Υπάρχουν ακόμη (υπερευαίσθητοι) άνθρωποι;

Στη λογοτεχνία, ο υπερευαίσθητος άνθρωπος αποτυπώνεται συχνά ως μορφή που δυσκολεύεται να κρατήσει απόσταση από όσα συμβαίνουν γύρω του. Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι ο πρίγκιπας Μίσκιν στο μυθιστόρημα, Ο Ηλίθιος, του Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι. Ο Μίσκιν αντιλαμβάνεται τον πόνο των άλλων ακαριαία και τον βιώνει σχεδόν σωματικά, χωρίς φίλτρα και άμυνες.

Ο πρίγκιπας Μίσκιν δεν είναι «αδύναμος». Είναι τόσο ευαίσθητος ώστε συχνά αδυνατεί να προστατευθεί από τον πόνο των άλλων. Αντιλαμβάνεται αμέσως τη θλίψη, την ενοχή, την αγωνία ή τη μοναξιά όσων τον περιβάλλουν και αντιδρά όχι με κριτική ή με απόσταση, αλλά με άμεση συναισθηματική εγγύτητα.

Σήμερα, οι ψυχολόγοι θα μιλούσαν για έναν άνθρωπο με υψηλή ενσυναίσθηση και έντονη συναισθηματική διαθεσιμότητα. Έναν άνθρωπο που συνδέεται βαθιά με τα συναισθήματα των άλλων και τα αντιλαμβάνεται με σπάνια αμεσότητα. Δυσκολεύεται να ανεχθεί την αδικία, αποδιοργανώνεται με τον πόνο των άλλων, δεν αντέχει τον κυνισμό και την επιθετικότητα της κοινωνικής ζωής. Η καλοσύνη του δεν είναι στρατηγική· είναι αντανακλαστική. Δεν μπορεί να μην συμπονέσει τους άλλους ακόμη κι όταν αυτό τον φθείρει.

Υπάρχουν και σήμερα υπερευαίσθητοι άνθρωποι;

Το ερώτημα δεν αφορά στη λογοτεχνία, αλλά στον τρόπο με τον οποίο κάποιοι άνθρωποι βιώνουν την καθημερινότητα και τις σχέσεις τους. Πώς περιγράφεται αυτή η εμπειρία στη σύγχρονη ψυχολογία;

Ο όρος Εmpath χρησιμοποιείται για να περιγράψει άτομα που είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα στα συναισθήματα των άλλων και τα βιώνουν σε βαθύ επίπεδο. Δεν υπάρχει επίσημο επιστημονικό κριτήριο που να ορίζει ποιος είναι empath, ωστόσο ορισμένες συμπεριφορές και χαρακτηριστικά μπορούν να σας βοηθήσουν να αναρωτηθείτε αν αναγνωρίζετε τον εαυτό σας σε αυτό το προφίλ.

Τι εννοούμε με τον όρο «empath»

• Ως empath περιγράφεται συνήθως ένας άνθρωπος, ο οποίος είναι πολύ ευαίσθητος στα συναισθήματα των ανθρώπων γύρω του.
• Οι άνθρωποι με αυτή την εμπειρία δεν περιορίζονται στο να κατανοούν τι νιώθουν οι άλλοι, αλλά συχνά το βιώνουν σε έντονο συναισθηματικό επίπεδο.

Η έννοια υπερβαίνει την απλή ενσυναίσθηση — δηλαδή την ικανότητα να κατανοείτε τα συναισθήματα των άλλων — και αφορά στο να «παραλαμβάνετε» αυτά τα συναισθήματα και να τα αισθάνεστε σαν να είναι δικά σας.

Σε επιστημονικό επίπεδο, δεν υπάρχει συμφωνία για το αν αυτό αποτελεί ξεχωριστό φαινόμενο ή μια ιδιαίτερα υψηλή μορφή ενσυναίσθησης. Ωστόσο, αναφέρονται συχνά οι καθρεπτικοί νευρώνες (mirror neurons), οι οποίοι φαίνεται να παίζουν ρόλο στο πώς «αντικατοπτρίζουμε» τα συναισθήματα που παρατηρούμε στους άλλους.

Πώς θα καταλάβετε ότι έχετε υψηλή ενσυναίσθηση

Δεν υπάρχει επίσημο κριτήριο ή «τεστ» με επιστημονική εγκυρότητα. Παρ’ όλα αυτά, υπάρχουν κοινά χαρακτηριστικά που συχνά συνδέονται με υψηλή ενσυναίσθηση και εμπειρίες αντανακλαστικής συμπόνοιας για τους άλλους.

• Βαθιά ενσυναίσθηση: Κατανοείτε και συχνά βιώνετε τα συναισθήματα των άλλων ανθρώπων, ακόμη και όταν δεν εκφράζονται ανοιχτά.
• Ισχυρή διαίσθηση: Διαθέτετε έντονο ένστικτο για τους ανθρώπους και τις καταστάσεις και συχνά βασίζεστε σε αυτό για να καθοδηγήσετε τις αποφάσεις σας.
• Φροντίδα προς τους άλλους: Σας χαρακτηρίζει η ανάγκη να στηρίζετε, να προστατεύετε και να βοηθάτε όσους βρίσκονται γύρω σας.
• Ευαισθησία στο περιβάλλον: Δεν επηρεάζεστε μόνο από συναισθηματικά ερεθίσματα, αλλά και από ήχους, μυρωδιές ή εικόνες, τα οποία μπορεί να σας προκαλούν ένταση ή κόπωση.

Μπορείτε, να αναρωτηθείτε:

• Αναλαμβάνετε εύκολα το άγχος ή τα συναισθήματα των άλλων;
• Σας έχουν πει ότι είστε «πολύ ευαίσθητοι»;
• Νιώθετε εξάντληση σε πολυσύχναστους χώρους;
• Σας θεωρούν οι άλλοι ιδιαίτερα συμπονετικούς;

Τα υπέρ της υψηλής ενσυναίσθησης

• Μπορείτε να προσφέρετε ουσιαστική στήριξη σε ανθρώπους που βρίσκονται σε συναισθηματική ανάγκη.
• Οι σχέσεις σας συχνά ενισχύονται, καθώς κατανοείτε βαθύτερα τις ανάγκες και τις ανησυχίες των άλλων.
• Έχετε την ικανότητα να αντιλαμβάνεστε πότε κάποιος δεν είναι αυθεντικός, επειδή «διαβάζετε» πίσω από την επιφάνεια.

Τα κατά της υψηλής ενσυναίσθησης

• Συναισθηματική εξάντληση, ιδιαίτερα όταν βρίσκεστε για πολλή ώρα σε πολυσύχναστους ή συναισθηματικά φορτισμένους χώρους.
• Δυσκολία στο να θέτετε όρια, καθώς η ανάγκη να βοηθάτε μπορεί να σας κάνει να λέτε δύσκολα «όχι».
• Ανισορροπία στις σχέσεις, όταν δίνετε περισσότερα από όσα λαμβάνετε και καταλήγετε εξαντλημένοι.
• Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι άλλοι μπορεί να αισθάνονται άβολα με το πόσο εύκολα τους «διαβάζετε», ιδίως όταν δεν έχουν ζητήσει αυτή τη συναισθηματική εγγύτητα.

Προστατεύοντας τον εαυτό σας

Αν αναγνωρίζετε τον εαυτό σας σε αυτά τα χαρακτηριστικά, υπάρχουν τρόποι να φροντίσετε την ισορροπία σας:

• Βρείτε χρόνο για μοναχικές ή ήρεμες δραστηριότητες που σας βοηθούν να επαναφορτίζεστε.
• Εξασκηθείτε στο να θέτετε σαφή προσωπικά όρια, με ξεκάθαρα «ναι» και «όχι».
• Περιορίστε την επαφή με άτομα ή καταστάσεις που σας απορροφούν συναισθηματικά.

Στον Ηλίθιο, ο πρίγκιπας Μίσκιν δεν δικαιώνεται. Δεν αλλάζει τον κόσμο, ούτε προσαρμόζεται σε αυτόν. Απλώς περνά από τη ζωή των άλλων, έχοντας μια στάση ζωής με χαρακτηριστικά που μοιάζουν να έχουν χαθεί από τον σύγχρονο άνθρωπο. Ίσως αυτό να είναι και το πιο δύσκολο στοιχείο της υπερευαισθησίας. Υπενθυμίζει ότι υπάρχει ένας διαφορετικός τρόπος να είναι κάποιος παρών.

Και το ερώτημα, τελικά, δεν είναι εάν υπάρχουν ακόμη υπερευαίσθητοι άνθρωποι, αλλά εάν υπάρχει ακόμη χώρος για εκείνους, στον κόσμο μας.