Δικό μας ή νοικιασμένο: Καλύτερο σπίτι είναι αυτό που μπορούμε να πληρώνουμε

Το «δικό μας σπίτι» μπορεί να ήταν ένας από τους σημαντικότερους στόχους της ζωής μας. Και μαζί του ήρθε ένα στεγαστικό δάνειο που κάποτε φαινόταν διαχειρίσιμο.

Τι συμβαίνει όμως όταν τα επιτόκια ανεβαίνουν, το κόστος ζωής αυξάνεται και η δόση αρχίζει να καταλαμβάνει όλο και μεγαλύτερο μέρος του οικογενειακού εισοδήματος;

Σχετικό θέμα: Ζευγάρια παγιδευμένα στο στεγαστικό δάνειο

Μια νέα έρευνα από την Αυστραλία δείχνει ότι ένα στεγαστικό δάνειο που δυσκολευόμαστε να αποπληρώσουμε επιβαρύνει σημαντικά την ψυχική μας υγεία. Η επιβάρυνση της ψυχικής υγείας φαίνεται να γίνεται πολύ μεγαλύτερη όταν η δόση του στεγαστικού απορροφά πάνω από το 30% του διαθέσιμου εισοδήματος. Όσοι βρίσκονταν σε αυτή την κατάσταση εμφάνισαν περίπου τριπλάσια επιδείνωση της ψυχικής τους υγείας σε σύγκριση με άλλους ανθρώπους που επίσης αντιμετώπιζαν οικονομική πίεση.

Τι άλλαξε μετά την πανδημία

Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Social Science & Medicine και βασίστηκε σε στοιχεία που συγκεντρώνονταν επί 13 χρόνια στην Αυστραλία. Οι ερευνητές εξέτασαν στοιχεία από 18.750 ανθρώπους σε βάθος 13 ετών, διακρίνοντας τρεις διαφορετικές περιόδους: πριν από την κρίση του κόστους ζωής, από το 2012 έως το 2019, στα χρόνια της πανδημίας, το 2020 και το 2021, και στα χρόνια που ακολούθησαν, από το 2022 έως το 2024, όταν το κόστος ζωής αυξήθηκε σημαντικά. Ένα ακόμη εύρημα έχει ενδιαφέρον. Στα χρόνια της πανδημίας δεν καταγράφηκε απότομη επιδείνωση της ψυχικής υγείας όσων έδιναν πάνω από το 30% του διαθέσιμου εισοδήματός τους για το στεγαστικό.

Η εικόνα άλλαξε το 2023 και το 2024. Όταν στην Αυστραλία, τα επιτόκια των στεγαστικών δανείων είχαν αυξηθεί σημαντικά και πολλές οικογένειες άρχισαν να εξαντλούν τις αποταμιεύσεις που είχαν συγκεντρώσει τα προηγούμενα χρόνια. Για όσους είχαν στεγαστικό δάνειο με κυμαινόμενο επιτόκιο, η αύξηση των επιτοκίων σήμαινε και μεγαλύτερη μηνιαία δόση. Έτσι, ένα ήδη πιεσμένο οικογενειακό εισόδημα επιβαρύνθηκε ακόμη περισσότερο.

Όταν δεν βγαίνει ο μήνας

Οι ερευνητές δεν θεώρησαν ότι κάποιος αντιμετωπίζει οικονομική δυσχέρεια απλώς και μόνο επειδή πληρώνει μεγάλη δόση. Διερεύνησαν πολύ συγκεκριμένες καταστάσεις της καθημερινής ζωής:

• καθυστέρηση στην πληρωμή λογαριασμών, ενοικίου ή δόσης στεγαστικού
• παράλειψη γευμάτων για οικονομικούς λόγους
• αδυναμία επαρκούς θέρμανσης του σπιτιού
• πώληση προσωπικών αντικειμένων

Παρακολούθησαν την ψυχική υγεία των συμμετεχόντων μέσα στα χρόνια, καταγράφοντας συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης. Η μεγαλύτερη επιβάρυνση εμφανίστηκε σε όσους είχαν υψηλή δόση στεγαστικού και παράλληλα δυσκολεύονταν να πληρώσουν άλλες βασικές υποχρεώσεις.

Μας κάνει πιο ευτυχισμένους το δικό μας σπίτι;

Εδώ αρχίζει ένα άλλο ενδιαφέρον ερώτημα. Επί χρόνια έχουμε συνδέσει την απόκτηση ενός σπιτιού με την ασφάλεια και, σε έναν βαθμό, με μια καλύτερη ζωή. Είναι όμως πράγματι πιο ευτυχισμένοι όσοι έχουν δικό τους σπίτι;

Σχετικό θέμα: Πολυγενεακά νοικοκυριά: Μήπως ήρθε η ώρα για συγκατοίκηση με τους γονείς και τα παιδιά μας;

Μακροχρόνια μελέτη στη Γερμανία έδειξε ότι οι άνθρωποι που αποκτούν δικό τους σπίτι είναι περισσότερο ικανοποιημένοι από το περιβάλλον στο οποίο ζουν, και αυτή η ικανοποίηση διατηρείται για χρόνια. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι γίνονται και πιο ευτυχισμένοι. Η ίδια μελέτη δεν βρήκε μακροχρόνια βελτίωση στη συνολική ικανοποίηση από τη ζωή.

Και εδώ εμφανίζεται πάλι το στεγαστικό δάνειο. Μελέτη που συνέκρινε στοιχεία από τις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ηνωμένο Βασίλειο και την Αυστραλία έδειξε ότι το πλεονέκτημα των ιδιοκτητών ως προς την ικανοποίηση από τη ζωή αφορά κυρίως σε εκείνους που έχουν εξοφλήσει το σπίτι τους. Για όσους εξακολουθούν να έχουν μεγάλο μέρος του στεγαστικού τους να αποπληρώσουν, το πλεονέκτημα αυτό σε μεγάλο βαθμό χάνεται.

Με άλλα λόγια, η ιδιοκτησία ενός σπιτιού μπορεί να μας προσφέρει ικανοποίηση, αλλά όταν συνοδεύεται από ένα στεγαστικό που μας πιέζει οικονομικά, τα πράγματα αλλάζουν.

Αυτό που μετρά είναι η οικονομική ασφάλεια

Αυτό δεν σημαίνει ότι η ενοικίαση είναι απαραίτητα καλύτερη για την ψυχική μας υγεία. Συστηματική ανασκόπηση έδειξε ότι οι συχνές μετακομίσεις και ο φόβος της έξωσης συνδέονταν με χειρότερη ψυχική υγεία σε 12 από τις 14 μελέτες που εξέτασαν αυτή τη σχέση. Τα υψηλά ενοίκια συνδέθηκαν επίσης με χειρότερη ψυχική υγεία σε έξι από τις εννέα μελέτες.

Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο εάν το σπίτι είναι δικό μας ή νοικιασμένο. Μεγαλύτερη σημασία- και για την ψυχική μας υγεία– φαίνεται να έχει το εάν νιώθουμε οικονομική ασφάλεια. Εάν, δηλαδή, μπορούμε να πληρώνουμε τη δόση ή το ενοίκιο χωρίς να ζούμε κάθε μήνα με την αγωνία ότι κάποια στιγμή δεν θα τα καταφέρουμε.