Μια νέα πρόταση νόμου στις Ηνωμένες Πολιτείες επιχειρεί να βάλει τέλος σε μια πρακτική που εδώ και χρόνια προκαλεί έντονες κοινωνικές αντιδράσεις. Μέχρι σήμερα, όταν μια τράπεζα κατέρρεε, τα ανώτερα στελέχη της μπορούσαν συχνά να αποχωρούν κρατώντας τα μπόνους, τις αποζημιώσεις και τα κέρδη από μετοχές που είχαν λάβει λίγο πριν από την κατάρρευση, ακόμη κι αν οι αποφάσεις τους είχαν συμβάλει στην αποτυχία της τράπεζας. Το κόστος μιας τέτοιας κατάρρευσης το επωμιζόταν τελικά το τραπεζικό σύστημα και, έμμεσα, οι φορολογούμενοι.
Πρόταση νόμου ζητεί επιστροφή μπόνους μετά από τραπεζικές καταρρεύσεις
Η νέα πρόταση νόμου ζητεί να αλλάξει αυτό. Εάν εγκριθεί, θα δώσει στις ρυθμιστικές αρχές τη δυνατότητα να ανακτούν μπόνους και άλλες μορφές αμοιβής που έλαβαν ανώτερα στελέχη πριν από την κατάρρευση μιας τράπεζας, εφόσον αποδειχθεί ότι οι αποφάσεις τους συνέβαλαν σε αυτήν. Με άλλα λόγια, τα στελέχη δεν θα μπορούν πλέον να επωφελούνται οικονομικά από μια αποτυχία που κόστισε δισεκατομμύρια στο χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Η πρόταση νόμου έχει διακομματική στήριξη. Κατατέθηκε από τη γερουσιαστή των Δημοκρατικών Ελίζαμπεθ Γουόρεν (Elizabeth Warren) από τη Μασαχουσέτη και τον Ρεπουμπλικανό γερουσιαστή Τζος Χόουλι (Josh Hawley) από το Μιζούρι.
Εάν εγκριθεί, θα δώσει στην Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Ασφάλισης Καταθέσεων (Federal Deposit Insurance Corporation – FDIC), τον οργανισμό που ασφαλίζει τις τραπεζικές καταθέσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες, την εξουσία να ανακτά μπόνους και κέρδη από μετοχές στελεχών τραπεζών που κατέρρευσαν.
Η συζήτηση άνοιξε μετά την κατάρρευση της τράπεζας Σίλικον Βάλεϊ Μπανκ το 2023. Έκθεση της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των Ηνωμένων Πολιτειών (Federal Reserve), της κεντρικής τράπεζας της χώρας, ανέφερε ότι το σύστημα αμοιβών της διοίκησης ενθάρρυνε τα στελέχη να κυνηγούν βραχυπρόθεσμα κέρδη αντί για συνετή διαχείριση κινδύνου.
Πίσω από αυτή την πολιτική πρωτοβουλία κρύβεται ένα ευρύτερο ερώτημα. Πώς φτάσαμε στο σημείο οι διευθύνοντες σύμβουλοι να αμείβονται πολλαπλάσια από τους υπόλοιπους εργαζομένους της ίδιας εταιρείας.
Το μισθολογικό χάσμα ανάμεσα σε επικεφαλής και εργαζομένους
Το ερώτημα είναι πώς καθορίζονται στην πράξη οι αμοιβές των CEO. Το πρώτο που δεν γνωρίζουν πολλοί είναι ότι ο μισθός ενός διευθύνοντος συμβούλου δεν καθορίζεται από μια ανοιχτή αγορά προσφοράς και ζήτησης. Παράγεται μέσα από εσωτερικές διαδικασίες εταιρειών που λίγοι κατανοούν. Ο μισθός αποφασίζεται από το διοικητικό συμβούλιο της εταιρείας, μέσω μιας μικρής ομάδας που ονομάζεται επιτροπή αμοιβών.
Η επιτροπή αυτή καθορίζει τρία βασικά στοιχεία:
- τον βασικό μισθό
- τα μπόνους
- τις αμοιβές σε μετοχές
Στη συνέχεια συγκρίνει την εταιρεία με μια ομάδα άλλων μεγάλων επιχειρήσεων, οι οποίες θεωρούνται παρόμοιες. Στόχος δεν είναι απλώς να πληρώνεται ο επικεφαλής όσο οι άλλοι. Συνήθως επιδιώκεται να βρίσκεται ψηλότερα στην κατάταξη των αμοιβών, επειδή η υψηλή αμοιβή θεωρείται ένδειξη κύρους και επιτυχίας για την εταιρεία. Στην πράξη σχεδόν κάθε εταιρεία θέλει ο δικός της επικεφαλής να αμείβεται πάνω από τον μέσο όρο. Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος. Κάθε υψηλή αμοιβή γίνεται σημείο αναφοράς για την επόμενη.
Το αποτέλεσμα είναι εντυπωσιακό. Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Οικονομικής Πολιτικής (Economic Policy Institute), έναν αμερικανικό οργανισμό που μελετά την αγορά εργασίας, οι διευθύνοντες σύμβουλοι μεγάλων εταιρειών στις Ηνωμένες Πολιτείες κέρδιζαν το 2024 περίπου 281 φορές περισσότερα από έναν απλό εργαζόμενο της ίδιας εταιρείας. Το 1965 η αναλογία ήταν περίπου 21 προς 1.
Τι συμβαίνει στην Ευρώπη
Στην Ευρώπη το χάσμα είναι μικρότερο από ό,τι στις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά παραμένει πολύ μεγάλο σε σχέση με τους υπόλοιπους εργαζομένους. Στο Ηνωμένο Βασίλειο οι διευθύνοντες σύμβουλοι των 350 μεγαλύτερων εταιρειών που είναι εισηγμένες στο χρηματιστήριο του Λονδίνου, κερδίζουν κατά μέσο όρο 52 φορές περισσότερα από έναν απλό εργαζόμενο. Σε κάποιες εταιρείες η διαφορά μπορεί να φτάσει ακόμη και τις 575 φορές, ενώ σε ορισμένες επιχειρήσεις η διαφορά είναι ακόμη μεγαλύτερη. Έρευνα που δημοσιεύθηκε στη βρετανική εφημερίδα Guardian, δείχνει ότι σε εταιρείες με πολύ χαμηλούς μισθούς εργαζομένων οι διευθύνοντες σύμβουλοι αμείβονται έως και 632 φορές περισσότερο.
Οι οργανισμοί που μελετούν τις αμοιβές υποστηρίζουν ότι αυτή η αύξηση συνδέεται κυρίως με τρεις παράγοντες:
- τη μείωση της ισχύος των συνδικάτων,
- τη μικρή συμμετοχή των εργαζομένων στις αποφάσεις των εταιρειών,
- μια εταιρική κουλτούρα που δίνει προτεραιότητα στους μετόχους.
Εξοργισμένος από την απόφαση της κυβέρνησης να διαθέσει 60 δισεκατομμύρια δολάρια για τη διάσωση μιας ομάδας τραπεζιτών, ο Μουρακάμι έγραψε ένα ασυνήθιστο βιβλίο που περιλαμβάνει μια λίστα με 122 άλλους τρόπους με τους οποίους θα μπορούσαν να είχαν χρησιμοποιηθεί αυτά τα χρήματα. (AP Photo/Naokazu Oinuma)
Ιαπωνία: μια διαφορετική εταιρική κουλτούρα και μια διαφορετική στάση ζωής
Η πιο ενδιαφέρουσα σύγκριση όμως είναι με την Ιαπωνία. Εκεί οι αμοιβές των διευθυνόντων συμβούλων είναι πολύ χαμηλότερες. Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό για τη χρηματοοικονομική και την ποσοτική ανάλυση (Journal of Financial and Quantitative Analysis), δείχνει ότι το μεγαλύτερο μέρος των αποδοχών των Ιαπώνων επικεφαλής προέρχεται από σταθερό μισθό και όχι από μπόνους ή αμοιβές σε μετοχές. Άλλες έρευνες εκτιμούν ότι ένας διευθύνων σύμβουλος στην Ιαπωνία κερδίζει περίπου 10 έως 15 φορές περισσότερο από έναν εργαζόμενο.
Η διαφορά είναι τεράστια σε σύγκριση με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Το χάσμα αυτό δεν εξηγείται μόνο από τις οικονομικές αποδόσεις των εταιρειών αλλά και από την εταιρική κουλτούρα. Μελέτες για τις αμοιβές στελεχών δείχνουν ότι οι ιαπωνικές επιχειρήσεις δίνουν παραδοσιακά μεγαλύτερη έμφαση στη συλλογικότητα, στη σταθερότητα της εταιρείας και στη μακροχρόνια σχέση με τους εργαζομένους, παρά στην ατομική ανταμοιβή των στελεχών.
Το ίδιο πνεύμα φαίνεται και σε άλλους τομείς της οικονομίας. Οι ευρωπαϊκές και ιαπωνικές ρυθμιστικές αρχές, για παράδειγμα, επέβαλαν εδώ και χρόνια στους κατασκευαστές αυτοκινήτων πρότυπα ασφάλειας για τους πεζούς, οδηγώντας σε καινοτομίες όπως το ενεργό καπό που προστατεύει τον πεζό σε περίπτωση σύγκρουσης. Αντιθέτως, στις Ηνωμένες Πολιτείες η προσοχή παραμένει κυρίως στον οδηγό, την ώρα που στους δρόμους κυριαρχούν όλο και μεγαλύτερα οχήματα, τα λεγόμενα «αυτοκίνητα φρούρια», όπως τα μεγάλα αγροτικά και τα ογκώδη SUV. Σε αυτό το περιβάλλον οι θάνατοι πεζών στις ΗΠΑ αυξήθηκαν σημαντικά την τελευταία δεκαετία, καθώς η προστασία τους δεν αποτελεί προτεραιότητα.
Τα «αυτοκίνητα φρούρια»
Τα ογκώδη SUV και τα μεγάλα αγροτικά pick-up δεν είναι απλώς ένα ακόμη κεφάλαιο στην ιστορία της βιομηχανίας των αυτοκινήτων. Είναι και καθρέφτης μιας κοινωνίας που μετατοπίζεται από τη συλλογική ασφάλεια προς την ατομική θωράκιση. Τα «αυτοκίνητα φρούρια» υπόσχονται προστασία σε έναν κόσμο που μοιάζει όλο και λιγότερο προβλέψιμος, αλλά ταυτόχρονα μεταβάλλουν τον δημόσιο χώρο. Οι δρόμοι γίνονται πιο απειλητικοί για όσους δεν βρίσκονται μέσα σε ένα όχημα αντίστοιχου μεγέθους και η καθημερινή μετακίνηση μετατρέπεται σε πεδίο άνισης συνύπαρξης.
Με έναν διαφορετικό τρόπο, μια παρόμοια λογική εμφανίζεται και στον τρόπο που καθορίζονται οι αμοιβές πολλών CEO στις ΗΠΑ. Τα πακέτα αμοιβών παρουσιάζονται ως ανταμοιβή για την απόδοση της εταιρείας, όμως στην πράξη συχνά σχεδιάζονται έτσι ώστε να διασφαλίζουν όλο και υψηλότερες αποδοχές για τα ανώτατα στελέχη. Η επιδίωξη του μεγαλύτερου δυνατού μισθού γίνεται κεντρικό κίνητρο και όχι απαραίτητα η μακροπρόθεσμη υγεία της εταιρείας ή το συμφέρον των εργαζομένων και των μετόχων.
Εργαζόμενοι πρώτης γραμμής παρελαύνουν στο Μανχάταν κατά τη διάρκεια εκδήλωσης προς τιμήν όσων βοήθησαν τη Νέα Υόρκη να ξεπεράσει την πανδημία της COVID-19, την Τετάρτη 7 Ιουλίου 2021. Η παρέλαση ξεκίνησε από το Battery Park και κινήθηκε κατά μήκος της Broadway, στον ιστορικό δρόμο που είναι γνωστός ως «Canyon of Heroes». (AP Photo/Mary Altaffer)
Πόση οικονομική ανισότητα αντέχει μια κοινωνία;
«Εάν επιθυμείς την ειρήνη, μερίμνησε για δικαιοσύνη».Τη φράση αυτή της αρχαίας σοφίας θυμίζει ο κοινωνιολόγος και συγγραφέας Ζίγκμουντ Μπάουμαν (Zygmunt Bauman) στο βιβλίο του «Ρευστοί καιροί» (Liquid Times). Η έντονη συζήτηση γύρω από τις αμοιβές των διευθυνόντων συμβούλων δεν αφορά μόνο στα χρήματα. Αγγίζει κάτι βαθύτερο. Την ιδέα της κοινωνικής δικαιοσύνης.
Πολλοί άνθρωποι συγκρίνουν αυτές τις αμοιβές με επαγγέλματα που έχουν προφανή κοινωνική αξία όπως:
- γιατροί
- νοσηλευτές
- εργαζόμενοι σε υπηρεσίες φροντίδας
- πυροσβέστες
- αστυνομικοί
- οδηγοί στα μέσα μαζικής ματαφοράς
- εργαζόμενοι στην καθαριότητα
- διανομείς και κούριερ
- εργαζόμενοι στην καθαριότητα
Η πανδημία της COVID-19 υπενθύμισε με δραματικό τρόπο πόσο κρίσιμη είναι η συμβολή αυτών των επαγγελματιών για να σταθεί μια κοινωνία όρθια.
Σχετικό θέμα:Τι έχει απογίνει το κοινό καλό;
Ίσως τελικά το ζήτημα να μην είναι μόνο οι μισθοί των επικεφαλής. Το βαθύτερο ερώτημα είναι εάν οι σύγχρονες κοινωνίες συνεχίζουν να οργανώνονται γύρω από το κοινό καλό ή εάν η λογική της ατομικής θωράκισης και του προσωπικού κέρδους έχει αρχίσει να κυριαρχεί παντού.
Κάνε like στη σελίδα μας στο Facebook
Ακολούθησε μας στο Twitter
Κάνε εγγραφή στο κανάλι μας στο Youtube
Γίνε μέλος στο κανάλι μας στο Viber
– Αναφέρεται ως πηγή το ertnews.gr στο σημείο όπου γίνεται η αναφορά.
– Στο τέλος του άρθρου ως Πηγή
– Σε ένα από τα δύο σημεία να υπάρχει ενεργός σύνδεσμος
