Τι φέρνει η ιδέα για το «Συμβούλιο Ειρήνης» του Ντόναλντ Τραμπ

Podcast στη Διεθνή Ματιά» με τον Άγγελο Συρίγο, Βουλευτή και Καθ. Διεθνούς Δικαίου & Εξωτερικής Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο

Σύνταξη : Πολυδεύκης Παπαδόπουλος

Πολλά και διάφορα καινοφανή υπάρχουν σ’ αυτή την εποχή των ταραγμένων διεθνοπολιτικών σχέσεων και ανισορροπιών, το λανσάρισμα ενός «Συμβουλίου Ειρήνης» αλά Τραμπ -όπως φαίνεται ανταγωνιστικό προς τον ΟΗΕ-  είναι που έλειπε…Και το τι μπορεί να αποτελέσει είναι ένα ερώτημα που πλανάται πάνω από τη διεθνή συζήτηση.

Το «Συμβούλιο Ειρήνης» προβάλλεται από τον Αμερικανό Πρόεδρο ως ένας νέος, ευέλικτος διεθνής μηχανισμός διαμεσολάβησης, με αφετηρία τον πόλεμο στη Γάζα αλλά με δηλωμένη πλέον φιλοδοξία να αποκτήσει παγκόσμια εμβέλεια. Υπόσχεται ταχύτερες παρεμβάσεις, καλύτερο συντονισμό στην ανοικοδόμηση και ακόμη και ανάπτυξη δυνάμεων σταθεροποίησης, έξω από – όπως υποστηρίζεται – τη δυσκίνητη γραφειοκρατία του ΟΗΕ. Ωστόσο, η δομή του εμφανίζεται έντονα προσωποκεντρική: κεντρικός και διαρκής ρόλος του ίδιου του Τραμπ, εκτεταμένες εκτελεστικές εξουσίες και ένα αμφιλεγόμενο οικονομικό αντίτιμο για τα κράτη που θέλουν να αποκτήσουν μόνιμη συμμετοχή. Έτσι, από την αρχή γεννιούνται ερωτήματα για διαφάνεια, ισορροπία ισχύος και πραγματική διεθνή νομιμοποίηση.

Η συζήτηση οδηγεί αναπόφευκτα στο ερώτημα/ζήτημα της υποκατάστασης του ΟΗΕ. Παρότι το εγχείρημα παρουσιάζεται ως συμπληρωματικό, πολλοί το βλέπουν ως απόπειρα παράκαμψης ή και σταδιακής αντικατάστασης των Ηνωμένων Εθνών. Η ρητορική περί ενός οργανισμού που θα μπορεί να δρα πιο ελεύθερα και αποτελεσματικά ενισχύει την εικόνα ενός παράλληλου κέντρου διεθνούς νομιμοποίησης. Όμως, σε αντίθεση με τον ΟΗΕ, που βασίζεται στην καθολική συμμετοχή και σε αργές αλλά θεσμικά κατοχυρωμένες διαδικασίες, το νέο σχήμα στηρίζεται σε επιλεκτική σύνθεση κρατών και σε συγκεντρωτική εξουσία. Και το δίλημμα που αναδύεται είναι αν πρόκειται για πίεση μεταρρύθμισης μιας πολυμέρειας των διεθνών σχέσεων ή για την αντικατάστασή της από ευέλικτες αλλά πολιτικά ελεγχόμενες «λέσχες προθύμων».

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο αναδεικνύονται ήδη προβλήματα και τριβές, καθώς πριν ακόμη λειτουργήσει πλήρως, το Συμβούλιο προκαλεί διπλωματικές εντάσεις. Η νομική του βάση πέρα από τη Γάζα παραμένει θολή, ενώ η συγκέντρωση εξουσιών σε ένα πρόσωπο ως προέδρου (που επί του παρόντος θα είναι ο Ντόναλντ Τραμπ) δημιουργεί δυσπιστία για την ουδετερότητά του. Το δε οικονομικό «εισιτήριο» 1 δις δολ ως εισφοράς για μόνιμη θέση και η πιθανή συμμετοχή αυταρχικών καθεστώτων οξύνουν τις αντιδράσεις. Παραδοσιακοί  σύμμαχοι των ΗΠΑ, ειδικά στην Ευρώπη, απορρίπτουν τη συμμετοχή τους ή κρατούν αποστάσεις,  φοβούμενοι θεσμική υπονόμευση του ΟΗΕ, ενώ άλλες χώρες βλέπουν πάλι στο εγχείρημα μια ευκαιρία πολιτικής ευθυγράμμισης με την Ουάσιγκτον.

Σε αυτό το σύνθετο τοπίο παρεμβαίνει μια συμβιβαστική ελληνική θέση. Η Αθήνα επιχειρεί να παίξει ρόλο γέφυρας, προτείνοντας συμμετοχή μόνον εφόσον το σχήμα περιοριστεί αυστηρά στη μεταπολεμική διαχείριση της Γάζας και για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, εντός πλαισίου και λογοδοσίας προς τον ΟΗΕ. Στόχος είναι να αποφευχθεί η δημιουργία ενός ανταγωνιστικού διεθνούς θεσμού και να διατηρηθεί η ευρωπαϊκή συνοχή, χωρίς ταυτόχρονα να προκληθεί ευθεία ρήξη με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Τελικά, έρχεται να τεθεί ένα γενικότερο ερώτημα:  «Σε ποια εποχή διεθνών σχέσεων ζούμε και πόση σημασία έχει πλέον το διεθνές δίκαιο», προβληματισμός που  ξεπερνά το εκκολαπτόμενο  Συμβούλιο Ειρήνης. Και πάντως αυτό το διεθνές δίκαιο δεν λειτουργεί ως παγκόσμια αστυνομία, αλλά ως ένα δίκτυο κανόνων που αντέχει όσο τα κράτη το θεωρούν χρήσιμο και αξιόπιστο. Η εποχή της λεγόμενης «επιλεκτικής πολυμέρειας», στην οποία εν πολλοίς ζούμε κι όπου οι ισχυροί διαλέγουν πότε δεσμεύονται και πότε όχι, διαβρώνει την εμπιστοσύνη. Νέα σχήματα εμφανίζονται, παλιά αμφισβητούνται. Τελικά ίσως το  πιο κρίσιμο δεν είναι αν θα υπάρχουν κανόνες, αλλά ποιοι θα τους γράφουν και με ποια νομιμοποίηση.

Ποιόν ακριβώς ρόλο έρχεται να παίξει το Συμβούλιο Ειρήνης του Τραμπ, αλλά και σε τι κατάσταση έρχεται να βρει τη διεθνή έννομη τάξη είναι το θέμα του 30ου podcast της σειράς ‘Διεθνής Ματιά» του ΕΡΤnews Radio για την πλατφόρμα ERTecho. Καλεσμένος για την συζήτηση των σχετικών ζητημάτων είναι ο Αγγελος Συρίγος, Βουλευτής Α’ Αθηνών και Καθηγητής Διεθνούς Δικαίου & Εξωτερικής Πολιτικής στο Τμήμα Διεθνών, Ευρωπαϊκών και Περιφερειακών Σπουδών του Παντείου Πανεπιστημίου.

Μαζί του αναλύονται οι διάφορες πτυχές της ιδέας Τραμπ για το Συμβούλιο Ειρήνης, το σε τι βαθμό μπορεί να υποκαταστήσει τον ΟΗΕ, οι αντιδράσεις που έχουν δημιουργηθεί, καθώς και οι χώρες που το έχουν αποδεχθεί, ενώ εξετάζεται, επίσης, η συμβιβαστική πρόταση που εξέφρασε εκ μέρους της Ελλάδας ο πρωθυπουργός Κ. Μητσοτάκης. Ακόμη, γίνεται μια θεώρηση  σε ποια εποχή διεθνών σχέσεων ζούμε και πόσο σημασία έχει πλέον το διεθνές δίκαιο. Η συζήτηση ολοκληρώνεται με αναφορά στην ιστορική ομιλία του Καναδού Πρωθυπουργού στο Φόρουμ του Νταβός, όπου κάλεσε τις μεσαίες δυνάμεις του πλανήτη που εξακολουθούν να πιστεύουν σε μια δίκαιη τάξη πραγμάτων να συνεργαστούν ώστε οι διεθνείς σχέσεις να μην καθορίζονται από την ωμή ισχύ.  

Στη «Διεθνή Ματιά» κάθε βδομάδα δύο φορές ανοίγει ένα παράθυρο ώστε να κοιτάμε από την Ελλάδα τον Κόσμο, αλλά για να επιστρέφουμε ξανά στη χώρα μας και στα δικά της ζητήματα μέσα από αυτό το γύρο και μια ευρύτερη σκοπιά. Σε κάθε podcast  εξετάζεται ένα σημαντικό γεγονός, ένα φαινόμενο παγκόσμιας σημασίας, μια μεγάλη τάση από το χώρο της πολιτικής, των διεθνών σχέσεων, της οικονομίας, της οικολογίας, της επιστήμης και τεχνολογίας ή και του πολιτισμού, που επηρεάζει καθοριστικά και καθολικά τη ζωή, αλλά και την κατάσταση στη χώρα μας. Και κάθε φορά γίνεται με τη συμμετοχή ιδιαίτερα επιλεγμένων καλεσμένων, που είναι ειδικοί σε καθέναν από αυτούς τους τομείς.