Ποιά νέα πορεία για την Ουγγαρία μετά τον Ορμπαν

Podcast στη ‘Διεθνή Ματιά», με καλεσμένο τον Νίκο Φωκά, Καθηγητή Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο Eötvös Loránd της Βουδαπέστης και σημαντική προσωπικότητα της ελληνικής ομογένειας στην Ουγγαρία

Σύνταξη : Πολυδεύκης Παπαδόπουλος

Η πρόσφατη εκλογική ήττα του Βίκτορ Όρμπαν και η επικράτηση του Πέτερ Μάγκιαρ σηματοδότησαν ένα βαθύ πολιτικό και θεσμικό σημείο καμπής τόσο για την Ουγγαρία όσο και για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Για τη Βουδαπέστη, επρόκειτο για το τέλος μιας 16ετούς περιόδου συγκεντρωτικής εξουσίας και την αρχή μιας ενδεχόμενης «αλλαγής καθεστώτος», όπως την περιγράφει ο νέος ηγέτης. Για την ΕΕ, η αποχώρηση ενός πολιτικού επικεφαλής που λειτουργούσε συστηματικά ως παράγοντας βέτο και καθυστερήσεων δημιουργεί προσδοκίες για πιο ομαλή λήψη αποφάσεων, χωρίς όμως να εξαλείφονται οι υπόλοιπες εσωτερικές διαιρέσεις της Ένωσης, καθώς άλλοι ηγέτες ενδέχεται να καλύψουν το κενό, με απλώς διαφορετικό τρόπο.

Τα αίτια της ήττας Όρμπαν και της νίκης Μάγκιαρ είναι κυρίως εσωτερικά. Η φθορά ενός μακροχρόνιου καθεστώτος, η εκτεταμένη διαφθορά, η αποδυνάμωση των δημόσιων υπηρεσιών και η επιδείνωση του βιοτικού επιπέδου έπαιξαν καθοριστικό ρόλο. Ο Μάγκιαρ κατάφερε να μετατρέψει τη δυσαρέσκεια σε πολιτική δυναμική, εστιάζοντας στην «κλεπτοκρατία», όπως αποκαλούσε το προηγούμενο καθεστώς και συνδέοντας τη διαφθορά με την καθημερινότητα των πολιτών. Παράλληλα, σκάνδαλα, η αποξένωση της νεολαίας και η αδυναμία του Όρμπαν να πείσει με τη ρητορική του για διεθνή θέματα  ενίσχυσαν τη δυναμική της αλλαγής. Τα εξωτερικά ζητήματα, όπως η σχέση με τη Ρωσία. καθώς και  η υποστήριξη από κύκλους του τραμπισμού, επηρέασαν μεν δυσμενώς την εικόνα του, αλλά δεν αποτέλεσαν το βασικό λόγο της ήττας.

Τώρα, η άνετη κοινοβουλευτική πλειοψηφία δύο τρίτων που διαθέτει ο Μάγκιαρ του δίνει εξαιρετικά ισχυρά εργαλεία για θεσμικές και συνταγματικές αλλαγές. Μπορεί, αν θέλει, να αναμορφώσει το δικαστικό σύστημα, να ενισχύσει την ανεξαρτησία των θεσμών και να αποδομήσει το δίκτυο εξουσίας που οικοδομήθηκε επί Όρμπαν. Ωστόσο, η πρόκληση δεν είναι μόνο θεσμική αλλά και πολιτική: διότι ταυτόχρονα πρέπει να διατηρήσει τη συνοχή μιας ετερόκλητης συμμαχίας ψηφοφόρων και να αποδείξει ότι η «αλλαγή συστήματος» μπορεί να μεταφραστεί σε απτά αποτελέσματα.

Στην εξωτερική πολιτική, ο Μάγκιαρ αναμένεται να επιδιώξει επαναπροσέγγιση με την ΕΕ, με βασικό στόχο την αποδέσμευση δισεκατομμυρίων ευρώ από παγωμένα κονδύλια. Αυτό προϋποθέτει μεταρρυθμίσεις στο κράτος δικαίου και εγκατάλειψη της τακτικής των βέτο. Ωστόσο, η στάση του απέναντι στη Ρωσία θα είναι πιο ισορροπημένη: επιδιώκει διάλογο χωρίς στρατηγική σύμπλευση, αναγνωρίζοντας την ενεργειακή εξάρτηση της χώρας του από τη Μόσχα. Η πολιτική του κινείται μεταξύ ευρωπαϊκού ρεαλισμού και εθνικών συμφερόντων, χωρίς πλήρη ρήξη με το παρελθόν.

Η οικονομική κατάσταση της Ουγγαρίας αποτελεί ίσως το πιο πιεστικό ζήτημα. Η ανάπτυξη είναι υποτονική, η ανεργία αυξημένη και τα δημόσια οικονομικά επιβαρυμένα, ενώ η ουγγρική παραγωγικότητα έχει υποχωρήσει αισθητά τις τελευταίες δεκαετίες. Η διαφθορά και οι πελατειακές σχέσεις έχουν υπονομεύσει την αποτελεσματικότητα της οικονομίας, με σημαντικό μέρος του ΑΕΠ να ελέγχεται από πολιτικά συνδεδεμένα συμφέροντα. Η νέα κυβέρνηση καλείται να αποκαταστήσει τη δημοσιονομική ισορροπία, να ενισχύσει τις δημόσιες υπηρεσίες και να ανακτήσει την εμπιστοσύνη των αγορών.

Τέλος, η ουγγρική κοινωνία εμφανίζεται αντιφατική αλλά σταθερή σε ορισμένες βασικές στάσεις. Παρά τη στροφή προς την Ευρώπη, διατηρεί επιφυλάξεις απέναντι στη μετανάστευση και το άσυλο, ενώ σε ζητήματα όπως τα δικαιώματα ΛΟΑΤΚΙ επικρατεί συντηρητισμός. Ο Μάγκιαρ, αν και πιο φιλοευρωπαϊκός, δεν αποκλίνει ριζικά από αυτές τις κοινωνικές τάσεις, γεγονός που δείχνει ότι η πολιτική αλλαγή δεν συνεπάγεται απαραίτητα ιδεολογική μετατόπιση.

Συνολικά, η «επόμενη μέρα» της Ουγγαρίας δεν είναι μια καθαρή ρήξη, αλλά μια σύνθετη μετάβαση: από ένα συγκεντρωτικό, αυταρχικό μοντέλο σε ένα πιο θεσμικό και ευρωπαϊκό πλαίσιο, με ισχυρές όμως συνέχειες στο πολιτικό και κοινωνικό υπόβαθρο.

Με βάση αυτές τις αναφορές και τους προβληματισμούς, το θέμα του 49ο pod της σειράς «Διεθνής Ματιά»,  που δημιουργεί ο Πολυδεύκης Παπαδόπουλος για το ERTNews Radio και το ERTecho.gr, αφορά το ποια νέα πορεία διαμορφώνεται για την Ουγγαρία μετά τον Ορμπαν.

Προσκεκλημένος για τη σχετική ανάλυση είναι ο  Νίκος Φωκάς, μια σημαντική προσωπικότητα της ελληνικής ομογένειας στην Ουγγαρία. Ο κ. Φωκάς γεννήθηκε στη χώρα αυτή και για σχεδόν 50 χρόνια δίδαξε στο Πανεπιστήμιο Eötvös Loránd της Βουδαπέστης που έχει ιδρυθεί στις αρχές του 17ου αιώναι και στο οποίο είναι Oμ. Καθηγητής Κοινωνιολογίας. Επίσης, εδώ και μερικούς μήνες έχει γίνει Πρόεδρος του Ελληνικού Ινστιτούτου Ουγγαρίας

Στη «Διεθνή Ματιά» κάθε βδομάδα δύο φορές, (με αναρτήσεις στο ertecho.gr>podcasts Ertnews Radio τα Σάββατα και τις Κυριακές) ανοίγει ένα παράθυρο ώστε να κοιτάμε από την Ελλάδα τον Κόσμο, αλλά για να επιστρέφουμε ξανά στη χώρα μας και τα δικά της ζητήματα μέσα από αυτό το γύρο και μια ευρύτερη σκοπιά. Σε κάθε podcast  εξετάζεται ένα σημαντικό γεγονός, ένα φαινόμενο παγκόσμιας σημασίας, μια μεγάλη τάση από το χώρο της πολιτικής, των διεθνών σχέσεων, της οικονομίας, της οικολογίας, της επιστήμης και τεχνολογίας ή και του πολιτισμού, που επηρεάζει καθοριστικά και καθολικά τη ζωή, αλλά και την κατάσταση στη χώρα μας.  Και κάθε φορά γίνεται με τη συμμετοχή ιδιαίτερα επιλεγμένων καλεσμένων, που είναι ειδικοί σε καθέναν από αυτούς τους τομείς.