός συνομιλητής στη χώρα αυτή τη στιγμή. Το Παλατάκι είναι το μοναδικό διατηρητέο, εμβληματικής αρχιτεκτονικής κτήριο σε όλο τον Θερμαϊκό κόλπο. Ο Δήμος Καλαμαριάς θα πρέπει να είναι συνεχώς παρών».

Ο πρόεδρος και CEO του Ομίλου Σαμαράς & Συνεργάτες, κ. Δημήτρης Σαμαράς δήλωσε: «Εργαζόμαστε με αίσθημα ευθύνης απέναντι σε ένα έργο σύμβολο της πόλης. Θα ήθελα να ευχαριστήσω την ΕΤΑΔ για την εμπιστοσύνη που μας έδειξε αναθέτοντας μας ένα τόσο σημαντικό έργο, καθώς επίσης και για τη συνεργασία. Η πρόκληση για εμάς τους μελετητές, έγκειται στην επαναλειτουργία του κυβερνείου Η αποκατάσταση του Κυβερνείου δεν είναι απλώς μια τεχνική παρέμβαση. Είναι μια ουσιαστική επανασύνδεση της Θεσσαλονίκης με την ιστορική της μνήμη».

Η Αναπληρώτρια Προϊσταμένη της Γενικής Διεύθυνσης Ηλεκτρονικής Διοίκησης, Βιβλιοθήκης και Εκδόσεων, κ. Μαρία Καμηλάκη, τόνισε από την πλευρά της: «Η Βιβλιοθήκη της Βουλής, μέσα από το αρχειακό, βιβλιακό και ευρύτερα πολιτιστικό της απόθεμα, μπορεί να τροφοδοτήσει με περιεχόμενο, αναλογικό και ψηφιακό, ένα ευρύ φάσμα δράσεων εξωστρέφειας, όπως εκθέσεις, εκπαιδευτικά προγράμματα, λέσχες ανάγνωσης, συνέδρια, θεματικές ξεναγήσεις και άλλες δραστηριότητες. Στόχος μας είναι να μοιραστούμε τους θησαυρούς της Βιβλιοθήκης της Βουλής με διαφοροποιημένες ομάδες κοινού στη Θεσσαλονίκη και ευρύτερα στη Μακεδονία, πάντοτε σε συνεργασία με τους θεσμικούς εταίρους της Βουλής των Ελλήνων».

Στο πλαίσιο των εκδηλώσεων της ΔΕΘ, ο Πρόεδρος της Βουλής εγκαινίασε το Σάββατο και τη φωτογραφική έκθεση «ANAVIOSIS» της ΕΤΑΔ στο MOMus-Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, η οποία είναι αφιερωμένη στην αρχιτεκτονική και την ιστορική αναβίωση του τοποσήμου.

Το έργο αποκατάστασης του έργου βρίσκεται σε εξέλιξη από τον Ιούνιο του 2024 και αναμένεται οι διαδικασίες αναβίωσης του να εισέλθουν στην τελική ευθεία το 2028, επαναφέροντας τη σταθερή λειτουργία του χώρου για πρώτη φορά μετά το 1997, όταν είχε φιλοξενήσει την εμβληματική έκθεση του Καραβάτζιο στο πλαίσιο της «Θεσσαλονίκης – Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης».

Η ιστορία του Κυβερνείου («Παλατάκι»)

Το Κυβερνείο σχεδιάστηκε τη δεκαετία του 1950 από τον Περικλή Σακελλάριο (με τελική επεξεργασία του Ι. Χριστόπουλου) και εγκαινιάστηκε το 1960. Αρχικά προοριζόταν για κατοικία του Υπουργού Βορείου Ελλάδος.

Το 1963 παραχωρήθηκε ως βασιλική κατοικία, ενώ μετά το 1974 χρησιμοποιήθηκε ως κατοικία του Υπουργού Μακεδονίας–Θράκης και του Πρωθυπουργού Κωνσταντίνου Καραμανλή κατά τις επισκέψεις του στην πόλη.

Τελευταίος ένοικος ήταν ο Υπουργός Νίκος Τσιαρτσιώνης (2004-2006), ενώ το 2006 αποφασίστηκε το κλείσιμό του για ανακαίνιση.

Βρίσκεται στον Δήμο Καλαμαριάς σε έκταση 15 στρεμμάτων. Το νεοκλασικό κτήριο καλύπτει 1.200 τ.μ., περιλαμβάνει περιστύλιο από ιωνικούς κίονες, ενώ η έκταση διαθέτει παρεκκλήσι, ελικοδρόμιο και πρόσβαση σε αποβάθρα. Το 2001 χαρακτηρίστηκε διατηρητέο.

ΑΠΕ-ΜΠΕ