Η Βασιλική Πέτσα γράφει στις “Βιβλιοπαρουσιάσεις”

ΜΙΑ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ, ΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟ
Επιμέλεια: Μαρία Σφυρόερα

Υπάρχουν διάφοροι τρόποι για να «γεννηθεί» ένα βιβλίο: μπορεί να ξεκινήσει από μια ανεπεξέργαστη ιδέα, από ένα κεντρικό γεγονός που θέλει κανείς να αφηγηθεί, και να «χτιστεί» σταδιακά, συλλέγοντας στοιχεία, αναπτύσσοντας χαρακτήρες, προσθέτοντας λεπτομέρειες. Ή, ίσως, από ένα γενικό θέμα με το οποίο επιθυμεί κανείς να καταπιαστεί: στην περίπτωση αυτή, η πλοκή υπαγορεύεται από την ιδεολογική κατεύθυνση που ηθελημένα της προσδίδει ο συγγραφέας. Ή, άλλες φορές, το υλικό συγκεντρώνεται μόνο του, κομμάτι-κομμάτι, στο πέρασμα του χρόνου, και μορφοποιείται σε συνεκτικό σύνολο· είναι σχεδόν έτοιμο και περιμένει απλώς να γραφτεί. Έτσι συνέβη με το Μόνο το αρνί.

Έχοντας οργανώσει το υλικό και τη δομή του διηγήματος, ξεκίνησα να γράφω το «Ο κόραξ εξελθών». Δεν είχα προαποφασίσει το ύφος, υπαγορεύτηκε από μόνο του, από την πρώτη παράγραφο, άλλαζε σιγά-σιγά, είχα πλάσει έναν χαρακτήρα και ήταν σαν μου μιλούσε στη μόνη γλώσσα που γνώριζε. Το αισθάνθηκα κάπως σαν προδοσία να «μεταγράψω» τον λόγο του, κι ας υπέθετα ότι ίσως ξενίσει τους «αμύητους». Αφέθηκα, λοιπόν, έτσι το βλέπω, κι ας χρειάστηκε να θυμηθώ, να ψάξω, να ρωτήσω για κάποιους γλωσσικούς τύπους. Είχε διατηρηθεί, μάλλον, το γλωσσικό απόθεμα της διαλέκτου, ανενεργό, όπως διατηρούνται τόσα και τόσα της παιδικής ηλικίας.

Περνώντας στο δεύτερο διήγημα αμφιταλαντεύτηκα: ποια η γλώσσα του υπαινιγμού; Εικόνες, ήταν η απάντηση που κατόρθωσα να δώσω. Ό,τι δεν μπορείς να το δηλώσεις, δείξ’ το· αν δεν μπορείς να μιλήσεις γι’ αυτό, απεικόνισέ το. Προσπάθησα να δουλέψω με λέξεις απλές, κοινές, διάφανες, ώστε να αφεθεί ανεμπόδιστη η φαντασία του αναγνώστη να αναπαραστήσει τις σκηνές, να καλύψει τα κενά, όπως ζωντανεύει η εικόνα στον κινηματογράφο, χωρίς να φαίνονται τα μηχανήματα που αποσπούν την προσοχή και επαναφέρουν τους θεατές στην αίθουσα, στην πραγματικότητα.

Τρεις παράλληλοι κόσμοι, το τρίτο διήγημα. Δεκαετία του ’60, μια περίοδος σύνθετων αλλαγών και δύσκολων μεταβάσεων –όχι μόνο σε πολιτικό επίπεδο–, ταυτισμένη στις αρχές της με τη νεότητα, τις συγκρούσεις, το αίτημα κοινωνικού εκσυγχρονισμού. Και έπειτα, η δικτατορία. Σε έναν κόσμο υποκρισίας και μυστικοπάθειας, μυστικών και σαθρών θεμελίων, εσωτερικοί μονόλογοι μιας κάποιας ειλικρίνειας, για όσο αντέχει ο εαυτός τις μικρές υποχωρήσεις, μέχρι την είσοδο των μεγάλων κριτών.

Θέμα του τέταρτου διηγήματος, ο άνθρωπος έξω από την ζώνη προστασίας του, εκτοπισμένος, στερημένος από τις συνήθειές του. Πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης, ρευστά, λίγο πριν «ανακαλυφθεί» η επαρχία ως πεδίο προεκλογικών υποσχέσεων και μετεκλογικών έργων, πριν αλλάξει οριστικά. Δεν επικρίνω, αλίμονο· μα κάποιοι μένουν πίσω, ενώ η πρόοδος καλπάζει ή προχωρά αισθμαίνοντας, κάποιοι έχουν μικρότερη «θλιπτική» αντοχή, και μια στάση, νομίζω, λίγη κατανόηση, τους την οφείλουμε.

Το Μόνο το αρνί έχω την αίσθηση ότι με κάποιο τρόπο συνομιλεί υπογείως με το Όλα τα χαμένα, αλλά και με το Θυμάμαι, παρότι η θεματολογία τους δεν σχετίζεται. Προσωπικά υπόλοιπα; Μικρές διορθώσεις; Άλλοι «φακοί» στα ίδια πράγματα; Δεν θα πω ότι κάθε συγγραφέας αναπτύσσει το ίδιο θέμα σε όλη την πορεία του – αλλά κάτι, κάπως, μένει κοινό. Μάλλον, όμως, έτσι μοιάζει μονάχα· για μια αίσθηση συνέχειας, μια κάποια συνοχή σε βάθος χρόνου, ένα σταθερό σημείο για την περιδίνηση, ένα χαμένο κέντρο: μόνον, ίσως, το αρνί.

Βασιλική Πέτσα

Η συλλογή διηγημάτων της Βασιλικής Πέτσα με τον τίτλο Μόνο το αρνί κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Πόλις (σελ.: 144, τιμή: 12 €).

Φωτογραφία εξωφύλλου: © Κωνσταντίνος Πίττας (1989)

Συνέντευξη της συγγραφέως στο Δεύτερο Πρόγραμμα μπορείτε να ακούσετε εδώ.

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΠΕΤΣΑ γεννήθηκε στην Καρδίτσα το 1983. Σπούδασε Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας και Θεωρίες του Πολιτισμού στο Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ και Ευρωπαϊκή Λογοτεχνία στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. Είναι διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου.
Από τις εκδόσεις ΠΟΛΙΣ κυκλοφορούν επίσης η νουβέλα της Θυμάμαι (2011) και η συλλογή διηγημάτων της Όλα τα χαμένα (2012), ενώ ετοιμάζεται η μελέτη της Όταν γράφει το μολύβι: Πολιτική βία, τρομοκρατία και μνήμη στη σύγχρονη ελληνική και ιταλική λογοτεχνία.
Διήγημά της με τίτλο 4 χρόνια, 2 μήνες, 1 ημέρα έχει δημοσιευθεί στον συλλογικό τόμο Φανταστείτε το μέλλον σας σε μια πόλη που αλλάζει (Εκδόσεις Ιανός, 2009).