Τα σημεία «κλειδιά» και τα «αγκάθια» του μνημονίου ΗΠΑ-Ιράν

Σε καταρχήν συμφωνία κατάπαυσης του πυρός σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανόμενου του Λιβάνου, κατέληξαν τα ξημερώματα της Δευτέρας (15/06) ΗΠΑ και Ιράν. Οι υπογραφές αναμένεται να πέσουν την Παρασκευή στη Γενεύη, εγκαινιάζοντας κύκλο διαπραγματεύσεων 60 ημερών  για όλα τα ακανθώδη θέματα, όπως το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα και το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ.

Το πλήρες κείμενο δεν έχει ακόμη ανακοινωθεί επισήμως, αλλά σύμφωνα με τις πληροφορίες που διαθέτουμε μέχρι στιγμής, περιλαμβάνει άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν, με παράλληλη άρση του αμερικανικού ναυτικού, αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών, τερματισμό των εχθροπραξιών σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, άρση μέρους των οικονομικών κυρώσεων μέχρι την πλήρη κατάργησή τους όταν έρθει η τελική συμφωνία και δέσμευση της Τεχεράνης για μη απόκτηση πυρηνικού όπλου.

Θα ακολουθήσουν 60 ημέρες διαπραγματεύσεων για την επίλυση των επιμέρους θεμάτων με κρισιμότερο ζήτημα όλων  το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.

Για κάθε ένα από τα σημεία της συμφωνίας υπάρχει και ένα ερώτημα. Μέχρι στιγμής δεν γνωρίζουμε το ακριβές καθεστώς της διαχείρισης των Στενών του Ορμούζ. Οι ΗΠΑ μιλούν για ελεύθερη ναυσιπλοΐα χωρίς διόδια ενώ η Τεχεράνη εξακολουθεί να διεκδικεί κάποιου είδους συνδιαχείριση με το Ομάν με πιθανή χρέωση παροχής υπηρεσιών στα διερχόμενα πλοία.

Δεν γνωρίζουμε επίσης τη σειρά της άρσης των κυρώσεων, που είναι και το ξεπάγωμα των ιρανικών κεφαλαίων και η άρση του εμπάργκο στις εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου. Οι Αμερικανοί δηλώνουν ότι η εφαρμογή του μνημονίου θα εξαρτηθεί από την τήρηση των ιρανικών δεσμεύσεων στην πράξη ενώ  οι Ιρανοί ζητούν επιμόνως ξεπάγωμα, αποδέσμευση 24 από τα 300 δισεκατομμύρια δολάρια που είναι δεσμευμένα στο εξωτερικό.

Το μεγάλο ερώτημα στο θέμα του Λιβάνου είναι εάν θα τηρηθεί η κατάπαυση του πυρός από Ισραήλ και Χεζμπολάχ. Το Ισραήλ επισημαίνει συνεχώς ότι δεν έχει υπογράψει αυτό το μνημόνιο, δεν είναι μέρος αυτής της συμφωνίας και ότι δεν θα αποσυρθεί από τις περιοχές του Λιβάνου που έχει καταλάβει το τελευταίο διάστημα.

Η κατάσταση στο μέτωπο είναι ρευστή και χθες λίγο έλειψε να εκτροχιάσει τη συμφωνία ενώ πριν από λίγο είχαμε έναν νεκρό στο νότιο Λίβανο. Είναι προφανές ότι  σε αυτό το κρίσιμο ζήτημα το επόμενο διάστημα θα ασκηθεί πολύ μεγάλη πίεση στο Ισραήλ.

Ωστόσο, ο ελέφαντας στο δωμάτιο είναι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Το ζήτημα απασχολεί εδώ και δεκαετίες την αμερικανική εξωτερική πολιτική και το Ισραήλ ενώ υποτίθεται ότι είναι ο λόγος για τον οποίο ξεκίνησε αυτή η ιστορία.

Το ιρανικό οπλισμένο ουράνιο θα απομακρυνθεί και θα καταστραφεί όπως προτάσσει η Τεχεράνη ή θα αραιωθεί και θα μείνει εντός Ιράν, όπως ζητάει η Ουάσιγκτον;

Αναξάρτητα με το τι θα γίνει το εμπλουτισμένο ουράνιο, το κυριότερο ζήτημα είναι πώς θα λειτουργήσει η δέσμευση και η εποπτεία του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος. Ποιος θα είναι ο μηχανισμός που θα διασφαλίσει ότι η Τεχεράνη δεν θα εμπλουτίσει εκ νέου ουράνιο και τελικά δεν θα αποκτήσει πυρηνικό όπλο;

Στην πραγματικότητα, αυτό το μνημόνιο είναι ένα πρώτο βήμα για την ουσιαστική επίλυση  και η πρώτη μεγάλη πρόκληση στις 60 ημέρες διαπραγμάτευσης που θα ακολουθήσουν είναι ο τερματισμός των εχθροπραξιών και η τελευταία η τελική συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν.