Στενά του Ορμούζ: Τι θα συμβεί αν το Ιράν «σφραγίσει» την κεντρική αρτηρία του παγκόσμιου πετρελαίου;

Το Ιράν δηλώνει ότι θα «βάλει φωτιά» σε οποιοδήποτε πλοίο επιχειρήσει να διέλθει από τα Στενά του Ορμούζ, το πιο πολυσύχναστο κανάλι μεταφοράς πετρελαίου στον κόσμο. Συνήθως, περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου διέρχεται από αυτή τη στενή ναυτιλιακή λωρίδα στον Κόλπο, όμως ο Ιρανός Στρατηγός Sardar Jabbari δήλωσε ότι η Τεχεράνη πλέον «δεν θα επιτρέψει να φύγει ούτε σταγόνα πετρελαίου από την περιοχή». Η αβεβαιότητα και η διατάραξη του διεθνούς εμπορίου, ως αποτέλεσμα της αντίδρασης του Ιράν στα πλήγματα των ΗΠΑ και του Ισραήλ, έχουν ήδη οδηγήσει σε κατακόρυφη αύξηση των τιμών του πετρελαίου.

Γεωγραφική θέση και στρατηγική σημασία

Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν μια από τις σημαντικότερες ναυτιλιακές οδούς παγκοσμίως και το πιο ζωτικό σημείο διέλευσης πετρελαίου. Συνορεύουν στα βόρεια με το Ιράν και στα νότια με το Ομάν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Ο διάδρομος αυτός έχει πλάτος μόλις 50 χιλιόμετρα στην είσοδο και την έξοδό του, ενώ στο στενότερο σημείο του περιορίζεται στα 33 χιλιόμετρα, συνδέοντας τον Κόλπο με την Αραβική Θάλασσα. Τα στενά είναι αρκετά βαθιά για τα μεγαλύτερα τάνκερ του κόσμου και χρησιμοποιούνται από τους μεγάλους παραγωγούς πετρελαίου και αερίου της Μέσης Ανατολής. Το 2025, περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα πέρασαν από εκεί, αξίας σχεδόν 600 δισεκατομμυρίων δολαρίων ετησίως. Το πετρέλαιο αυτό προέρχεται από το Ιράν, το Ιράκ, το Κουβέιτ, το Κατάρ, τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

Οι επιπτώσεις ενός ενδεχόμενου κλεισίματος

Περίπου 3.000 πλοία πλέουν μέσω των στενών κάθε μήνα. Αναλυτές προειδοποιούν ότι όσο συνεχίζονται οι απειλές, τόσο θα αυξάνεται η τιμή του πετρελαίου και το κόστος μεταφοράς του. Ο Arne Lohmann Rasmussen, επικεφαλής αναλυτής της Global Risk Management, σημείωσε στο BBC ότι τα στενά είναι de facto κλειστά καθώς κανείς δεν τολμά να τα διασχίσει, λόγω του κινδύνου επιθέσεων και του απαγορευτικού κόστους ασφάλισης. Η τιμή του πετρελαίου Brent άγγιξε τα 82 δολάρια το βαρέλι μετά από επιθέσεις σε τρία πλοία το Σαββατοκύριακο, αφήνοντας περίπου 150 τάνκερ εγκλωβισμένα. Παράλληλα, το κόστος ναύλωσης ενός σούπερ-τάνκερ για τη μεταφορά πετρελαίου στην Κίνα σχεδόν διπλασιάστηκε, φτάνοντας το ιστορικό υψηλό των 400.000 δολαρίων.

Οικονομικό πλήγμα σε παραγωγούς και καταναλωτές

Το κλείσιμο της οδού θα πλήξει χώρες του Κόλπου όπως η Σαουδική Αραβία, που βασίζονται στις εξαγωγές ενέργειας. Το Ιράν εξήγαγε πετρέλαιο αξίας 67 δισεκατομμυρίων δολαρίων το οικονομικό έτος που έληξε τον Μάρτιο του 2025, σημειώνοντας τα υψηλότερα έσοδα της τελευταίας δεκαετίας. Ωστόσο, ο αποκλεισμός θα χτυπήσει σκληρά και την Ασία, καθώς το 2022 το 82% του αργού πετρελαίου που διήλθε από τα στενά κατευθυνόταν προς ασιατικές χώρες. Η Κίνα αγοράζει περίπου το 90% των εξαγωγών του Ιράν και η αύξηση των τιμών εκεί θα μεταφερθεί τελικά στους καταναλωτές παγκοσμίως μέσω των προϊόντων που εξάγει η Κίνα.

Μέθοδοι αποκλεισμού και στρατιωτική αντιπαράθεση

Στο στενότερο σημείο τους, οι ναυτιλιακές λωρίδες βρίσκονται εξ ολοκλήρου εντός των χωρικών υδάτων του Ιράν και του Ομάν. Οι ειδικοί εκτιμούν ότι ο αποτελεσματικότερος τρόπος για το Ιράν να κλείσει τα στενά είναι η ποντοπόρος ναρκοθέτηση με ταχύπλοα και υποβρύχια. Αν και το Ιράν διαθέτει αντιπλοϊκούς πυραύλους, τα μεγάλα πολεμικά του πλοία θα μπορούσαν να γίνουν εύκολοι στόχοι για τις ΗΠΑ. Ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ είχε δηλώσει ότι στόχος του είναι η καταστροφή του ναυτικού του Ιράν και μάλιστα στις τελευταίες δηλώσεις του σημείωσε πως το ναυτικό του Ιράν δεν υπάρχει πια. Ιστορικά, οι ΗΠΑ έχουν χρησιμοποιήσει στρατιωτική ισχύ για να αποκαταστήσουν τη ναυσιπλοΐα, όπως συνέβη στον «πόλεμο των τάνκερ» τη δεκαετία του 1980.

Υπάρχουν εναλλακτικές διαδρομές;

Η διαρκής απειλή έχει ωθήσει τις χώρες του Κόλπου να αναπτύξουν εναλλακτικές οδούς. Η Σαουδική Αραβία διαθέτει αγωγό 1.200 χιλιομέτρων με χωρητικότητα 5 εκατομμυρίων βαρελιών την ημέρα, ενώ τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα συνδέονται με το λιμάνι της Φουτζέιρα μέσω αγωγού χωρητικότητας 1,5 εκατομμυρίου βαρελιών. Παρόλα αυτά, η εκτροπή του πετρελαίου μέσω αυτών των υποδομών θα εξακολουθούσε να οδηγεί σε πτώση της παγκόσμιας προσφοράς κατά 8 έως 10 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα.