Τι αλλάζει ήδη για τη διεθνή, ευρωπαϊκή και ελληνική οικονομία λόγω του πολέμου στο Ιράν

Podcast στη ‘Διεθνή Ματιά» με καλεσμένους τους οικονομολόγους/πανεπιστημιακούς Παναγιώτη Πετράκη και Σπύρο Μπλαβούκο

Σύνταξη : Πολυδεύκης Παπαδόπουλος

Με αυξομειούμενες τις ενδείξεις αποκλιμάκωσης στη Μ. Ανατολή και εναλλασσόμενα τα σενάρια κατάπαυσης του πυρός, οι οικονομικές συνέπειες των πολέμων στο Ιράν και τον Λίβανο έχουν ήδη αρχίσει να διαμορφώνουν ένα νέο τοπίο για τη διεθνή, ευρωπαϊκή και ελληνική οικονομία. Ακόμη και αν επιτευχθεί σύντομα μια συμφωνία, οι αυξήσεις στις τιμές της ενέργειας και οι διαταραχές στην προσφορά σειράς αγαθών δεν πρόκειται να αναστραφούν άμεσα, αφήνοντας ένα επίμονο αποτύπωμα ακρίβειας και αβεβαιότητας.

Τα επικρατέστερα μακροοικονομικά σενάρια συγκλίνουν σε χαμηλότερη ανάπτυξη, υψηλότερο πληθωρισμό και αβέβαιη πορεία επιτοκίων. Το ΔΝΤ ήδη αναθεωρεί προς τα κάτω την παγκόσμια ανάπτυξη κοντά στο 3,1%, ενώ σε δυσμενή ή ακραία σενάρια μπορεί να προσεγγίσει επίπεδα οριακής ύφεσης. Παράλληλα, ο πληθωρισμός ενισχύεται λόγω του ενεργειακού κόστους, με εκτιμήσεις ακόμη και άνω του 4% διεθνώς. Στην Ευρωζώνη, η νομισματική πολιτική βρίσκεται σε λεπτή ισορροπία: οι αγορές προεξοφλούν αυξήσεις επιτοκίων, αλλά η αβεβαιότητα της σύγκρουσης καθιστά τις αποφάσεις της ΕΚΤ ευμετάβλητες.

Την ίδια στιγμή, το παγκόσμιο εμπόριο υφίσταται νέες, εκτεταμένες διαταραχές. Το μερικό ή πλήρες μπλοκάρισμα των Στενών του Ορμούζ έχει προκαλέσει ένα ντόμινο ελλείψεων, όχι μόνο στην ενέργεια αλλά και σε κρίσιμες πρώτες ύλες, όπως τα διάφορα πετροχημικά προϊόντα. Η κρίση εξελίσσεται τελικά σε «κρίση των πάντων», επηρεάζοντας από την παραγωγή πλαστικών και λιπασμάτων μέχρι τρόφιμα, φάρμακα και βιομηχανικά εξαρτήματα. Οι εφοδιαστικές αλυσίδες διαταράσσονται ξανά, με το σοκ να μετακινείται από την Ασία προς τη Δύση, θυμίζοντας μερικώς τη δυναμική της πανδημίας.

Στις μεγάλες οικονομίες, οι επιπτώσεις είναι ήδη ορατές. Στις ΗΠΑ, το υψηλό δημοσιονομικό κόστος του πολέμου, η άνοδος του πληθωρισμού και οι πιέσεις στο δημόσιο χρέος εντείνουν τους κινδύνους επιβράδυνσης, ενώ η κατανάλωση των πιο ευάλωτων νοικοκυριών πλήττεται άμεσα. Στη μεγαλύτερη οικονομία της ευρωζώνης, τη Γερμανία, η ενεργειακή εξάρτηση οδηγεί σε σημαντική επιβράδυνση της ανάπτυξης κάτω από το 1%, με παράλληλη άνοδο του πληθωρισμού και μείωση της κατανάλωσης, επιβεβαιώνοντας την γενικότερη ευαλωτότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανικής βάσης.

Για την Ελλάδα, οι συνέπειες διαφαίνονται επίσης αρνητικές. Η υψηλή εξάρτηση από εισαγόμενη ενέργεια μεταφράζεται σε επιβράδυνση της ανάπτυξης, αύξηση του πληθωρισμού και επιδείνωση του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Οι τιμές αναμένεται να παραμείνουν υψηλές για μεγάλο διάστημα, εντείνοντας την ακρίβεια και περιορίζοντας το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι κυβερνήσεις των περισσότερων δυτικών χωρών βρίσκονται αντιμέτωπες  πάλι με ένα κρίσιμο δίλημμα: εφόσον η κρίση διαρκέσει, να στηρίξουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις με δημοσιονομικά μέτρα, όπως έκαναν την περίοδο του 2022, ή να διατηρήσουν τη δημοσιονομική πειθαρχία, αποφεύγοντας νέα επιβάρυνση χρέους και απώλεια αξιοπιστίας στις αγορές ; Και η επιλογή δεν είναι μόνο οικονομική, αλλά και βαθιά πολιτική, καθώς το κόστος της ακρίβειας μεταφράζεται άμεσα σε κοινωνικές πιέσεις.

Τέλος, ο πόλεμος στο Ιράν επιταχύνει και μια άλλη, ευρύτερη γεωοικονομική τάση: την αποδολαριοποίηση. Η αυξανόμενη χρήση εναλλακτικών νομισμάτων στο εμπόριο ενέργειας, η αβεβαιότητα γύρω από την αμερικανική δημοσιονομική σταθερότητα και η γεωπολιτική πόλωση ωθούν χώρες να μειώσουν την εξάρτησή τους από το δολάριο. Αν αυτή η τάση ενταθεί, μπορεί να αναδιαμορφώσει το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα, επηρεάζοντας ισοτιμίες, ροές κεφαλαίων και το κόστος δανεισμού παγκοσμίως.

Σε κάθε περίπτωση, ακόμη και αν τα όπλα σιγήσουν, οι οικονομικές συνέπειες του πολέμου θα συνεχίσουν να διαμορφώνουν το παγκόσμιο τοπίο για μήνες ή ακόμη και χρόνια.

Βάαη των παραπάνω, θέμα του 48o pod της σειράς Διεθνής Ματιά, που δημιουργεί ο Πολυδεύκης Παπαδόπουλος για το ERTNews Radio και το ERTecho.gr,  είναι το τι αλλάζει ήδη για τη διεθνή, ευρωπαϊκή και ελληνική οικονομία λόγω του πολέμου στο Ιράν, ακόμη κι αν αυτός, όπως κι εκείνος του Λιβάνου, λήξει σύντομα και βέβαια με μόνιμο τρόπο.

Καλεσμένοι για τη συζήτηση αυτού του θέματος, που καίει τους πάντες είναι : -o Παναγιώτης Πετράκης : Oμ. Καθηγητής Διεθνούς Οικονομίας ΕΚΠΑ και πρόεδρος του Κέντρου Προγραμματισμού & Οικονομικών Ερευνών, γνωστότερο ως ΚΕΠΕ  -ο Σπύρος Μπλαβούκος,  Καθηγητής του Τμήματος Διεθνών & Ευρωπαϊκών Οικονομικών Σπουδών του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, Διευθυντής του Μεταπτυχιακού Προγράμματος του ΟΠΑ στις “Διεθνείς Διαπραγματεύσεις”  και επικεφαλής του προγράμματος «Ευρωπαϊκοί Θεσμοί και Πολιτικές» του ΕΛΙΑΜΕΠ.

Στη «Διεθνή Ματιά» κάθε βδομάδα δύο φορές, (με αναρτήσεις στο ertecho.gr>podcasts Ertnews Radio τα Σάββατα και τις Κυριακές) ανοίγει ένα παράθυρο ώστε να κοιτάμε από την Ελλάδα τον Κόσμο, αλλά για να επιστρέφουμε ξανά στη χώρα μας και τα δικά της ζητήματα μέσα από αυτό το γύρο και μια ευρύτερη σκοπιά. Σε κάθε podcast  εξετάζεται ένα σημαντικό γεγονός, ένα φαινόμενο παγκόσμιας σημασίας, μια μεγάλη τάση από το χώρο της πολιτικής, των διεθνών σχέσεων, της οικονομίας, της οικολογίας, της επιστήμης και τεχνολογίας ή και του πολιτισμού, που επηρεάζει καθοριστικά και καθολικά τη ζωή, αλλά και την κατάσταση στη χώρα μας.  Και κάθε φορά γίνεται με τη συμμετοχή ιδιαίτερα επιλεγμένων καλεσμένων, που είναι ειδικοί σε καθέναν από αυτούς τους τομείς.