Χανταϊός: Πώς η κλιματική αλλαγή ευνοεί την εξάπλωση του ιού

Ορισμένοι επιστήμονες συνδέουν ολοένα και περισσότερο τη ραγδαία αύξηση των κρουσμάτων χανταϊού με τις επιταχυνόμενες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, καθώς η χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα από τα πιο θανατηφόρα ξεσπάσματα των τελευταίων ετών.

Η ανησυχία εντάθηκε μετά το διεθνές υγειονομικό συναγερμό που προκλήθηκε μετά την επιβεβαίωση κρουσμάτων στο κρουαζιερόπλοιο MV Hondius, όπου επιβάτες φέρεται να μολύνθηκαν από τον ιό έπειτα από ταξίδι στη νότια Αργεντινή. Οι αρχές προσπαθούν τώρα να χαρτογραφήσουν τις μετακινήσεις ενός ζευγαριού Ολλανδών που ταξίδεψε εκτενώς στη χώρα. Οι υγειονομικές αρχές ανησυχούν ότι η επιστροφή των επιβατών σε πολλές διαφορετικές χώρες μπορεί να δυσκολέψει τον εντοπισμό πιθανών κρουσμάτων, ιδιαίτερα επειδή τα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν εβδομάδες μετά τη μόλυνση.

Στο επίκεντρο της ανησυχίας βρίσκεται η ίδια η Αργεντινή, η οποία καταγράφει σημαντική αύξηση κρουσμάτων. Σύμφωνα με το υπουργείο Υγείας της χώρας, από τον Ιούνιο του 2025 έχουν επιβεβαιωθεί 101 λοιμώξεις από χανταϊό- σχεδόν διπλάσιες από τις 57 που είχαν καταγραφεί την αντίστοιχη περίοδο πέρυσι. Παράλληλα, έχουν αναφερθεί 32 θάνατοι, ένας από τους υψηλότερους απολογισμούς από το 2018.

Οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι το ξέσπασμα δεν είναι τυχαίο, αλλά αντανακλά βαθύτερες περιβαλλοντικές αλλαγές που συνδέονται με την άνοδο της θερμοκρασίας, την αποσταθεροποίηση των οικοσυστημάτων, τα ακραία καιρικά φαινόμενα και την καταστροφή φυσικών οικοτόπων.

Πώς η κλιματική αλλαγή ευνοεί την εξάπλωση του ιού

Ο χανταϊός μεταδίδεται συνήθως μέσω επαφής με ούρα, σάλιο ή περιττώματα μολυσμένων τρωκτικών. Στην Αργεντινή και τη Χιλή, ο κύριος φορέας του ιού είναι το ποντίκι με μακριά ουρά.

«Αυτά τα τρωκτικά είναι σε θέση να προσαρμοστούν καλύτερα στις κλιματικές αλλαγές, κάτι που θα μπορούσε να ευθύνεται για την αύξηση των κρουσμάτων που βλέπουμε», εξήγησε ο Εντουάρντο Λόπεζ, ειδικός σε μολυσματικές ασθένειες και σύμβουλος της κυβέρνησης της Αργεντινής κατά τη διάρκεια της πανδημίας Covid-19.

Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι η κλιματική αλλαγή μεταβάλλει αυτά τα περιβάλλοντα με τρόπους που ευνοούν την εξάπλωση των τρωκτικών.

«Η Αργεντινή έχει γίνει πιο τροπική εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής», δήλωσε ο ειδικός λοιμωξιολόγος Ούγκο Πίτσι. «Αυτό έχει οδηγήσει όχι μόνο σε αύξηση νοσημάτων όπως ο δάγκειος πυρετός και ο κίτρινος πυρετός, αλλά και σε οικολογικές αλλαγές που επιτρέπουν στα τρωκτικά που μεταφέρουν τον χανταϊό να πολλαπλασιάζονται».

Η άνοδος της θερμοκρασίας, οι μεταβολές στις βροχοπτώσεις και η περιβαλλοντική υποβάθμιση αλλάζουν ριζικά τα οικοσυστήματα της χώρας. Οι παρατεταμένες ξηρασίες αναγκάζουν τα τρωκτικά να εγκαταλείπουν τους φυσικούς τους βιότοπους αναζητώντας τροφή και νερό, ενώ οι έντονες βροχοπτώσεις προκαλούν εκρηκτική ανάπτυξη βλάστησης και σπόρων- συνθήκες ιδανικές για αύξηση των πληθυσμών τους.

«Όταν αυξάνονται οι βροχοπτώσεις, αυξάνεται και η διαθεσιμότητα της τροφής. Οι πληθυσμοί τρωκτικών μεγαλώνουν και, αν υπάρχουν μολυσμένα ζώα, αυξάνεται και η πιθανότητα μετάδοσης στους ανθρώπους», δήλωσε ο Ραούλ Γκονζάλες Ίτιγκ, καθηγητής γενετικής στο Εθνικό Πανεπιστήμιο της Κόρδοβα και ερευνητής στον κρατικό επιστημονικό φορέα CONICET.

Η Αργεντινή έχει βιώσει τα τελευταία χρόνια ακραία κλιματική αστάθεια, με ιστορικές ξηρασίες αλλά και ασυνήθιστα έντονες βροχοπτώσεις και πυρκαγιές. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι αυτή η μεταβλητότητα διευρύνει σταδιακά τη γεωγραφική εξάπλωση του χανταϊού.

Ενώ παλαιότερα τα περισσότερα κρούσματα εντοπίζονταν στην Παταγονία, σήμερα περίπου το 83% των περιστατικών καταγράφεται στις βόρειες επαρχίες της χώρας, σύμφωνα με το υπουργείο Υγείας- ένδειξη ότι ο ιός εξαπλώνεται σε νέες οικολογικές ζώνες.

Η ανθρώπινη δραστηριότητα επιδεινώνει τον κίνδυνο

Οι ειδικοί επισημαίνουν επίσης ότι η αποψίλωση των δασών, η επέκταση κατοικημένων περιοχών σε αγροτικές εκτάσεις και η αυξανόμενη ανθρώπινη παρουσία σε φυσικούς βιότοπους ενισχύουν τον κίνδυνο μετάδοσης.

Οι δασικές πυρκαγιές επιτείνουν ακόμη περισσότερο το πρόβλημα, καθώς αναγκάζουν τόσο ανθρώπους όσο και άγρια ζώα να μετακινηθούν σε νέες περιοχές. Σύμφωνα με τον Ρομπέρτο Ντεμπάγκ, αντιπρόεδρο της Λατινοαμερικανικής Εταιρείας Εμβολιολογίας, αυτές οι μετακινήσεις αυξάνουν τις πιθανότητες επαφής με μολυσμένα τρωκτικά.

Παράλληλα, η αύξηση του τουρισμού σε απομακρυσμένες φυσικές περιοχές της νότιας Αργεντινής φαίνεται να ενισχύει την έκθεση στον ιό.

«Όποιος ταξιδεύει σε περιοχή υψηλού κινδύνου που δεν έχει καθαριστεί επαρκώς από πυκνή βλάστηση εκτίθεται σε σημαντικό κίνδυνο», προειδοποίησε ο Ντεμπάγκ.

Ένα πιο επικίνδυνο ξέσπασμα

Οι αρχές ανησυχούν όχι μόνο για την αύξηση των λοιμώξεων αλλά και για τη σοβαρότητα των περιστατικών. Tο στέλεχος του χανταϊού που κυκλοφορεί στη Νότια Αμερική- μπορεί να προκαλέσει το σύνδρομο πνευμονικής προσβολής– μια σοβαρή αναπνευστική νόσο με υψηλή θνητότητα. Πέρυσι, σχεδόν ένας στους τρεις ασθενείς στην Αργεντινή κατέληξε, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, σημειώνοντας αύξηση από το μέσο ποσοστό θνησιμότητας 15% την τελευταία πενταετία.

Παρότι ο χανταϊός δεν μεταδίδεται τόσο εύκολα όσο ο COVID-19, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι οι περιβαλλοντικές αλλαγές καθιστούν τα ξεσπάσματα πιο συχνά και δυσκολότερο να ελεγχθούν.

Η κλιματική αλλαγή ως πρόκληση δημόσιας υγείας

Το περιστατικό στο MV Hondius υπενθυμίζει με έντονο τρόπο πώς οι κλιματικές και οικολογικές μεταβολές μπορούν να εξελιχθούν γρήγορα σε διεθνείς υγειονομικές κρίσεις. Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι το ξέσπασμα αναδεικνύει την ανάγκη για ισχυρότερα συστήματα επιτήρησης, περιβαλλοντική προστασία και καλύτερη προετοιμασία απέναντι στις νέες υγειονομικές απειλές που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή.

«Με την κλιματική αλλαγή, η επιδημιολογική εικόνα έχει αλλάξει εντελώς», δήλωσε ο Πίτσι. «Το ξέσπασμα στο κρουαζιερόπλοιο μπορεί τελικά να αποδειχθεί μεμονωμένο περιστατικό. Αλλά αυτός ο ιός δεν πρόκειται να εξαφανιστεί».

Πηγή: CNN, Independent