Όταν οι οικογενειακές σχέσεις οδηγούν στην αποξένωση

Δεν ξέρω εάν σας αρέσουν οι ταινίες του Χιροκάζου Κόρε-Εντα (Hirokazu Kore -eda). Όταν είχα δει το Κανείς δεν ξέρει (Nobody Knows), είχα συγκλονιστεί. Είναι η ιστορία τεσσάρων παιδιών που ζουν κρυφά, για να μην τα εντοπίσουν οι κοινωνικές υπηρεσίες, σε ένα διαμέρισμα στο Τόκιο. Η μητέρα τους τα έχει εγκαταλείψει και προσπαθούν να επιβιώσουν χωρίς ενήλικη φροντίδα, βρίσκοντας φαγητό και φροντίζοντας το ένα το άλλο.

Τι σχέση μπορεί να έχουν αυτά τα παιδιά με τους βιολογικούς τους γονείς; Στον κόσμο των ταινιών του Κόρε-Έντα, οι δεσμοί αίματος δεν αρκούν για να ορίσουν την έννοια της οικογένειας. Οι πρωταγωνιστές του είναι ορφανοί ακόμη κι όταν υπάρχουν οι βιολογικές σχέσεις.

Και εδώ αρχίζει ένα δύσκολο κομμάτι. Γιατί η οικογενειακή αποξένωση δεν αφορά μόνο στις ακραίες περιπτώσεις. Αφορά και  σ΄εκείνες τις σχέσεις που υπάρχουν τυπικά, αλλά δεν λειτουργούν πια, που φθείρονται και σε ορισμένες περιπτώσεις γίνονται τοξικές. Η οικογενειακή αποξένωση μάς αφορά όλους.

Πώς οδηγούμαστε στην αποξένωση

Οι λόγοι για τους οποίους επιλέγουμε να πάρουμε απόσταση από την οικογένειά μας είναι σύνθετοι και βαθιά προσωπικοί. Η αποκοπή είναι μια επιλογή που εξαρτάται από πολλούς παράγοντες. Μπορεί να υπάρχουν:

• τοξικές και μη υγιείς σχέσεις,
• άρνηση ή στέρηση οικονομικών πόρων ή άλλης υποστήριξης,
• σωματική, οικονομική ή συναισθηματική κακοποίηση,
• εξάρτηση από ουσίες,
• ψυχική ασθένεια,
• έντονες πολιτικές διαφωνίες,
• αλλαγές στις οικογενειακές ισορροπίες, όπως ένα διαζύγιο ή ένας ελεγκτικός σύντροφος.

Η αποξένωση δεν είναι μια απλή απόφαση. Συνήθως προηγείται πολλή σκέψη, γιατί οι περισσότεροι άνθρωποι δεν θέλουν να απομακρυνθούν από την οικογένειά τους. Συχνά, δεν βιώνεται καν ως επιλογή, αλλά ως κάτι αναγκαίο για να προστατεύσει κανείς τον εαυτό του. Εντωμεταξύ, οι λόγοι δεν είναι πάντα ξεκάθαροι και για τις δύο πλευρές. Αυτό που βιώνει ο ένας, δεν σημαίνει ότι το κατανοεί και ο άλλος. Έτσι δημιουργούνται παρεξηγήσεις και διαφορετικές εκδοχές της ίδιας σχέσης.

Σχετικό θέμα: «Χωρίζω» τους γονείς μου: Η σιωπηλή πανδημία της οικογενειακής αποξένωσης

Τι αφήνει μέσα μας η απομάκρυνση

Η οικογενειακή αποξένωση μπορεί να έχει τόσο θετικές όσο και αρνητικές επιπτώσεις στον ψυχισμό μας. Κάποιοι άνθρωποι νιώθουν σαν να χάνουν τις ρίζες τους και αυτό είναι επώδυνο.

Έρευνες δείχνουν ότι ο άνθρωπος ο οποίος επιλέγει να απομακρυνθεί βιώνει μια σειρά συναισθημάτων, όπως θυμό, λύπη και άγχος, ιδιαίτερα στην αρχή. Με τον χρόνο, αυτά τα συναισθήματα υποχωρούν, αν και ο θυμός και η λύπη μπορεί να παραμείνουν.

Άλλη μελέτη έδειξε ότι ενήλικα παιδιά που έχουν αποξενωθεί από την οικογένειά τους θεωρούν την απόφαση αυτή αναγκαία, αλλά τη βιώνουν ως μια απώλεια που τα συνοδεύει σε όλη τους τη ζωή. Το αντίθετο κατέγραψε έρευνα, η οποία καταδεικνύει ότι όσοι παίρνουν την πρωτοβουλία να απομακρυνθούν μπορεί να βιώνουν μια αίσθηση απελευθέρωσης και μείωσης του άγχους.

Η πραγματικότητα είναι ότι η αποξένωση είναι σύνθετη και το πώς τη βιώνει κανείς εξαρτάται από τον άνθρωπο και τις συνθήκες του, ιδιαίτερα εάν αναλογιστεί κανείς ότι οι συγκεκριμένες σχέσεις χαρακτηρίζονται από κύκλους επανασύνδεσης και απομάκρυνσης.

Μια σκληρή εποχή

Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης συχνά εξιδανικεύουν την απομάκρυνση από την οικογένεια. Κάνουν την ιδέα να μοιάζει πιο εύκολη, αφού μπορεί κανείς να διακόψει την επαφή και ταυτόχρονα να συνεχίζει να παρακολουθεί τι συμβαίνει στη ζωή του άλλου.

Ωστόσο, η αποξένωση δεν είναι κάτι που χρειάζεται να γίνεται βιαστικά. Το να θέτει κανείς όρια και να ξεκαθαρίζει τι περιμένει από μια σχέση μπορεί να βοηθήσει να αποφευχθεί το ψυχικό και συναισθηματικό κόστος που συνοδεύει μια απομάκρυνση.Και σίγουρα είναι μια προσπάθεια που αξίζει.

Συχνά, επικρατεί η αντίληψη ότι η συμφιλίωση είναι το ζητούμενο. Υπάρχει έντονη πίεση να διατηρούνται οι οικογενειακές σχέσεις, ακόμη και όταν είναι δύσκολες. Επικρατεί μια ισχυρή πολιτισμική προσδοκία να διατηρεί κανείς επαφή με την οικογένειά του. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτή η προσδοκία γίνεται ακόμη πιο έντονη, ιδιαίτερα όταν η οικογένεια συνδέεται με την αίσθηση προστασίας και επιβίωσης απέναντι σε δυσκολίες, διακρίσεις ή κοινωνικό στιγματισμό. Έτσι δημιουργείται μια επιπλέον πίεση να παραμένουν οι δεσμοί, ακόμη κι όταν η σχέση είναι δύσκολη. Και όταν κάποιος επιλέγει να απομακρυνθεί, αυτή η απόφαση συχνά συνοδεύεται από ενοχές ή ντροπή.

Σχετικό θέμα: Πώς αντιδρούν οι γονείς όταν τους κακοποιούν τα παιδιά τους

Τι μπορεί να σας βοηθήσει

Η διαχείριση της αποξένωσης δεν είναι εύκολη, αλλά μπορούν να βοηθήσουν τα εξής:

• να ασχοληθείτε με δραστηριότητες που στηρίζουν το σώμα και το μυαλό, όπως κίνηση και γυμναστική
• να βρείτε στήριξη σε ανθρώπους τους οποίους αισθάνεστε «δική σας οικογένεια», ακόμη κι αν δεν υπάρχει συγγένεια,
• να μιλήσετε με έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας,
• να αναζητήσετε ομάδες υποστήριξης, ακόμη και διαδικτυακά.

Επανασύνδεση με την οικογένεια

Εάν η επανασύνδεση είναι στόχος, είναι σημαντικό να υπάρχουν σαφείς προσδοκίες και ένα χρονικό πλαίσιο. Η ξεκάθαρη πρόθεση και τα όρια παίζουν καθοριστικό ρόλο στην επικοινωνία.

Είτε επιλέξετε να παραμείνετε σε απόσταση είτε να προσπαθήσετε για επανασύνδεση, είναι επιλογές που αφορούν αποκλειστικά εσάς. Οι οικογενειακές σχέσεις είναι πολύπλοκες. Μερικές φορές παραμένουν αναλλοίωτες. Άλλες φορές, με βοήθεια και προσπάθεια μπορεί να αλλάξουν. Θέστε όρια και δείτε τι είναι σωστό για τη δική σας ζωή.

Το Πάσχα είναι μια περίοδος που φέρνει στο προσκήνιο τις σχέσεις μας. Για κάποιους μπορεί να σημαίνει συγχώρεση για άλλους ανταπόδοση ή απαίτηση. Δεν είναι κάθε επανασύνδεση σωστή επιλογή, όπως δεν είναι κάθε απομάκρυνση λάθος. Αυτό που έχει σημασία είναι να υπάρχει ειλικρίνεια απέναντι στον εαυτό μας και σε όσα αντέχουμε.

Κάποιες σχέσεις αξίζει να τις ξαναδούμε. Κάποιες άλλες, να τις κρατήσουμε σε απόσταση. Και οι δύο επιλογές χρειάζονται θάρρος.

---