Ποιες χώρες συνεργάζονται με το Ιράν και ποιες επιπτώσεις θα μπορούσαν να έχουν οι δασμοί των ΗΠΑ

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε ότι επιβάλλει δασμούς ύψους 25% σε όλες τις χώρες που συναλλάσσονται με το Ιράν.

Οι κυριότερες χώρες που θα μπορούσαν να υποστούν ζημίες αν συνεχίσουν το εμπόριο με την Τεχεράνη είναι οι εξής:

Κίνα

Σύμφωνα με στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορείου, πάνω από το ένα τέταρτο των εμπορικών συναλλαγών του Ιράν το 2024 ήταν με την Κίνα: εισαγωγές ύψους 18 δισεκ. δολαρίων και εξαγωγές 14,5 δισεκ. δολαρίων.

Οι υδρογονάνθρακες και τα χημικά (βιομηχανικές αλκοόλες, πλαστικά κλ.π) αντιπροσώπευαν το μεγαλύτερο μέρος των εξαγωγών του Ιράν στην Κίνα. Από την άλλη, οι εισαγωγές του αφορούσαν βιομηχανικά μηχανήματα, ηλεκτρονικό εξοπλισμό, αυτοκίνητα και μεταλλεύματα.

Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα

Σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα, το 2022 οι ιρανικές εξαγωγές στα ΗΑΕ έφτασαν τα 6 δισεκ. δολάρια και οι εισαγωγές τα 18 δισεκ. δολάρια.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου ανέφερε ότι τα ΗΑΕ πουλούν στο Ιράν χρυσό, κινητά τηλέφωνα και αραβόσιτο και σε αντάλλαγμα εισάγουν υδρογονάνθρακες.

Τουρκία

Οι τουρκικές εισαγωγές από το Ιράν ξεπέρασαν τα 6 δισεκ. δολάρια το 2022, ενώ οι εξαγωγές έφτασαν τα 5,8 δισεκ. την ίδια χρονιά, με βάση στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας.

Ρωσία

Σύμφωνα με στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας, οι εισαγωγές ιρανικών προϊόντων έφτασαν τα 690 εκατ. δολάρια το 2022 και οι εξαγωγές ρωσικών προϊόντων στο Ιράν σχεδόν το 1,5 δισεκ. δολάρια.

Η Ρωσία πουλάει δημητριακά, χρυσό και ξυλεία στο Ιράν, σε αντάλλαγμα για αγροτικά προϊόντα.

Ιράκ

Οι εξαγωγές προς το Ιράκ ανέρχονταν σε 7,35 δισεκ. δολάρια το 2022 και οι εισαγωγές ιρακινών προϊόντων έφτασαν τα 456 εκατ. δολάρια, σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα.

Γερμανία

Οι εξαγωγές του Βερολίνου στο Ιράν ανήλθαν στο ποσό των 870,5 εκατ. ευρώ (1 δισεκ. δολάρια) μεταξύ Ιανουαρίου-Νοεμβρίου 2025, σύμφωνα με τη Destatis, την ομοσπονδιακή στατιστική υπηρεσία. Το ίδιο διάστημα, οι εισαγωγές προϊόντων από το Ιράν έφτασαν τα 217 εκατ. ευρώ.

Ινδία

Σύμφωνα με το υπουργείο Εμπορίου της Ινδίας, οι εμπορικές συναλλαγές με το Ιράν έπεσαν από τα 17,03 δισεκ. δολάρια το 2018-19 στα 1,68 δισεκ. το 2024-25.

Η Ινδία εξάγει στο Ιράν ρύζι μπασμάτι, ζάχαρη, φρέσκα φρούτα και φαρμακευτικά προϊόντα και εισάγει φιστίκια, πατάτες, ακτινίδια και χουρμάδες.

Ταϊλάνδη

Σύμφωνα με το υπουργείο Εξωτερικών της Ταϊλάνδης οι εμπορικές συναλλαγές μεταξύ Ταϊλάνδης και Ιράν ανήλθαν στα 199,8 εκατ. δολάρια το 2022. Οι εξαγωγές της Ταϊλάνδης (ύψους 156 εκατ. δολαρίων) αφορούν κυρίως καουτσούκ, ανταλλακτικά μοτοσικλετών, κονσερβαρισμένα φρούτα, ρύζι, ηλεκτρονικούς υπολογιστές και λαχανικά. Η χώρα εισάγει από το Ιράν μεταλλεύματα, θαλασσινά, φρέσκα και τυποποιημένα, καύσιμα, λαχανικά και χημικά προϊόντα έναντι 43,8 εκατ. δολαρίων.

Σρι Λάνκα

Σύμφωνα με την Κεντρική Τράπεζα της Σρι Λάνκα, οι εξαγωγές του νησιού στο Ιράν έφτασαν τα 68 εκατ. δολάρια το 2024, από 43 εκατ. την προηγούμενη χρονιά.

Επισήμως, οι εισαγωγές είναι μηδενικές αφότου τέθηκαν οι αμερικανικές κυρώσεις στο ιρανικό πετρέλαιο.

Ιαπωνία

Σύμφωνα με τον Ιαπωνικό Οργανισμό Εξωτερικού Εμπορίου, οι εξαγωγές στο Ιράν αυξήθηκαν κατά 38% το 2024, φτάνοντας τα 89 εκατ. δολάρια ενώ οι εισαγωγές μειώθηκαν κατά 6,4%, πέφτοντας στα 29 εκατ. δολάρια.

Οι εξαγωγές αφορούσαν φαρμακευτικά προϊόντα, αυτοκίνητα και ηλεκτρικές συσκευές. Οι εισαγωγές, υφάσματα, τρόφιμα, φρούτα και λαχανικά.

Φιλιππίνες

Το 2024 οι εξαγωγές εμπορευμάτων στο Ιράν έφτασαν τα 66 εκατ. δολάρια, από 38 εκατ. την προηγούμενη χρονιά.

Οι εισαγωγές ιρανικών προϊόντων ανήλθαν μόλις στις 190.000 δολάρια, σύμφωνα με το ινστιτούτο στατιστικής της χώρας.

Πώς θα μπορούσαν να εφαρμοστούν οι δασμοί;

O Τραμπ σημειώνει στην ανάρτησή του ότι ο δασμός του 25% «ισχύει άμεσα» και η εντολή είναι «τελική και οριστική».

Ωστόσο, μέχρι στιγμής δεν έχουν δοθεί λεπτομέρειες από τον Λευκό Οίκο σχετικά με το πώς θα λειτουργήσει στην πράξη ή σε ποιες χώρες συγκεκριμένα θα εφαρμοστεί.

Δεν γνωρίζουμε αν θα καλύπτει όλες τις χώρες που συναλλάσσονται με το Ιράν ή μόνο τους μεγαλύτερους εμπορικούς εταίρους του.

Δεν είναι επίσης σαφές εάν ο φόρος του 25% θα προστεθεί στους υπάρχοντες δασμούς που έχει ήδη επιβάλει η κυβέρνηση Τραμπ.

Οι ΗΠΑ δεν έχουν επίσης διευκρινίσει βάσει ποιου νόμου θα εισαχθεί ο νέος δασμός. Οι σαρωτικοί δασμοί που ανακοινώθηκαν τον περασμένο Απρίλιο επιβλήθηκαν βάσει του Νόμου περί Διεθνών Οικονομικών Δυνάμεων Έκτακτης Ανάγκης.

Αλλά αυτό υπόκειται επί του παρόντος σε νομική αμφισβήτηση – με το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ να αναμένεται να αποφανθεί ήδη την Τετάρτη. Τη Δευτέρα, ο Τραμπ δήλωσε ότι οι ΗΠΑ θα «καταρρεύσουν» εάν αυτοί οι δασμοί δεν επικυρωθούν.

Η επιβολή του προτεινόμενου δασμού θα μπορούσε να είναι δύσκολη. Το Ιράν εκτιμάται ότι κέρδισε δισεκατομμύρια από τις εξαγωγές πετρελαίου το 2024 χρησιμοποιώντας έναν στόλο από σκιώδη πλοία που είναι δύσκολο να εντοπιστούν και πουλώντας το πετρέλαιό του σε κινεζικό γιουάν αντί για τα πια παραδοσιακά δολάρια ΗΠΑ.

Πώς μπορεί αυτό να επηρεάσει τις σχέσεις ΗΠΑ – Κίνας;

Εκ πρώτης όψεως, η ανακοίνωση του Τραμπ ενέχει τον κίνδυνο να αναζωπυρώσει τον εμπορικό πόλεμο μεταξύ των ΗΠΑ και της Κίνας.

Αν ο πρόεδρος εννοούσε αυτό που έγραψε, αυτό θα σήμαινε ότι τα κινεζικά προϊόντα που αποστέλλονται στις ΗΠΑ θα πρέπει να υπόκεινται αμέσως στον νέο δασμό 25%.

Ωστόσο, σύμφωνα με την Bloomberg Economics, αυτά υπόκεινται ήδη σε μέσο δασμολογικό συντελεστή 30,8%.

Άρα, ο νέος δασμός θα επιβληθεί επιπλέον του τρέχοντος; Ή θα γίνουν εκπτώσεις;

Η Κίνα έχει δείξει στο παρελθόν την προθυμία της να αντιδράσει σε αυτό που θεωρεί ως δυσανάλογη ενέργεια από τις ΗΠΑ.

Το έχει κάνει εν μέρει εισάγοντας τους δικούς της δασμούς, αλλά κυρίως ανακοινώνοντας περιορισμούς στις εξαγωγές σπάνιων γαιών, τις οποίες οι ΗΠΑ χρειάζονται απεγνωσμένα για τις τεχνολογικά προηγμένες βιομηχανίες τους.

Η Κίνα κυριαρχεί επί του παρόντος στην παγκόσμια προσφορά, γεγονός που της δίνει κρίσιμο πλεονέκτημα, το οποίο βοήθησε το Πεκίνο να επιτύχει μια προσωρινή εμπορική εκεχειρία με τις ΗΠΑ τον Νοέμβριο, η οποία αμβλύνει τις εντάσεις.

Επομένως, η εισαγωγή ενός νέου δασμολογικού συντελεστή 25% στην Κίνα θα ήταν εξαιρετικά προκλητική, και το Πεκίνο έχει ήδη προειδοποιήσει ότι θα «λάβει όλα τα απαραίτητα μέτρα για να προστατεύσει τα νόμιμα δικαιώματα και συμφέροντά του».

Οι αναλυτές αμφισβητούν αν αυτό θα συμβεί στην πραγματικότητα, δεδομένου ότι ο πραγματικός αντίκτυπος των προηγούμενων ανακοινώσεων του Τραμπ δεν ανταποκρίνεται πάντα στους αρχικούς τίτλους.

Τι συμβαίνει με την οικονομία του Ιράν;

Τα τεράστια αποθέματα πετρελαίου του Ιράν το καθιστούν έναν από τους 10 κορυφαίους παραγωγούς πετρελαίου στον κόσμο και θα έπρεπε να αποτελεί πηγή μεγάλου πλούτου.

Ωστόσο, η οικονομία του έχει πληγεί από χρόνια κακοδιαχείρισης των δημόσιων οικονομικών, πτώση των πωλήσεων πετρελαίου και αυστηρές διεθνείς κυρώσεις.

Πολλοί από τους 92 εκατομμύρια κατοίκους της χώρας δυσκολεύονται να καλύψουν βασικές ανάγκες, όπως τρόφιμα και υπηρεσίες κοινής ωφέλειας, και το κόστος ζωής βρίσκεται στο επίκεντρο των διαδηλώσεων που παρατηρούνται τις τελευταίες εβδομάδες.

Σύμφωνα με ανάλυση του BBC, οι δαπάνες των νοικοκυριών έχουν μειωθεί σε σύγκριση με το υψηλό επίπεδο του 2008, ενώ οι κυβερνητικοί περιορισμοί στην ικανότητα των γυναικών να εργάζονται έχουν οδηγήσει σε μείωση του ποσοστού απασχόλησης από 42,4% πριν από δύο δεκαετίες σε περίπου 37%.

Ταυτόχρονα, τα πράγματα έχουν γίνει πιο ακριβά λόγω του υψηλού πληθωρισμού, ο οποίος έφτασε το 48,4% τον Οκτώβριο, εν μέσω αλλαγών στην κυβερνητική πολιτική που οδήγησαν στην πτώση της αξίας του ριάλ έναντι του δολαρίου ΗΠΑ.

Πηγή: Γαλλικό Πρακτορείο, BBC