Ο πρωτοφανής απογαλακτισμός του Καναδά από τις ΗΠΑ

Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες διεθνείς εξελίξεις με την οποία έκλεισε το φετινό καλοκαίρι αφορά τη βαθιά ρήξη στις σχέσεις Ηνωμένων Πολιτειών-Καναδά. Αφορμή ήταν η κατάρρευση των εμπορικώνδιαπραγματεύσεων των δύο πλευρών και η επιβολή εκατέρωθεν δασμών. Και τα δύο αυτά γεγονότα δεν αποτελούν πλέον έναν ακόμη εμπορικό πόλεμο της εποχής μας, αλλά εξελίσσονται σε μια ευρύτερη πολιτική και στρατηγική αντιπαράθεση, πρωτοφανή για τις αμερικανοκαναδικές δύο αιώνων.

Στο 76ο podcast της σειράς «Διεθνής Ματιά» εξετάζεται το οικονομικό κόστος της σύγκρουσης, αλλά και τις βαθύτερες πολιτικές και κοινωνικές διαστάσεις της. Η απόφαση του Πρωθυπουργού Μαρκ Κάρνεϊ να αντισταθεί στις αμερικανικές πιέσεις φαίνεται να έχει μετατρέψει την εμπορική διαπραγμάτευση σε ζήτημα εθνικής κυριαρχίας, ενισχύοντας την καναδική εθνική συσπείρωση. Παράλληλα, η αντιπαράθεση των δύο πλευρών ακόμη και γύρω από την προστασία της γαλλικής γλώσσας, από τις ετικέτες των προϊόντων έως την γαλλόφωνη πολιτιστική παραγωγή, κυρίως λόγω της σημασίας του Κεμπέκ, αναδεικνύουν επίσης τη διάσταση της καναδικής ταυτότητας.

Στο επίκεντρο βρίσκεται επιπλέον το μέλλον του ελεύθερου εμπορίου στη Βόρεια Αμερική και η αξιοπιστία Συμφωνιών όπως η USMCA, αλλά και κατά πόσο ο Καναδάς μπορεί να περιορίσει την οικονομική εξάρτησή του από τις ΗΠΑ, αναζητώντας νέες αγορές και στρατηγικές συνεργασίες στην Ευρώπη και στην Ασία. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται επίσης στις νέες σχέσεις που διαμορφώνονται με την Ευρωπαϊκή Ένωση, στους τομείς του εμπορίου, της ενέργειας, των κρίσιμων πρώτων υλών, της άμυνας και της ασφάλειας της Αρκτικής.

Καλεσμένοι για την παρουσίαση και ανάλυση αυτών των ζητημάτων είναι ο Κωνσταντίνος Χαζάκης, Καθηγητής Οικονομικής Ανάπτυξης, Επιχειρηματικότητας και Διεθνών Εμπορικών Σχέσεων στο Τμήμα Οικονομικών Επιστημών του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης και η Ιουστίνη Φραγκούλη, Δημοσιογράφος-Συγγραφέας με έδρα το Μόντρεαλ του Καναδά εδώ και πολλά χρόνια.

Όπως προαναφέρεται, η ρήξη στις εμπορικές διαπραγματεύσεις ΗΠΑ και Καναδά και η έναρξη οικονομικών αντιποίνων κι από τις δύο πλευρές είναι κάτι άνευ προηγουμένου για τις σχέσεις των δύο χωρών. Κι αν κάτι τέτοιο για την Αμερική του Τραμπ έχει γίνει πλέον συχνό φαινόμενο με διάφορες χώρες, για τον Καναδά αποτελεί σοκ και οδηγεί σε έναν πρωτοφανή απογαλακτισμό από τις ΗΠΑ. Και τούτο διότι για πρώτη φορά εδώ και πολλές δεκαετίες, οι σχέσεις Καναδά και Ηνωμένων Πολιτειών δοκιμάζονται τόσο βαθιά, ώστε η εμπορική αντιπαράθεση να εξελίσσεται σε ευρύτερη πολιτική, έως και στρατηγική, ρήξη.

Η απόφαση του Καναδού πρωθυπουργού Μαρκ Κάρνεϊ να διακόψει τις διεξαγόμενες εδώ και μήνες εμπορικές διαπραγματεύσεις με την Ουάσιγκτον, λίγο πριν από την εκπνοή της αμερικανικής προθεσμίας για την επιβολή νέων δασμών, σηματοδότησε κάτι πολύ περισσότερο από έναν ακόμη εμπορικό καβγά. Ο Κάρνεϊ υποστήριξε ότι οι ΗΠΑ ζητούσαν υπερβολικές παραχωρήσεις προσφέροντας ελάχιστα σε αντάλλαγμα και ότι μια τέτοια συμφωνία θα υπονόμευε την καναδική αξιοπιστία και κυριαρχία.

Η ρήξη έχει ήδη οικονομικό κόστος. Η Ουάσιγκτον επέβαλε πρόσθετους δασμούς 50% σε σειρά καναδικών προϊόντων, ενώ η Οτάβα ανακοίνωσε αντίμετρα «δολάριο προς δολάριο», ύψους 27,6 δισ. δολαρίων, μαζί με ένα πακέτο στήριξης 7,5 δισ. για επιχειρήσεις και εργαζομένους του Καναδά που θα πληγούν.

Οι νέοι δασμοί απειλούν να επιβαρύνουν τον πληθωρισμό, το κόστος ζωής, τις επενδύσεις και τις αλυσίδες εφοδιασμού και στις δύο χώρες. Ωστόσο, η αλληλεξάρτηση είναι αμφίδρομη: ο Καναδάς καλύπτει περίπου τα δύο τρίτα των αμερικανικών εισαγωγών αργού πετρελαίου, γεγονός που καθιστά την καναδική ενέργεια κρίσιμη και για την αμερικανική οικονομία. Από την άλλη, έως και το 70% των εξαγωγών του Καναδά κατευθύνεται τα περισσότερα χρόνια στις ΗΠΑ.

Για τους Καναδούς, όμως, το ζήτημα ξεπερνά την οικονομία. Η αμερικανική πίεση, οι συχνές αναφορές του Ντόναλντ Τραμπ στον Καναδά ως «51η πολιτεία» και η αμφισβήτηση της ανεξαρτησίας του έχουν δημιουργήσει ένα πρωτοφανές αίσθημα εθνικής συσπείρωσης. Η επιλογή του Κάρνεϊ να αντισταθεί στον Τραμπ απολαμβάνει τη στήριξη του 76% των πολιτών, γεγονός που δείχνει ότι η εμπορική διαπραγμάτευση έχει μετατραπεί σε ζήτημα εθνικής κυριαρχίας. Παράλληλα, ακόμη και η συμβολική σύγκρουση γύρω από τη Λίμνη Οντάριο, την οποία ο Τραμπ επιχειρεί να μετονομάσει σε «Λίμνη Αμερική», ενισχύει το αίσθημα ότι η αντιπαράθεση αφορά πλέον και την ίδια την καναδική ταυτότητα.

Ιδιαίτερη θέση στη σύγκρουση κατέχει επίσης το ζήτημα της γαλλικής γλώσσας. Για τον Καναδά, η προστασία και η προβολή της γαλλόφωνης πολιτιστικής παραγωγής, ιδιαίτερα του Κεμπέκ, αποτελεί βασικό στοιχείο της εθνικής συνοχής. Η καναδική νομοθεσία προβλέπει ευνοϊκότερη προβολή γαλλόφωνου περιεχομένου στις πλατφόρμες streaming, ενώ η αμερικανική πλευρά πίεσε για την κατάργηση αυτής της πρόβλεψης. Το αυτό ισχύει και για τη διγλωσσία ή μη στις ετικέτες των διαφόρων προϊόντων. Έτσι, μια φαινομενικά τεχνική εμπορική διαφωνία προσέλαβε για τους Καναδούς βαθιά πολιτιστική και συμβολική διάσταση.

Την ίδια στιγμή, τίθεται το ερώτημα τι απομένει γενικότερα από το πλαίσιο ελεύθερου εμπορίου της Βόρειας Αμερικής. Η συμφωνία του 1989 ΝΑFTA μεταξύ των ΗΠΑ, του Καναδά και του Μεξικού, που μετονομάστηκε αργότερα σε Συμφωνία USMCA είχαν δημιουργήσει ένα μοντέλο βαθιάς οικονομικής ενοποίησης, πάνω στο οποίο στηρίχθηκε μεγάλο μέρος ειδικά της καναδικής ευημερίας. Η σημερινή αντιπαράθεση θέτει υπό αμφισβήτηση όχι μόνο τη λειτουργία αυτής της σχέσης, αλλά και την αξιοπιστία των διεθνών εμπορικών συμφωνιών και του ελεύθερου εμπορίου γενικότερα.

Και ενώ ο Καναδάς δεν μπορεί εύκολα να αποσυνδεθεί οικονομικά από τις ΗΠΑ, επιχειρεί ωστόσο να διαφοροποιήσει τις διεθνείς σχέσεις του. Ο πρωθυπουργός του Μαρκ Κάρνεϊ είχε προαναγγείλει από το Φόρουμ του Νταβός, τον περασμένο Ιανουάριο, μια στρατηγική μείωσης της ευαλωτότητας στον οικονομικό καταναγκασμό και έκτοτε επιδιώκει μεγαλύτερα ανοίγματα προς την Ευρώπη και την Ασία. Στόχος είναι η προσέλκυση επενδύσεων ύψους 1 τρισ. καναδικών δολαρίων έως το 2030 και ο διπλασιασμός αυτών εκτός ΗΠΑ μέσα στην επόμενη δεκαετία. Παράλληλα, εξετάζεται νέος πετρελαιαγωγός προς τον Ειρηνικό για μεγαλύτερη πρόσβαση στις ασιατικές αγορές.

Ιδιαίτερο βάρος αποκτά η προσέγγιση του Καναδά με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η εμπορική συμφωνία των δύο πλευρών CETA εφαρμόζεται μερικώς από το 2017, ενώ η Οτάβα και οι Βρυξέλλες σχεδιάζουν περαιτέρω εμβάθυνση της οικονομικής, ενεργειακής και αμυντικής συνεργασίας. Ο Καναδάς διαθέτει κρίσιμες πρώτες ύλες, όπως λίθιο, γραφίτη και νικέλιο, ενώ μπορεί να συμβάλει και στην ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης με τα ορυκτά καύσιμα του. Παράλληλα, η συνεργασία επεκτείνεται στην άμυνα και στην ασφάλεια της Αρκτικής. Ο Κάρνεϊ προσκλήθηκε μάλιστα να απευθυνθεί στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τον Σεπτέμβριο, ενώ έχει προγραμματιστεί Σύνοδος Κορυφής ΕΕ-Καναδά τον Οκτώβριο.

Μπορεί, λοιπόν, ο Καναδάς να οικοδομήσει μια νέα ισορροπία ανάμεσα στη γεωγραφικά αναπόφευκτη σχέση του με τις ΗΠΑ και στις νέες στρατηγικές του επιλογές στην Ευρώπη και την Ασία; Ή η οικονομική αλληλεξάρτηση θα υποχρεώσει τελικά Ουάσιγκτον και Οτάβα να επιστρέψουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων; Οι απαντήσεις, που συζητούνται στο pod, θα κρίνουν όχι μόνο το μέλλον μιας ιστορικής διμερούς σχέσης, αλλά και το κατά πόσο ο Καναδάς μπορεί πράγματι να περάσει από την εξάρτηση στη διαφοροποίηση.

Διεθνής Ματιά με τον Πολυδεύκη Παπαδόπουλο | 06.09.2026