Τεχνητή Νοημοσύνη: Μεγαλώνει τα παιδιά με «υπερεπεξεργασμένη» αλληλεπίδραση;

Η τεχνητή νοημοσύνη είναι σαν τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα για τον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο, γράφει στο Ατλάντικ (The Atlantic) η Ντέινα Σάσκιντ (Dana Suskind), παιδοχειρουργός, ερευνήτρια η οποία μελετά εδώ και δεκαετίες την ανάπτυξη του παιδικού εγκεφάλου.

Ο ανθρώπινος εγκέφαλος έχει εξελιχθεί ώστε να μαθαίνει από συγκεκριμένους «δασκάλους». Όταν ένα παιδί ακούει μια γλυκιά λέξη ή ένα καθησυχαστικό νανούρισμα από έναν άλλο άνθρωπο, όταν κάποιος ανταποκρίνεται στο κλάμα του, ο εγκέφαλός του ενεργοποιείται.

Οι αλληλεπιδράσεις φροντίδας, ή αυτό που οι επιστήμονες αποκαλούν αλληλεπιδράσεις «προσφοράς και ανταπόκρισης» συμβάλλουν στη διαμόρφωση και την ενίσχυση του ενός εκατομμυρίου νέων νευρωνικών συνδέσεων που δημιουργούνται στον εγκέφαλο ενός παιδιού κάθε δευτερόλεπτο. Κάθε φορά που το παιδί αναζητά την προσοχή και ο άνθρωπος που το φροντίζει ανταποκρίνεται, αυτή η αμφίδρομη επικοινωνία ενισχύει τα νευρωνικά κυκλώματα που σχετίζονται με την επικοινωνία, τη μάθηση και τη συναισθηματική του σταθερότητα.

Τα παιδιά νομίζουν ότι απέναντί τους έχουν έναν άνθρωπο

Η παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να είναι η πρώτη τεχνολογία στην ιστορία που είναι αρκετά εξελιγμένη ώστε να μιμείται τις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις που διαμορφώνουν τον εγκέφαλό μας.

Έρευνα έχει δείξει ότι βρέφη ηλικίας μόλις έξι μηνών ανταποκρίνονται σε φυσιολογικό επίπεδο στις αλληλεπιδράσεις με ανθρωπόμορφα ρομπότ με τρόπους που θυμίζουν την ανταπόκρισή τους σε πραγματικούς ανθρώπους. Μια άλλη, μικρής κλίμακας πειραματική μελέτη έδειξε ότι μικρά παιδιά, αφού συνομίλησαν με ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης, πίστευαν ότι η τεχνητή νοημοσύνη καταλαβαίνει και μαθαίνει όπως ένας άνθρωπος.

Η τεχνολογία αυτή έχει ήδη μπει στη ζωή των παιδιών. Λούτρινα ρομπότ παρουσιάζονται ως φίλοι τους, ενώ συσκευές με φωνητικούς βοηθούς μπορούν πλέον να συνομιλούν μαζί τους χρησιμοποιώντας τεχνητή νοημοσύνη. Έτσι, ένα μικρό παιδί που ζητάει πληροφορίες για ένα ζώο, ένα αστείο ή μια ιστορία πριν από τον ύπνο μπορεί εύκολα να συνηθίσει να συνομιλεί με την τεχνητή νοημοσύνη σαν να συνομιλεί με έναν άνθρωπο.

Το ανησυχητικό είναι ότι αυτές οι τεχνολογίες μπαίνουν στο σπίτι και στο σχολείο χωρίς να γνωρίζουμε ακόμη πλήρως πώς μπορεί να επηρεάσουν τον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο.

Τι μας έμαθαν τα επεξεργασμένα τρόφιμα

Πολλοί συγκρίνουν την τεχνητή νοημοσύνη με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ένα τεχνολογικό πείραμα μεγάλης κλίμακας που δημιούργησε προβλήματα τα οποία ακόμη προσπαθούμε να κατανοήσουμε. Ωστόσο, η σύγκριση δεν είναι αρκετή. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να μιμηθεί την ανθρώπινη επικοινωνία και να ανταποκρίνεται στο παιδί με τρόπο που μοιάζει με πραγματική ανθρώπινη αλληλεπίδραση.

Κατά την πιο θεμελιώδη περίοδο ανάπτυξης του εγκεφάλου, αυτή η κοινωνική αλληλεπίδραση δεν είναι απλώς ψυχαγωγία. Είναι τροφή. Γι’ αυτό, σύμφωνα με τη Σάσκιντ, η πιο εύστοχη σύγκριση είναι με τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα.

Στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα, η παραγωγή τροφίμων εκβιομηχανίστηκε χάρη σε σημαντικές καινοτομίες, όπως η κονσερβοποίηση, η ψύξη, η συντήρηση και η μαζική διανομή. Οι πόλεις απέκτησαν επάρκεια τροφίμων, οι σκληροί χειμώνες έγιναν λιγότερο θανατηφόροι και το προσδόκιμο ζωής αυξήθηκε.

Τα πρώτα χρόνια, όμως, οι βιομηχανίες τροφίμων πραγματοποιούσαν στην ουσία τα δικά τους ανεξέλεγκτα πειράματα. Συντηρητικά και πρόσθετα κατέκλυσαν την αγορά: μορφίνη σε σιρόπια για τον βήχα, κιμωλία στο γάλα, φορμαλδεΰδη στο κρέας.

Ο Χάρβεϊ Ουάσινγκτον Γουάιλι (Harvey Washington Wiley), χημικός της αμερικανικής κυβέρνησης, αντιλήφθηκε τον κίνδυνο και συγκρότησε μια ομάδα νεαρών ανδρών που δέχθηκαν να καταναλώνουν γεύματα με συντηρητικά, ενώ οι επιστήμονες παρακολουθούσαν τις επιπτώσεις. Η ομάδα έμεινε γνωστή ως «Ομάδα Δηλητηρίων» (Poison Squad) και η ταλαιπωρία της συνέβαλε στην ψήφιση του Νόμου περί Καθαρών Τροφίμων και Φαρμάκων του 1906.

Σήμερα, υποστηρίζει η Σάσκιντ, βρισκόμαστε σε μια νέα «στιγμή Γουάιλι». Η τεχνητή νοημοσύνη προσφέρει πραγματικά οφέλη, από τον έγκαιρο εντοπισμό αναπτυξιακών καθυστερήσεων μέχρι τη μετάφραση σε πραγματικό χρόνο. Ταυτόχρονα, όμως, έχουν εμφανιστεί αρκουδάκια με τεχνητή νοημοσύνη που περιγράφουν σεξουαλικές πρακτικές ή μαθαίνουν στα νήπια πώς να ανάβουν σπίρτα, καθώς και βίντεο που παρουσιάζουν ανύπαρκτα γράμματα και λέξεις.

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος μπορεί να μην είναι τα λάθη της τεχνητής νοημοσύνης, αλλά το πόσο καλά καταφέρνει να κρατά ένα παιδί κοντά της.

Για να θέλουμε κι άλλο

Στα μέσα του 20ού αιώνα, οι εταιρείες τροφίμων ανακάλυψαν κάτι πιο επικερδές από το να ταΐζουν τους ανθρώπους: να τους κάνουν να θέλουν να συνεχίσουν να τρώνε. Επιστήμονες, χημικοί και ερευνητές της συμπεριφοράς αναζήτησαν τους συνδυασμούς που μπορούσαν να παρακάμψουν το φυσικό σήμα του σώματος που λέει «αρκετά».

Έτσι προέκυψε το «σημείο ευδαιμονίας» (bliss point), ο συνδυασμός ζάχαρης, λίπους και αλατιού που μεγιστοποιεί την ευχαρίστηση στον εγκέφαλο. Ήταν η αρχή αυτού που σήμερα αποκαλούμε υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα (ultra-processed foods).

Σήμερα, ο μέσος Αμερικανός λαμβάνει το 55% των ημερήσιων θερμίδων του από υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα. Για τα παιδιά ηλικίας 1 έως 18 ετών, το ποσοστό πλησιάζει το 62%. Η ίδια λογική εφαρμόζεται σήμερα και στην τεχνολογία. Η τεχνητή νοημοσύνη προσφέρει σημαντικές δυνατότητες, μπορεί όμως να σχεδιαστεί έτσι ώστε να κρατά τους ανθρώπους όσο το δυνατόν περισσότερο απασχολημένους μαζί της.

Οι δυσκολίες είναι οι «φυτικές ίνες» της παιδικής ηλικίας

Με μια πρώτη ματιά, ένα παιδί που συνομιλεί με την τεχνητή νοημοσύνη φαίνεται απλώς να συμμετέχει σε μια συζήτηση. Λείπουν όμως οι παρεξηγήσεις, οι καθυστερήσεις και η προσπάθεια να αποκατασταθεί η επικοινωνία, όλα εκείνα τα μικρά στοιχεία που χαρακτηρίζουν τις ανθρώπινες σχέσεις.

Μέσα από αυτές τις δυσκολίες τα παιδιά μαθαίνουν να διαχειρίζονται τα συναισθήματά τους, να αντέχουν τη ματαίωση, να προσαρμόζονται και να κατανοούν τους άλλους. Μαθαίνουν επίσης ότι μια σχέση μπορεί να αντέξει μια σύγκρουση.

Εδώ επιστρέφει η σύγκριση με τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα. Όπως από αυτά αφαιρέθηκαν οι φυτικές ίνες, έτσι και η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αφαιρέσει από την παιδική ηλικία τις μικρές δυσκολίες που συνοδεύουν τις ανθρώπινες σχέσεις. Οι δυσκολίες δεν είναι απλώς εμπόδια στην ανάπτυξη. Αποτελούν μέρος της.

Όταν η ανθρώπινη επαφή γίνεται πολυτέλεια

Δεν θα επηρεαστούν όλοι με τον ίδιο τρόπο. Κάτι ανάλογο έχει ήδη συμβεί με τη διατροφή. Οι άνθρωποι που δυσκολεύονται να εξασφαλίσουν επαρκή τροφή καταναλώνουν περίπου 3% περισσότερα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα. Ένας λόγος είναι ότι οι μη επεξεργασμένες τροφές είναι ακριβότερες: για την ίδια ποσότητα θερμίδων μπορεί να κοστίζουν περισσότερο από δυόμισι φορές όσο τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα.

Όταν έγιναν γνωστοί οι πιθανοί κίνδυνοι των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων, οι οικογένειες με υψηλότερα εισοδήματα άρχισαν να απομακρύνονται από αυτά. Η βιολογική διατροφή έγινε σταδιακά και σύμβολο κοινωνικού κύρους.

Κάτι παρόμοιο φαίνεται να συμβαίνει τώρα με την τεχνητή νοημοσύνη. Πολλοί από τους ανθρώπους που δημιουργούν αυτές τις τεχνολογίες περιορίζουν τη χρήση τους στο δικό τους σπίτι και δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στο ελεύθερο παιχνίδι των παιδιών.

Ο Τζακ Κλαρκ (Jack Clark), συνιδρυτής της Άνθρωπικ (Anthropic), δήλωσε στον Έζρα Κλάιν (Ezra Klein) ότι τον «τρομάζει» η ιδέα να έχει η μικρή κόρη του απεριόριστη πρόσβαση στον αλγόριθμο του ΓιουΤιουμπ. Όπως είπε, συμφωνεί με την κλασική άποψη ενός στελέχους της τεχνολογίας στην Καλιφόρνια: να μην υπάρχει πολλή τεχνολογία γύρω από τα παιδιά.

Τεχνητή Νοημοσύνη: το νέο μενού του ενός δολαρίου

Εάν η σύγκριση με τη διατροφή αποδειχθεί σωστή, τότε η τεχνητή νοημοσύνη που έχει σχεδιαστεί για να κρατά τους χρήστες όσο το δυνατόν περισσότερο απασχολημένους μαζί της μπορεί να γίνει το νέο «μενού του ενός δολαρίου». Δηλαδή, μια φθηνή και εύκολα προσβάσιμη λύση που μπορεί να καταλήξει να έχει μεγαλύτερη παρουσία στη ζωή των παιδιών που έχουν τη μικρότερη δυνατότητα να αντέξουν το πιθανό κόστος της για την ανάπτυξή τους.

Το Ερευνητικό Κέντρο Πιου (Pew Research Center) έχει ήδη διαπιστώσει ότι οι έφηβοι από νοικοκυριά χαμηλότερου εισοδήματος χρησιμοποιούν συχνότερα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης για βοήθεια στις σχολικές εργασίες από ό,τι οι έφηβοι από οικογένειες υψηλότερου εισοδήματος.

Δεν υπάρχουν ακόμη μεγάλες μελέτες για παιδιά που μεγαλώνουν με αυτό που η Σάσκιντ αποκαλεί «υπερεπεξεργασμένη αλληλεπίδραση». Μια τέτοια έρευνα απέχει ακόμη δεκαετίες.

Η μεγάλη ανησυχία είναι μήπως τελικά η ανθρώπινη επαφή γίνει το νέο «βιολογικό προϊόν»: κάτι πολύτιμο που οι εύποροι θα μπορούν να προστατεύουν και να εξασφαλίζουν για τα παιδιά τους, ενώ για όλους τους υπόλοιπους θα γίνεται όλο και πιο δύσκολο να το αποκτήσουν.

---