Γιατί ο Τραμπ θέλει να αποκλείσει τα ήδη αποκλεισμένα Στενά του Ορμούζ

Μετά τις απειλές του Ντόναλντ Τραμπ, οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν τον αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ (17:00 ώρα Ελλάδας) — μια κρίσιμη υδάτινη οδό για την οποία έχει επανειλημμένα προειδοποιήσει το Ιράν ότι πρέπει να ανοίξει ξανά άνευ όρων.

«Με άμεση ισχύ, το Ναυτικό των Ηνωμένων Πολιτειών, το καλύτερο στον κόσμο, θα αρχίσει τη διαδικασία ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΥ κάθε πλοίου που προσπαθεί να εισέλθει ή να εξέλθει από τα Στενά του Ορμούζ», έγραψε ο Τραμπ στο Truth Social. «Κάποια στιγμή, θα φτάσουμε σε μια βάση ‘ΟΛΟΙ ΝΑ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΜΠΑΙΝΟΥΝ, ΟΛΟΙ ΝΑ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΒΓΑΙΝΟΥΝ’, αλλά το Ιράν δεν έχει επιτρέψει να συμβεί αυτό».

Η απόφαση του Ιράν να κλείσει τα Στενά για τα πετρελαιοφόρα έχει προκαλέσει σοβαρή οικονομική ζημιά σε ορισμένες χώρες που βασίζονται στο αργό πετρέλαιο της Μέσης Ανατολής, οδηγώντας παράλληλα στην εκτόξευση των τιμών παγκοσμίως — συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών.

Οπότε γιατί ο Τραμπ θέλει να αποκλείσει τα Στενά που θέλει να ξανανοίξει;

Τα Στενά δεν είναι τεχνικά κλειστά — το Ιράν επιτρέπει σταδιακά σε ορισμένα δεξαμενόπλοια να περνούν με αντάλλαγμα ένα τέλος έως και 2 εκατομμύρια δολάρια ανά πλοίο. Και κάπως έτσι το Ιράν επιτρέπει στο δικό του πετρέλαιο να περνά μέσα και έξω από την περιοχή καθ’ όλη τη διάρκεια του πολέμου: το Ιράν είχε καταφέρει να εξάγει κατά μέσο όρο 1,85 εκατομμύρια βαρέλια αργού την ημέρα μέχρι τον Μάρτιο — περίπου 100.000 βαρέλια την ημέρα περισσότερα από τους προηγούμενους τρεις μήνες, σύμφωνα με την εταιρεία δεδομένων και αναλύσεων Kpler.

Αποκλείοντας τα Στενά, ο Τραμπ θα μπορούσε να κόψει μια βασική πηγή χρηματοδότησης για την κυβέρνηση και τις στρατιωτικές επιχειρήσεις του Ιράν.

Είναι ένας μοχλός πίεσης που η διοίκηση δεν ήταν πρόθυμη να τραβήξει: Αν αποκλειστεί το στενό — ακόμα και μόνο για το ιρανικό πετρέλαιο — οι τιμές του πετρελαίου θα μπορούσαν να εκτοξευθούν παγκοσμίως.

Γι’ αυτό το Ναυτικό των ΗΠΑ έχει επιτρέψει στα ιρανικά δεξαμενόπλοια να περνούν από την περιοχή. Κάθε πετρέλαιο που ρέει έξω από την περιοχή αυτήν τη στιγμή μπορεί να βοηθήσει να διατηρηθούν οι τιμές του πετρελαίου τουλάχιστον κάπως υπό έλεγχο.

Στην πραγματικότητα, οι Ηνωμένες Πολιτείες τον Μάρτιο χορήγησαν μια προσωρινή άδεια στο Ιράν να πουλήσει πετρέλαιο που βρισκόταν αποθηκευμένο σε δεξαμενόπλοια.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν επιβάλει κυρώσεις στο ιρανικό πετρέλαιο κατά διαστήματα για δεκαετίες, ενώ η διοίκηση Τραμπ είχε μπλοκάρει τις πωλήσεις του αργού της χώρας από τότε που αποχώρησε από τη συμφωνία για τα πυρηνικά του Ιράν το 2018. Η απόφαση του Τραμπ να άρει τις κυρώσεις τον περασμένο μήνα απελευθέρωσε μεγάλη ποσότητα αργού: 140 εκατομμύρια βαρέλια, ποσότητα αρκετή για να καλύψει τη συνολική παγκόσμια ζήτηση για περίπου μιάμιση ημέρα, σύμφωνα με την Υπηρεσία Πληροφοριών Ενέργειας των ΗΠΑ.

Αλλά η εφαρμογή της προσωρινής, ενός μήνα, άρσης των κυρώσεων λειτούργησε προς όφελος του Ιράν: η άδεια επέτρεπε στην Τεχεράνη να πουλήσει το πετρέλαιό της για να χρηματοδοτήσει τον πόλεμο εναντίον των Ηνωμένων Πολιτειών και των συμμάχων τους. Και το Ιράν αποκόμιζε σημαντικά κέρδη από τις πωλήσεις του, πουλώντας το πετρέλαιό του με τιμή αρκετά δολάρια υψηλότερη από την τιμή του Brent, του διεθνούς σημείου αναφοράς.

Η οργή για τις αυξανόμενες τιμές των καυσίμων πίεσε τη διοίκηση Τραμπ να ολοκληρώσει τον πόλεμο, ενώ η απελευθέρωση εκατοντάδων εκατομμυρίων βαρελιών ίσως της αγόρασε λίγο χρόνο. Επειδή το Ιράν πουλούσε έτσι κι αλλιώς το πετρέλαιό του, η άρση των κυρώσεων άνοιξε αυτές τις πωλήσεις και σε δυτικές χώρες αντί να κατευθύνονται αποκλειστικά στην Κίνα, τον μακράν μεγαλύτερο και καλύτερο πελάτη του Ιράν.

Η διοίκηση Τραμπ έχει προσπαθήσει να βρει κάθε δυνατό μοχλό για να κρατήσει τις τιμές του πετρελαίου υπό έλεγχο ενώ διεξάγει τον πόλεμό της. Συντόνισε μια ιστορική απελευθέρωση στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου παγκοσμίως, και ήρε επίσης κυρώσεις από εκατοντάδες εκατομμύρια βαρέλια ρωσικού πετρελαίου τον περασμένο μήνα.

Το άνοιγμα των Στενών ήταν εξάλλου ένα από τα βασικά σημεία τριβής στις διαπραγματεύσεις του Σαββατοκύριακου μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν. Η Τεχεράνη έχει δηλώσει ότι επιθυμεί να διατηρήσει τον έλεγχο της θαλάσσιας οδού μετά το τέλος του πολέμου και έχει προτείνει την επιβολή τέλους έως και 2 εκατομμύρια δολάρια για κάθε πλοίο που τη διασχίζει. Ο Τραμπ κι άλλοι παγκόσμιοι ηγέτες έχουν απορρίψει αυτό το σχέδιο ως επίθεση στην «ελευθερία της ναυσιπλοΐας».

Παρά τους ισχυρισμούς του Τραμπ ότι η επαναλειτουργία των Στενών δεν είναι δική του ευθύνη, δέχεται πιέσεις να επιλύσει το ζήτημα πριν η συνεχιζόμενη παρεμπόδιση προκαλέσει ακόμα μεγαλύτερη κρίση στην παγκόσμια οικονομία.

Αν η στρατηγική του Τραμπ πετύχει, θα αφαιρέσει από το Ιράν το βασικότερο διαπραγματευτικό του πλεονέκτημα και θα ανοίξει ξανά τα Στενά για το παγκόσμιο εμπόριο, κάτι που ενδεχομένως θα μειώσει τις τιμές του πετρελαίου.

Για την ώρα ωστόσο ο Τραμπ ρισκάρει να εκτοξεύσει τις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου ακόμα υψηλότερα προκειμένου να μεγιστοποιήσει την πίεση προς το Ιράν ώστε να τερματίσει τον πόλεμο.

Πώς θα λειτουργούσε ο αποκλεισμός

Ο αμερικανικός στρατός δεν έχει δώσει πολλές λεπτομέρειες ακόμη, όπως πόσα πολεμικά πλοία θα συμμετέχουν, αν θα χρησιμοποιηθούν πολεμικά αεροσκάφη και αν θα συνδράμουν σύμμαχοι από τον Κόλπο.

Οι ειδικοί εκτιμούν ότι είναι απίθανο ο αμερικανικός στρατός να χρησιμοποιήσει πυραύλους ή άλλα όπλα εναντίον δεξαμενόπλοιων, λόγω του κινδύνου περιβαλλοντικής καταστροφής. Το πιθανότερο σενάριο είναι ότι το αμερικανικό ναυτικό θα προσπαθήσει να αναγκάσει τα πλοία να αλλάξουν πορεία μέσω απειλών και, αν αυτό δεν αποδώσει, να προχωρήσει σε ένοπλες νηοψίες για να αναλάβει τον φυσικό έλεγχο των πλοίων.

«Ο Τραμπ θέλει μια γρήγορη λύση. Η πραγματικότητα είναι ότι αυτή η αποστολή είναι δύσκολο να εκτελεστεί μόνη της και πιθανότατα δεν είναι βιώσιμη μεσοπρόθεσμα έως μακροπρόθεσμα», δήλωσε η Dana Stroul, πρώην ανώτερο στέλεχος του Πενταγώνου επί κυβέρνησης Μπάιντεν.

Πώς θα επηρεάσει ο αποκλεισμός την τιμή του πετρελαίου;

Ο ειδικοί λένε ότι ο αποκλεισμός θα μπορούσε να οδηγήσει σε αύξηση των τιμών του πετρελαίου, ωστόσο πολλά εξαρτώνται από την «έκταση και την εφαρμογή» του.

Ο Kevin Book, διευθύνων σύμβουλος έρευνας στην εταιρεία ClearView Energy Partners, δήλωσε ότι μικρότερες ποσότητες σημαίνουν πιο περιορισμένη αγορά και υψηλότερες τιμές. «Σημασία έχει επίσης το πώς θα αντιδράσει η Τεχεράνη. Αντίποινα από το Ιράν ή/και τους Χούθι εναντίον εναλλακτικών διαδρομών των παραγωγών του Κόλπου θα μπορούσαν να ανεβάσουν τις τιμές ακόμη περισσότερο», είπε.

Κλείνοντας τα Στενά για πλοία που μεταφέρουν ιρανικό πετρέλαιο, ο Τραμπ θα μπορούσε να αποκόψει μία από τις βασικές πηγές χρηματοδότησης του καθεστώτος – αλλά αυτό θα μπορούσε επίσης να έχει βραχυπρόθεσμα αρνητικό αντίκτυπο στις παγκόσμιες τιμές.

Περίπου 100 δεξαμενόπλοια έχουν περάσει από τα στενά από τότε που οι ΗΠΑ και το Ισραήλ ξεκίνησαν βομβαρδισμούς στο Ιράν, τα περισσότερα μεταφέροντας ιρανικά πετρελαϊκά προϊόντα προς την Κίνα και την Ινδία. Οι ΗΠΑ έχουν επιτρέψει στο Ιράν να συνεχίσει αυτές τις εξαγωγές – και μάλιστα έχουν χαλαρώσει τις κυρώσεις στο ιρανικό πετρέλαιο εν πλω – σε μια προσπάθεια να περιορίσουν τις πιέσεις στην προσφορά. Η ελπίδα ήταν ότι η συνέχιση των εξαγωγών θα συγκρατούσε τις τιμές, παρότι τα έσοδα κατευθύνονται στο ιρανικό καθεστώς. Ο περιορισμός έτσι αυτών των προμηθειών θα μπορούσε να οδηγήσει σε ακόμη μεγαλύτερη άνοδο των τιμών.

Μετά την ανακοίνωση Τραμπ, η τιμή του αμερικανικού αργού πετρελαίου αυξήθηκε κατά 8% στα 104,24 δολάρια το βαρέλι, ενώ το Brent αυξήθηκε κατά 7% στα 102,29 δολάρια. Το Brent, που αποτελεί διεθνές σημείο αναφοράς, είχε ξεκινήσει από περίπου 70 δολάρια το βαρέλι πριν από τον πόλεμο στο τέλος Φεβρουαρίου και έφτασε έως και τα 119 δολάρια κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης.

Τι σημαίνει για την εκεχειρία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν

Οι Φρουροί της Επανάστασης δήλωσαν ότι οποιαδήποτε πολεμικά πλοία πλησιάσουν τα Στενά για να επιβάλουν αποκλεισμό θα θεωρηθούν ότι παραβιάζουν την υπάρχουσα εκεχειρία και θα αντιμετωπιστούν δυναμικά. Τόνισαν επίσης ότι τα Στενά παραμένουν υπό ιρανικό έλεγχο.

Από την πλευρά του, ο Τραμπ άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο επανέναρξης αμερικανικών επιθέσεων εντός του Ιράν, αναφέροντας ως πιθανό στόχο εργοστάσια πυραύλων. Η Wall Street Journal ανέφερε ότι η κυβέρνησή του εξετάζει την επανέναρξη των επιθέσεων για να ξεπεραστεί το αδιέξοδο στις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις.

Πηγή CNN, Guardian