Τέλος εποχής και για τους Κούρδους της Συρίας

  Podcast στη «Διεθνή Ματιά», με τη συμμετοχή των Σωτήρη Ρούσου και Γιώργου Μενεσιάν

Σύνταξη : Πολυδεύκης Παπαδόπουλος

Στην πολύπαθη Συρία, το βορειοανατολικό τμήμα της βρίσκεται τώρα αυτό σε φάση συγκρούσεων και ανατροπών, με τους Κούρδους της περιοχής να βιώνουν τις σοβαρότερες πολιτικές και στρατιωτικές ήττες από την αρχή του εμφυλίου το 2011. Η Αυτόνομη Διοίκηση Βόρειας και Ανατολικής Συρίας, γνωστή ως Ροζάβα, αποδυναμώθηκε ραγδαία τον τελευταίο καιρό, ενώ οι Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (SDF) έχασαν τον έλεγχο εκτεταμένων περιοχών που πέρασαν ξανά στη Δαμασκό. Και οι εξελίξεις αυτές δεν είναι αποτέλεσμα μιας μεμονωμένης στρατιωτικής επιχείρησης, αλλά μιας ευρύτερης γεωπολιτικής μετατόπισης που αφήνει τους Κούρδους εκτεθειμένους.

Για σχεδόν μια δεκαετία, οι Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (SDF) αποτέλεσαν τον βασικό χερσαίο σύμμαχο των Ηνωμένων Πολιτειών στον πόλεμο κατά του Ισλαμικού Κράτους, πληρώνοντας βαρύ τίμημα σε ανθρώπινες απώλειες. Όμως, μετά την ήττα του ISIS το 2019 και φυσικά την πτώση του καθεστώτος Ασαντ, η στρατηγική τους αξία σταδιακά άρχισε να μειώνεται. Η Ουάσινγκτον, και μάλιστα αυτή της διοίκησης Τραμπ,  αναπροσαρμόζοντας τις προτεραιότητές της, κατέστησε σαφές ότι αφενός δεν επιθυμεί μακροχρόνια παρουσία στη Συρία, αλλά αφετέρου ούτε τη διατήρηση ενός αυτόνομου κουρδικού πόλου ισχύος.

Έτσι, η απόσυρση της ουσιαστικής αμερικανικής στήριξης αλλά και η αποστασιοποίηση του Ισραήλ, σε συνδυασμό με τις τουρκικές αεροπορικές επιθέσεις, τις λιποταξίες και την απώλεια της υποστήριξης αραβικών φυλών, οδήγησαν σε ταχεία αποδυνάμωση των SDF, κύρια συνιστώσα των οποίων είναι οι Κούρδοι της Συρίας.

Σ’ αυτό το περιβάλλον κινήθηκε αποφασιστικά ο μεταβατικός πρόεδρος της Συρίας, Άχμεντ αλ Σάρα. Αξιοποιώντας διπλωματικές επαφές και τη σιωπηρή ανοχή των ΗΠΑ, προώθησε την επανένταξη των κουρδικών περιοχών στο συριακό κράτος. Αρχικά επιδίωξε πολιτική λύση μέσω της ενσωμάτωσης των SDF στον συριακό στρατό. Όταν οι διαπραγματεύσεις κατέρρευσαν, ακολούθησε περιορισμένη στρατιωτική επιχείρηση που γρήγορα εξελίχθηκε σε ευρύτερη ανακατάληψη εδαφών, κυρίως σε αραβόφωνες περιοχές, ώστε να περιοριστεί το διεθνές κόστος.

Παράλληλα, η Δαμασκός προχώρησε σε ορισμένες συμβολικές και μερικές ουσιαστικές παραχωρήσεις προς τους Κούρδους, αναγνωρίζοντας γλωσσικά και πολιτισμικά δικαιώματα και αποκαθιστώντας την ιθαγένεια δεκάδων χιλιάδων ατόμων. Βεβαίως,  οι κινήσεις αυτές στοχεύουν στη νομιμοποίηση της ενσωμάτωσης και στην απομόνωση των σκληρότερων αντιδράσεων στο στρατόπεδο των Συροκούρδων.

Καθοριστικό ρόλο σε όλα αυτά διαδραματίζει η Τουρκία, η οποία θεώρησε τις εξελίξεις στρατηγική δικαίωση της πάγιας γραμμής της κατά της κουρδικής αυτονομίας. Η Άγκυρα στήριξε πολιτικά και -σύμφωνα με κουρδικές καταγγελίες- επιχειρησιακά την αποδόμηση των SDF, συνδέοντας άμεσα το συριακό μέτωπο με το εσωτερικό κουρδικό ζήτημα και την αντιπαράθεση με το PKK.

Σήμερα, οι Κούρδοι της Συρίας βρίσκονται μπροστά σε οδυνηρές επιλογές: ενσωμάτωση χωρίς πραγματικές εγγυήσεις, απώλεια αυτονομίας ή παρατεταμένη σύγκρουση  πλέον από θέση αδυναμίας. Και βέβαια οι συνέπειες αυτών των εξελίξεων δεν αφορούν μόνο τους ίδιους, αλλά αγγίζουν τη διαχείριση των χιλιάδων κρατουμένων τρομοκρατών του ISIS, καθώς και τη συνολική ασφάλεια μιας ήδη εύθραυστης περιοχής.

Αυτό το νέο  διαμορφούμενο τοπίο στη Συρία, με το διεθνές άδειασμα και πάλι των Κούρδων  -όχι αποκλειστικά της Συρίας, αλλά και όλων των άλλων, και όπως συμβαίνει πάντα στην ιστορία τους- είναι το θέμα με το οποίο ασχολείται το 28ο pod της σειράς ‘Διεθνής Ματιά» που ετοιμάζει ο Πολυδεύκης Παπαδόπουλος για το ΕRTnews Radio και το ERTecho. Συμμετέχουν ο Σωτήρης Ρούσσος, Καθηγητής Διεθνών Σχέσεων & Θρησκείας στη Μ. Ανατολή στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, διευθυντής του Κέντρου Μεσογειακών, Μεσανατολικών & Ισλαμικών Σπουδών (ΚΕΜΜΙΣ) και συγγραφέας του έργου “Επανάσταση και εξέγερση στη Μέση Ανατολή» (εκδόσεις Gutenberg) και ο Γιώργος Μενεσιάν, νέος αλλά πολύ δραστήριος διεθνολόγος, επιστημονικός συνεργάτης του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων  και με στενή παρακολούθηση και πλούσια αρθρογραφία για τα ζητήματα της περιοχής,

Με τους δύο εξετάζεται η κατάσταση επί του πεδίου στις περιοχές που έλεγχαν οι Κούρδοι και στην αυτοδιοικούμενη περιοχή της Ροζάβας, ο τρόπος εγκατάλειψης τους από τους εξωτερικούς συμμάχους τους -κυρίως τις ΗΠΑ και το Ισραήλ- και οι συνέπειες, καθώς και οι εσωτερικές ρωγμές και ανατροπές στον SDF.  Αναφέρονται, επίσης,   οι μεθοδικές και τελικά πετυχημένες κινήσεις του καθεστώτος της Δαμασκού και του Αλ Σάρα, ενώ αναλύεται η συμβολή της Τουρκίας και η ικανοποίηση της από την επίτευξη ενός μακροπρόθεσμου στόχου, που ήταν η εξουδετέρωση μιας αυτόνομης κουρδικής οντότητας στη Συρία.  Στη θεώρηση μπαίνει, ακόμη, η κατάσταση με την κράτηση έως τώρα από τους Κούρδους χιλιάδων τζιχαντιστών και μελών του ISIS και η απελευθέρωση πολλών από αυτούς, μετά από τις επιθέσεις  του συριακού στρατού. Τέλος, συζητούνται τα περιθώρια επιλογών που ρεαλιστικά μένουν πλέον  για τους Κούρδους της Συρίας:

Στη «Διεθνή Ματιά» κάθε βδομάδα δύο φορές ανοίγει ένα παράθυρο ώστε να κοιτάμε από την Ελλάδα τον Κόσμο, αλλά για να επιστρέφουμε ξανά στη χώρα μας και τα δικά της ζητήματα μέσα από αυτό το γύρο και μια ευρύτερη σκοπιά. Σε κάθε podcast  εξετάζουμε ένα σημαντικό γεγονός, ένα φαινόμενο παγκόσμιας σημασίας, μια μεγάλη τάση από το χώρο της πολιτικής, των διεθνών σχέσεων, της οικονομίας, της οικολογίας, της επιστήμης και τεχνολογίας ή και του πολιτισμού, που επηρεάζει καθοριστικά και καθολικά τη ζωή καθολικά, αλλά και την κατάσταση στη χώρα μας. Και κάθε φορά το κάνουμε με τη συμμετοχή ιδιαίτερα επιλεγμένων καλεσμένων, που είναι ειδικοί σε καθέναν από αυτούς τους τομείς.