Ένα τετράγωνο κομμάτι ύφασμα που έχει φορεθεί από εργάτριες και ροκ σταρ, έχει συνδεθεί με πολιτικές εκστρατείες, κοινωνικούς αγώνες και θρησκευτικές παραδόσεις, επιστρέφει αυτό το καλοκαίρι στους δρόμους και στις πασαρέλες.
Η μπαντάνα βρίσκεται ξανά παντού. Στην Εβδομάδα Μόδας της Κοπεγχάγης ήταν ένα από τα αξεσουάρ που εμφανίζονταν ξανά και ξανά, ενώ κατά καιρούς την έχουν φορέσει με εντελώς διαφορετικούς τρόπους η Ριάνα, η Ντούα Λίπα και η Ζεντάγια.
Η επιστροφή της, όμως, έχει ενδιαφέρον για έναν άλλο λόγο. Γιατί ελάχιστα αντικείμενα έχουν καταφέρει να αλλάξουν τόσες πολλές ταυτότητες μέσα στους αιώνες.
Η ίδια μπαντάνα που σήμερα μπορεί να κοσμεί το κεφάλι μιας σταρ υπήρξε κάποτε πρακτικό κάλυμμα για τους εργάτες. Έγινε σύμβολο γυναικείας δύναμης, συνδέθηκε με τα εργατικά δικαιώματα, μπήκε στην πολιτική, πέρασε στη ροκ και στη χιπ χοπ κουλτούρα. Έχει φορεθεί από καουμπόηδες, εργάτες, συμμορίες και προέδρους.
Και η ιστορία της άρχισε πολύ μακριά από τις σημερινές πασαρέλες.
Από την Ινδία στη Δύση
Η λέξη μπαντάνα έχει τις ρίζες της στη σανσκριτική λέξη «μπαντ» (bandh), που σημαίνει δένω. Στην Ινδία, οι τεχνίτες χρησιμοποιούσαν εδώ και αιώνες μια τεχνική δεσίματος και βαφής του υφάσματος, την μπαντάνι (bandhani), για να δημιουργούν πολύχρωμα μεταξωτά και βαμβακερά μαντίλια με περίτεχνα σχέδια.
Από τη Νότια Ασία τα μαντίλια ταξίδεψαν στην Ευρώπη μέσω των ολλανδικών και βρετανικών εμπορικών εταιρειών. Στην Αγγλία βρήκαν μάλιστα μια μάλλον απροσδόκητη χρήση. Όσοι έπαιρναν ταμπάκο τα προτιμούσαν επειδή τα πολύχρωμα σχέδιά τους έκρυβαν καλύτερα τους λεκέδες που άφηνε ο καπνός στα απλά μαντίλια. Ακόμη και το χαρακτηριστικό σχέδιο πέισλι, που σήμερα έχουμε σχεδόν ταυτίσει με την κλασική μπαντάνα, κρύβει ένα ταξίδι πολιτισμών. Πήρε το δυτικό του όνομα από την πόλη Πέισλι της Σκωτίας, αλλά η καταγωγή του βρίσκεται στο Κασμίρ. Ένα κομμάτι ύφασμα είχε ήδη αρχίσει να ταξιδεύει από χώρα σε χώρα, αλλάζοντας χρήση και σημασία κάθε φορά που περνούσε ένα σύνορο.
Η εργάτρια με το κόκκινο μαντίλι
Ίσως καμία εικόνα δεν συνέδεσε τόσο έντονα το μαντίλι με τις γυναίκες όσο η περίφημηΡόζι η Πριτσιναδόρισσα (Rosie the Riveter).
Στη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, εκατομμύρια Αμερικανοί άνδρες έφυγαν για το μέτωπο και οι γυναίκες κλήθηκαν να καλύψουν τις θέσεις που άφησαν πίσω τους στα εργοστάσια και στην πολεμική βιομηχανία. Δούλεψαν σε γραμμές παραγωγής, ναυπηγεία και εργοστάσια αεροσκαφών, σε δουλειές που μέχρι τότε θεωρούνταν κατεξοχήν ανδρικές.
Η γυναίκα με το μπλε πουκάμισο, το σηκωμένο μανίκι και το κόκκινο πουά μαντίλι στα μαλλιά έγινε το σύμβολό τους. Στη γνωστή αφίσα του 1943 κοιτάζει αποφασιστικά τον θεατή, σφίγγει το μπράτσο της και από πάνω της γράφει: «Μπορούμε να το κάνουμε!»
Η Ρόζι δεν ήταν μία συγκεκριμένη γυναίκα. Ήταν μια συμβολική μορφή που έφτασε να εκπροσωπεί τις γυναίκες που εργάστηκαν στην αμερικανική βιομηχανία στη διάρκεια του πολέμου. Πίσω από την εικόνα της, όμως, υπήρχαν πραγματικές γυναίκες που φόρεσαν το μαντίλι όχι για να ακολουθήσουν κάποια τάση, αλλά για έναν πολύ πρακτικό λόγο: για να κρατούν τα μαλλιά τους μακριά από τα μηχανήματα και να μπορούν να δουλεύουν με ασφάλεια.
Το μαντίλι που κάποτε προστάτευε τα μαλλιά μιας εργάτριας μετατράπηκε έτσι σε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα σύμβολα της γυναικείας παρουσίας στον χώρο εργασίας.
Ένα μαντίλι, πολλές ταυτότητες
Εδώ βρίσκεται ίσως και το πιο ενδιαφέρον κομμάτι της ιστορίας της μπαντάνας. Δεν απέκτησε ποτέ μία και μοναδική σημασία.
Έχει συνδεθεί με τους καουμπόηδες και τους ληστές της αμερικανικής Δύσης, με συμμορίες αλλά και με το εργατικό κίνημα. Στις Ηνωμένες Πολιτείες έγινε ακόμη και πολιτικό αντικείμενο.
Ήδη γύρω στο 1775, κατά τη διάρκεια της Αμερικανικής Επανάστασης, πιστεύεται ότι η Μάρθα Ουάσινγκτον παρήγγειλε ένα μαντίλι που απεικόνιζε τον Τζορτζ Ουάσινγκτον πάνω σε άλογο. Από τον 19ο αιώνα οι μπαντάνες χρησιμοποιήθηκαν επανειλημμένα σε προεδρικές εκστρατείες. Το 1912 δημιουργήθηκε κόκκινη μπαντάνα για την εκστρατεία του Θίοντορ Ρούζβελτ και το 1952 μία άλλη καλούσε τους Αμερικανούς να ψηφίσουν τον Ντουάιτ Αϊζενχάουερ.
Ένα απλό μαντίλι μπορούσε πλέον να δηλώνει σε ποιον πιστεύεις, σε ποια ομάδα ανήκεις ή για ποιον αγωνίζεσαι.
Από τη δουλειά στη μουσική
Αργότερα η μπαντάνα πέρασε δυναμικά στη μουσική και απέκτησε νέες σημασίες. Ο Μπρους Σπρίνγκστιν, ο Άξελ Ρόουζ και άλλες μορφές της ροκ έκαναν την μπαντάνα μέρος της δημόσιας εικόνας τους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι και ο Στίβεν Βαν Ζαντ, κιθαρίστας της E Street Band του Σπρίνγκστιν, για τον οποίο η μπαντάνα έγινε σχεδόν σήμα κατατεθέν. Στη χιπ χοπ κουλτούρα συνδέθηκε έντονα με τον Τουπάκ Σακούρ, ενώ στα τέλη της δεκαετίας του ’90 και στις αρχές του 2000 τη φόρεσαν καλλιτέχνιδες όπως η Αλίγια, η Μπιγιονσέ και η Μίσι Έλιοτ.
Σήμερα μια νέα γενιά την ανακαλύπτει από την αρχή. Η τραγουδίστρια Γκρέισι Έιμπραμς εμφανίστηκε με κόκκινη μπαντάνα στη σκηνή του Γκλάστονμπερι, ενώ η Ριάνα, η Ζεντάγια και άλλες διάσημες γυναίκες έχουν επαναφέρει το μαντίλι στην καθημερινή εικόνα.
Όταν το ίδιο μαντίλι δεν σημαίνει το ίδιο για όλους
Ακριβώς επειδή η μπαντάνα κουβαλά τόσο διαφορετικές ιστορίες, η επιστροφή της δεν μπορεί να διαβαστεί μόνο ως μια ακόμη τάση.
Η Μπρίτζετ Ντάλτον, σημειολόγος και αναλύτρια πολιτισμού στην Truth Consulting, επισημαίνει στον Guardian ότι τα μαντίλια κεφαλής έχουν διαφορετικές σημασίες ανάλογα με το ποιος τα φορά.
Οι μαύρες κοινότητες τα χρησιμοποιούν εδώ και πολύ καιρό. Για ανθρώπους με φυσικά μαλλιά, το μαντίλι μπορεί να λειτουργεί ως προστασία, ακόμη και κατά τη διάρκεια του ύπνου. Για άλλους ανθρώπους αποτελεί μέρος της θρησκευτικής τους ζωής. Σε ορισμένες θρησκευτικές κοινότητες η κάλυψη των μαλλιών έχει συγκεκριμένο νόημα, ενώ για ανθρώπους που εργάζονται σε ορισμένα επαγγέλματα εξυπηρετεί έναν καθαρά πρακτικό σκοπό, κρατώντας τα μαλλιά καθαρά και ασφαλή.
Αυτό είναι που κάνει την μπαντάνα τόσο ιδιαίτερη. Το αντικείμενο παραμένει το ίδιο, αλλά το νόημά του αλλάζει ανάλογα με τον άνθρωπο, την εποχή και την κοινωνία.
Σχετικό θέμα: H ιστορία του στυλ Boho και γιατί επιστρέφει
Για μια εργάτρια του 1943 ήταν προστασία. Για έναν πολιτικό ήταν προεκλογικό μήνυμα. Για έναν μουσικό έγινε κομμάτι της ταυτότητάς του. Για κάποιες κοινότητες δηλώνει καταγωγή, πίστη ή συμμετοχή. Και για μια γυναίκα που τη φοράει στην Κοπεγχάγη το καλοκαίρι του 2026 μπορεί να είναι απλώς ένα όμορφο μαντίλι.
Ίσως γι’ αυτό επιστρέφει ξανά και ξανά. Η μπαντάνα δεν έχει μία ιστορία. Έχει όλες τις ιστορίες των ανθρώπων που τη φόρεσαν.
Με πληροφορίες από: The Guardian, Vogue, Smithsonian Magazine
Κάνε like στη σελίδα μας στο Facebook
Ακολούθησε μας στο Twitter
Κάνε εγγραφή στο κανάλι μας στο Youtube
Γίνε μέλος στο κανάλι μας στο Viber
– Αναφέρεται ως πηγή το ertnews.gr στο σημείο όπου γίνεται η αναφορά.
– Στο τέλος του άρθρου ως Πηγή
– Σε ένα από τα δύο σημεία να υπάρχει ενεργός σύνδεσμος
