Πολλοί άνθρωποι φαντάζονται τους ψυχοπαθείς ως σπάνιες και ακραίες προσωπικότητες. Η ψυχολόγος Λιαν Τεν Μπρίνκε (Leanne ten Brinke), η οποία μελετά εδώ και δεκαετίες τις λεγόμενες «σκοτεινές προσωπικότητες», λέει ότι η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη. Όπως εξηγεί, αυτά τα χαρακτηριστικά εμφανίζονται σε κάθε πτυχή της ζωής μας: στη δουλειά, στην πολιτική, ακόμη και στις προσωπικές σχέσεις.
Τι να προσέχουμε σε συναδέλφους, πολιτικούς και πιθανούς συντρόφους;
Η Λιάν Τεν Μπρίνκε εξηγεί ότι τα λεγόμενα «σκοτεινά» χαρακτηριστικά, δεν εμφανίζονται μόνο σε εγκληματικές προσωπικότητες. Μπορεί να βρίσκονται γύρω μας, σε ανθρώπους που φαίνονται γοητευτικοί, κοινωνικοί και πειστικοί. Σε συναδέλφους που καταφέρνουν να επιβάλλονται σε μια συζήτηση, σε πολιτικούς που εκπέμπουν απόλυτη αυτοπεποίθηση ή ακόμη και σε πιθανούς συντρόφους, οι οποίοι στην αρχή δείχνουν υπερβολικά γοητευτικοί και αφοσιωμένοι.
Σε περιόδους αβεβαιότητας και κοινωνικής έντασης, οι πολίτες τείνουν να αναζητούν έναν «ισχυρό» ηγέτη. Όταν όμως τέτοια πρόσωπα βρεθούν στην εξουσία, μπορεί να δημιουργήσουν ακόμη μεγαλύτερη αστάθεια και σύγκρουση. Το αποτέλεσμα είναι ένας φαύλος κύκλος, στον οποίο οι κοινωνίες συνεχίζουν να στρέφονται ξανά και ξανά σε ηγεσίες, με παρόμοια χαρακτηριστικά.
Σύμφωνα με την ίδια, ένα από τα πρώτα στοιχεία που μπορούν να τραβήξουν την προσοχή είναι ο τρόπος με τον οποίο κάποιος διαχειρίζεται την εξουσία και την προσοχή των άλλων. Άτομα με έντονα «σκοτεινά» χαρακτηριστικά συχνά θέλουν όλα να περιστρέφονται γύρω τους. Γι’ αυτό, όπως επισημαίνει η ψυχολόγος, η αναγνώριση συγκεκριμένων συμπεριφορών είναι σημαντική. Όχι μόνο για να αποφεύγουμε ανθρώπους που μπορεί να δημιουργήσουν προβλήματα στις σχέσεις ή στο εργασιακό περιβάλλον, αλλά και για να κατανοούμε καλύτερα πώς λειτουργούν ορισμένες προσωπικότητες που συχνά καταφέρνουν να αποκτούν δύναμη και επιρροή.
Τα πιο συχνά προειδοποιητικά σημάδια που περιγράφει η έρευνα είναι:
- διακόπτουν συχνά τους άλλους και θέλουν την προσοχή στραμμένη πάνω τους,
- υποτιμούν συναδέλφους ή συνεργάτες,
- δυσκολεύονται να δεχτούν ότι κάποιος άλλος μπορεί να πάρει τα εύσημα,
- εμφανίζουν υπερβολική αυτοπεποίθηση που συχνά εκλαμβάνεται ως ικανότητα,
- δείχνουν αδιαφορία για τα συναισθήματα των άλλων.
Υπάρχουν όμως και πιο λεπτές ενδείξεις. Για παράδειγμα, η έλλειψη ευαισθησίας, η απόλαυση της αποτυχίας του άλλου, μπορεί να αποτελούν σημαντικά προειδοποιητικά σημάδια. Επίσης, σε ορισμένες περιπτώσεις, τέτοια άτομα μπορεί να εμφανίζονται παράξενα ψύχραιμα σε καταστάσεις όπου οι περισσότεροι άνθρωποι θα έδειχναν συναίσθημα, ή να εκρήγνυνται στιγμιαία με θυμό που εξαφανίζεται εξίσου γρήγορα.
Η γοητεία των «σκοτεινών» προσωπικοτήτων
Παράλληλα με τις σπουδές της στην εγκληματολογική ψυχολογία στο Χάλιφαξ, η Λιάν Τεν Μπρίνκε έκανε εθελοντική εργασία σε ένα γραφείο αποφυλακίσεων υπό όρους. Εκεί πραγματοποιούνταν εβδομαδιαίες ομαδικές συναντήσεις για άτομα που είχαν καταδικαστεί για σεξουαλικά εγκλήματα.
«Οι περισσότεροι άνδρες έδειχναν μεταμέλεια», λέει. «Φαινόταν πραγματικά να αναγνωρίζουν τη ζημιά που είχαν προκαλέσει». Υπήρχε όμως μία εξαίρεση. Όπως θυμάται, ένας από τους συμμετέχοντες προσπάθησε να την εκφοβίσει. «Ήταν σαφές ότι ήθελε να με τρομάξει – και τα κατάφερε», λέει.
Η εμπειρία αυτή την απομάκρυνε από μια καριέρα στην οποία θα εργαζόταν με καταδικασμένους για εγκλήματα. Παρέμεινε όμως γοητευμένη από τις λεγόμενες «σκοτεινές προσωπικότητες» – κυρίως την ψυχοπάθεια, αλλά και τον ναρκισσισμό, τον μακιαβελισμό και τον σαδισμό. Από την πολιτική έως τις επιχειρήσεις και τα μέσα ενημέρωσης, δεν υπήρχε έλλειψη ανθρώπων για μελέτη. Εγωιστικοί, ψυχροί, παρορμητικοί και χειριστικοί άνθρωποι υπάρχουν παντού, συχνά παρουσιάζοντας έναν κοινωνικό και γοητευτικό εαυτό.
«Άρχισα να συνειδητοποιώ ότι αυτά τα χαρακτηριστικά δεν περιορίζονται σε έναν σκοτεινό υπόκοσμο. Εμφανίζονται σε κάθε πτυχή της ζωής μας», λέει.
Σήμερα, ως αναπληρώτρια καθηγήτρια ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο της Βρετανικής Κολομβίας (University of British Columbia) στον Καναδά, η Τεν Μπρίνκε σημειώνει ότι τέτοιοι άνθρωποι μπορεί να βρίσκονται μέσα στις οικογένειές μας ή να ζουν στο διπλανό σπίτι. Είναι τα τρολ στο διαδίκτυο, μπορεί να είναι συνάδελφοι στη δουλειά ή άνθρωποι που βρίσκονται σε θέσεις ευθύνης, επικεφαλής θεσμών και ακόμη και χωρών.
Σχετικό θέμα: Η ανθρώπινη προσωπικότητα στη σκιά της Σκοτεινής Τριάδας
Αντί να αποτελούν αυστηρά διακριτές καταστάσεις που είτε έχει είτε δεν έχει κάποιος, η ψυχοπάθεια και άλλες διαταραχές προσωπικότητας εμφανίζονται σε διαφορετικό βαθμό από άνθρωπο σε άνθρωπο, εξηγεί η Τεν Μπρίνκε. Υπολογίζεται ότι περίπου το 1% του γενικού πληθυσμού παρουσιάζει κλινικά επίπεδα ψυχοπάθειας, δηλαδή υψηλή βαθμολογία στη λίστα αξιολόγησης PCL-R (psychopathy checklist), που χρησιμοποιείται συχνά για διάγνωση.
Άλλες μελέτες δείχνουν ότι έως και το 18% των ανθρώπων εμφανίζει αυξημένα «σκοτεινά» χαρακτηριστικά – αυτό που η ίδια αποκαλεί «σκοτεινή περιοχή», στο βιβλίο της Poisonous People: How to Resist Them and Improve Your Life. Στις φυλακές, το ποσοστό κλινικής ψυχοπάθειας φτάνει περίπου το 20%. Ωστόσο, αυτές οι προσωπικότητες – που θεωρούνται πιο επικίνδυνες και πιο πιθανό να υποτροπιάσουν – είναι συχνά ιδιαίτερα πειστικές, γεγονός που τις βοηθά να πείθουν ακόμη και τα συμβούλια αποφυλάκισης.
«Η έρευνα δείχνει ότι τόσο η φύση όσο και η ανατροφή παίζουν ρόλο», λέει η Τεν Μπρίνκε. «Αυτό είναι ενθαρρυντικό, γιατί γνωρίζουμε ότι το περιβάλλον μπορεί να επηρεάσει την πορεία των ανθρώπων». Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για παιδιά που δείχνουν συναισθηματική ψυχρότητα και επίμονη επιθετική συμπεριφορά. Όπως εξηγεί, τέτοιες ενδείξεις μπορεί να εντοπιστούν ακόμη και στην ηλικία των δύο ή τριών ετών. «Γι’ αυτό είναι σημαντικό τα παιδιά να μπαίνουν σε θεραπεία όσο το δυνατόν νωρίτερα, γιατί τότε μπορούμε να δούμε αλλαγές στα χαρακτηριστικά τους με την πάροδο του χρόνου».
Υπάρχει, όπως λέει, και μια μικρή αλλά υπαρκτή πιθανότητα ακόμη και ο προϊστάμενός μας να έχει τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά προσωπικότητας. Άτομα με «σκοτεινά» χαρακτηριστικά εμφανίζονται συχνά σε θέσεις ανώτερης διοίκησης. Αυτό δεν είναι τυχαίο.
Γιατί τέτοιες προσωπικότητες καταλήγουν συχνά σε θέσεις εξουσίας
- εμφανίζουν έντονη αυτοπεποίθηση που συχνά εκλαμβάνεται ως ικανότητα,
- παρουσιάζονται χαρισματικοί και πειστικοί,
- επιδιώκουν ενεργά θέσεις εξουσίας και κύρους,
- προβάλλουν έντονα τον εαυτό τους ως φυσικούς ηγέτες.
Στο πλαίσιο συμβουλευτικής συνεργασίας, η Τεν Μπρίνκε κλήθηκε από μια εταιρεία χρηματοοικονομικών συμβούλων να βοηθήσει στην αξιολόγηση των διαχειριστών hedge fund που επρόκειτο να εμπιστευτούν με μεγάλα χρηματικά ποσά.
Μερικοί ξεχώριζαν. Σε ένα συνέδριο επενδυτών, η Τεν Μπρίνκε παρατηρούσε έναν διευθύνοντα σύμβουλο να υποτιμά συναδέλφους και πιθανούς πελάτες, μια συμπεριφορά που μπορεί να αποτελεί ένδειξη «σκοτεινών» χαρακτηριστικών προσωπικότητας.
Το πιο εντυπωσιακό ήταν ότι το κοινό έδειχνε να εντυπωσιάζεται από αυτή τη συμπεριφορά. Για πολλούς, η επιθετική αυτοπεποίθηση φαινόταν να επιβεβαιώνει την εικόνα του «ισχυρού ηγέτη». Σε αυτό το πλαίσιο, η Τεν Μπρίνκε περιγράφει και ένα φαινόμενο που αποκαλεί «σκοτεινή σπείρα». Σε περιόδους αβεβαιότητας και κοινωνικής έντασης, οι πολίτες τείνουν να αναζητούν έναν «ισχυρό» ηγέτη. Όταν όμως τέτοια πρόσωπα βρεθούν στην εξουσία, μπορεί να δημιουργήσουν ακόμη μεγαλύτερη αστάθεια και σύγκρουση. Το αποτέλεσμα είναι ένας φαύλος κύκλος, στον οποίο οι κοινωνίες συνεχίζουν να στρέφονται ξανά και ξανά σε ηγεσίες, με παρόμοια χαρακτηριστικά.
Σχετικό θέμα: Η διαδρομή του Τραμπ από την αντιπολεμική ρητορική στην «Επιχείρηση Επική Οργή»
Στο βιβλίο της, η Τεν Μπρίνκε σημειώνει ότι δεν γνωρίζει πώς θα βαθμολογούνταν ο Ντόναλντ Τραμπ στη λίστα αξιολόγησης PCL-R, που χρησιμοποιείται για την εκτίμηση ψυχοπαθητικών χαρακτηριστικών. Εκτιμά όμως ότι παρουσιάζει αρκετά από αυτά, αναφέροντας ως παραδείγματα τις δεκάδες χιλιάδες ψευδείς δηλώσεις του, την έλλειψη ευαισθησίας απέναντι στους άλλους – όπως όταν χλεύασε έναν δημοσιογράφο με αναπηρία – την παρορμητικότητα και την απόκλιση από κοινωνικούς κανόνες.
Ωστόσο, οι πιο επιτυχημένοι πολιτικοί δεν είναι απαραίτητα οι πιο επιθετικοί, αλλά εκείνοι που μπορούν να συνεργαστούν. Σε έρευνα της Τεν Μπρίνκε με περισσότερους από 100 γερουσιαστές των ΗΠΑ, αποδείχθηκε ότι μεγαλύτερη επιρροή είχαν όσοι ήταν πρόθυμοι να ακούσουν την άλλη πλευρά, να παραδεχτούν λάθη και, όταν χρειάζεται, να αλλάξουν γνώμη.
Πηγή: The Guardian
Κάνε like στη σελίδα μας στο Facebook
Ακολούθησε μας στο Twitter
Κάνε εγγραφή στο κανάλι μας στο Youtube
Γίνε μέλος στο κανάλι μας στο Viber
– Αναφέρεται ως πηγή το ertnews.gr στο σημείο όπου γίνεται η αναφορά.
– Στο τέλος του άρθρου ως Πηγή
– Σε ένα από τα δύο σημεία να υπάρχει ενεργός σύνδεσμος
