Τι είναι η αγχώδης προσκόλληση και πώς επηρεάζει τις ερωτικές σχέσεις

«Η αγάπη δεν του πρόσφερε παρηγοριά. Του προκαλούσε αγωνία, αβεβαιότητα και πόνο.»

Στο μυθιστόρημά του Μεγάλες προσδοκίες, ο Τσαρλς Ντίκενς αφηγείται την ιστορία του Πιπ, ενός αγοριού που ερωτεύεται την Εστέλλα, ένα κορίτσι που μεγαλώνει στο σπίτι της πλούσιας και συναισθηματικά τραυματισμένης θείας της, της Μις Χάβισαμ. Η Εστέλλα έχει ανατραφεί σε ένα περιβάλλον συναισθηματικής απόστασης και ελέγχου και έχει μάθει να κρατά τα αισθήματά της παγωμένα.

Ο Πιπ επιθυμεί βαθιά την εγγύτητα και την αποδοχή της, όμως η σχέση δεν του προσφέρει αίσθηση ασφάλειας. Αντίθετα, τον κρατά σε διαρκή ανησυχία. Η αγάπη συνδέεται με  συνεχή ανάγκη επιβεβαίωσης, με τον φόβο της απώλειας. Όσο περισσότερο επενδύει συναισθηματικά, τόσο περισσότερο βιώνει αβεβαιότητα.

Η Εστέλλα, από την πλευρά της, παραμένει απόμακρη και ψυχρή. Δεν απορρίπτει από σκληρότητα, αλλά επειδή δεν έχει μάθει να σχετίζεται αλλιώς. Η εγγύτητα δεν λειτουργεί για εκείνη ως καταφύγιο, αλλά ως κάτι που πρέπει να βρίσκεται υπό έλεγχο.

Ο Ντίκενς διέθετε μια σπάνια ικανότητα να παρατηρεί την ανθρώπινη ψυχή, καταγράφοντας στη λογοτεχνία εμπειρίες σχέσεων που η επιστήμη θα ερχόταν να εξηγήσει δεκαετίες αργότερα.

Τι είναι η αγχώδης προσκόλληση στις ερωτικές σχέσεις

Η αγχώδης προσκόλληση δεν σχετίζεται με υπερβολικές αντιδράσεις, αλλά με μια σωματική εμπειρία άγχους που ενεργοποιείται όταν η σχέση βαθαίνει. Ορισμένοι άνθρωποι μπαίνουν σε μια σχέση με έντονο ενθουσιασμό και αίσθηση οικειότητας, όμως λίγους μήνες μετά αρχίζουν να νιώθουν μόνιμη ανησυχία.

Όχι επειδή έχει συμβεί απαραίτητα κάτι αρνητικό, αλλά επειδή η ίδια η σχέση ενεργοποιεί φόβο και ανασφάλεια.

Η θεωρία του δεσμού, όπως διαμορφώθηκε από τον Τζον Μπόουλμπι (John Bowlby) και εξελίχθηκε από τη Μέρι Έινσγουορθ (Mary Ainsworth) δείχνει ότι οι πρώιμες εμπειρίες φροντίδας επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο σχετιζόμαστε ως ενήλικες. Η αγχώδης προσκόλληση (αμφιθυμική προσκόλληση) χαρακτηρίζεται από έντονη ανάγκη σύνδεσης αλλά ταυτόχρονα και από φόβο εγκατάλειψης.

Σχετικό θέμα: Σύντροφος…ή πάντα «το αγόρι της μαμάς του»;

Πώς εκδηλώνεται στη συντροφική ζωή

Μετά την αρχική περίοδο εγγύτητας, αρχίζουν συμπεριφορές που δεν είναι πάντα ορατές προς τα έξω, αλλά βιώνονται έντονα εσωτερικά. Τα πιο συχνά σημάδια είναι τα εξής:

• Υπερβολική ενασχόληση με την επικοινωνία και τις καθυστερήσεις
• Συνεχής υπερανάλυση
• Έντονη δυσφορία όταν ο σύντροφος επιλέγει δραστηριότητες μόνος του ή με άλλα πρόσωπα
• Αναζήτηση επιβεβαίωσης μέσα από τη συνεχή ανάγκη για προσοχή και συναισθηματική διαθεσιμότητα
• Προσπάθεια να διατηρηθεί μια εικόνα ψυχραιμίας, ενώ εσωτερικά υπάρχει ένταση

Πολλοί άνθρωποι με αγχώδες στυλ δεσμού τελικά εγκαταλείπουν οι ίδιοι τη σχέση. Ο χωρισμός μπορεί να φέρνει προσωρινή ανακούφιση, ωστόσο συνοδεύεται από θλίψη και έντονη αίσθηση απώλειας.

Σχετικό θέμα: Σε ποιόν τύπο προσκόλλησης ανήκεις, σύμφωνα με τη θεωρία του Μπόουλμπι;

Γιατί η αγάπη βιώνεται ως απειλή

Το αγχώδες στυλ δεσμού δεν βασίζεται στη λογική, αλλά στη βιολογία της επιβίωσης. Τα βρέφη δεν επιβιώνουν χωρίς αγάπη και φροντίδα. Γι’ αυτό ο ανθρώπινος οργανισμός μαθαίνει από νωρίς να αναζητά σήματα εάν η σύνδεση απειλείται ή όχι.

Έτσι, το άτομο με αγχώδη προσκόλληση αντιλαμβάνεται εύκολα κίνδυνο, ακόμη και εκεί όπου δεν υπάρχει.
Και εδώ βρίσκεται το παράδοξο: αυτά που επιθυμεί περισσότερο – την αγάπη και τη σύνδεση – είναι εκείνα που του προκαλούν τον μεγαλύτερο πόνο.

Το σώμα μπορεί να αντιδρά με σωματικό πόνο όταν αντιλαμβάνεται απόσυρση ή μείωση της στοργής. Και αυτό μπορεί να ενεργοποιηθεί από απολύτως φυσιολογικές καταστάσεις, όπως όταν ο σύντροφος πηγαίνει στη δουλειά, αφιερώνει χρόνο σε άλλες σχέσεις ή σε άλλες πλευρές της ζωής του.

Τότε το σώμα αντιδρά με:

• σωματική ένταση
• επίμονες σκέψεις
• φόβο απώλειας
• έντονη ανάγκη επιβεβαίωσης

Στατιστικά, οι γυναίκες εμφανίζουν συχνότερα αγχώδη προσκόλληση  ενώ οι άνδρες συχνότερα την αποφευκτική προσκόλληση.

Σχετικό θέμα: Πώς να αναγνωρίσετε μια μονόπλευρη σχέση

Τι δεν σημαίνει αγχώδες στυλ δεσμού

Δεν σημαίνει ότι το άτομο δεν έχει ζωή, φίλους ή ενδιαφέροντα. Το άγχος ενεργοποιείται κυρίως μέσα στη σχέση και αφορά στη σύνδεση, όχι στη συνολική ποιότητα ζωής.

Μελέτες στην ψυχολογία των σχέσεων δείχνουν ότι το αγχώδες στυλ δεσμού μπορεί να μετριαστεί μέσα από εμπειρίες ασφάλειας και σταθερής επικοινωνίας:

Πώς μπορείτε να βοηθηθείτε

• Αναγνωρίστε και δηλώστε ανοιχτά στον σύντροφό σας ότι έχετε αγχώδες στυλ δεσμού. Αν αυτό δεν μπορεί να ειπωθεί ή να γίνει αποδεκτό, η σχέση δύσκολα μπορεί να στηριχθεί.
• Όταν πιάνετε τον εαυτό σας να πλάθει σενάρια, ονομάστε το καθαρά. Πείτε «τώρα φτιάχνω ιστορίες στο μυαλό μου» και κάντε μια παύση πριν αντιδράσετε.
• Ελέγχετε τα γεγονότα. Αντί να υποθέτετε, ρωτήστε ευθέως τον σύντροφό σας, είτε τον γνωρίζετε λίγες ώρες είτε χρόνια.
• Καλλιεργήστε τη δεξιότητα να μην αναμασάτε ασταμάτητα σκέψεις. Τα συναισθήματα χρειάζονται χώρο, αλλά η ατέρμονη υπερανάλυση δεν φέρνει λύση.
• Γίνετε ιδιαίτερα προσεκτικοί με το ποιον εμπιστεύεστε. Ορισμένοι άνθρωποι, άθελά τους, ενισχύουν το άγχος και την υπερανάλυση. Μοιραστείτε τη σχέση σας μόνο με όσους δεν πυροδοτούν αυτές τις αντιδράσεις.
  Μείνετε στο παρόν και αποφύγετε τις αυτόματες υποθέσεις ότι ο σύντροφός σας απομακρύνεται ή δεν ενδιαφέρεται. Η υπόθεση καλής πρόθεσης σας βοηθά να μην παρασύρεστε από το άγχος.
• Ισορροπήστε τη λογική με το συναίσθημα. Παρατηρήστε πότε το άγχος οδηγεί τις αποφάσεις σας και αναγνωρίστε τη στιγμή που χρειάζεται να επιστρέψετε στην πραγματικότητα.
• Μην χρησιμοποιείτε τον χωρισμό ως μέσο ανακούφισης από το άγχος. Η αποχώρηση μειώνει πρόσκαιρα την ένταση, αλλά δεν βοηθά στη δημιουργία ασφαλών δεσμών.
• Δείξτε κατανόηση στις δικές σας ατέλειες. Δεν χρειάζεται να λέτε τα πάντα τέλεια, τη σωστή στιγμή και με τον ιδανικό τρόπο. Τα λάθη δεν ισοδυναμούν με εγκατάλειψη.
• Θυμηθείτε ότι ο σύντροφός σας μπορεί να διατηρεί σταθερά συναισθήματα, ακόμη κι όταν τα δικά σας ταλαντεύονται, έντονα σε περιόδους άγχους.

Το αγχώδες στυλ δεσμού δεν είναι ελάττωμα χαρακτήρα. Είναι ένας τρόπος με τον οποίο το σώμα έμαθε να προστατεύεται. Και όπως δείχνει η έρευνα, μπορεί να αλλάξει, μέσα από εμπειρίες σταθερής και φροντιστικής σύνδεσης.

Χρόνια αργότερα, στο τέλος του μυθιστορήματος, ο Πιπ και η Εστέλλα ξανασυναντιούνται. Και οι δύο έχουν αλλάξει. Η σκληρότητα και η αγωνία έχουν αμβλυνθεί. Δεν υπάρχει πια η ένταση που χαρακτήριζε τη σχέση τους. Η συνάντηση δεν υπόσχεται τίποτα αλλά δείχνει ότι οι άνθρωποι μπορούν να μάθουν να σχετίζονται αλλιώς, χωρίς να αναπαράγουν ό,τι τους πλήγωνε.

---

Με πληροφορίες από: Verywellmind