Ανάδρομος Ερμής: Γιατί εξακολουθούμε να τον κατηγορούμε για όλα;

Μου τηλεφώνησε πρωί πρωί. Αγχωμένη.

«Πήγα να πάρω το αυτοκίνητο και είχε μείνει από μπαταρία. Έχω να μοντάρω και πνίγομαι. Χθες έχασα τα κλειδιά μου. Κόλλησε και ο υπολογιστής. Αμάν πια. Μέχρι να φύγει ο ανάδρομος Ερμής…».

Είναι η κολλητή μου. Εξαιρετική δημοσιογράφος, με σπουδές στη Γερμανία. Καλλιεργημένη, ανθρώπινη, γειωμένη. Χωρίς ίχνος διδακτισμού. Είναι από τους ανθρώπους των οποίων ζητώ τη γνώμη και τους ακούω.

«Ξέρεις τι σκέφτηκα;» συνέχισε. «Γιατί δεν γράφεις ένα θέμα για τον ανάδρομο Ερμή;»

Πήγα να το απορρίψω. «Θα πουν ότι δεν είμαι σοβαρή», ήταν η πρώτη μου σκέψη. Μετά το ξανασκέφτηκα. «Τα θέματα έχουν να κάνουν με το πώς τα διαχειρίζεσαι», μου έλεγε μια παλιά συνάδελφος.

«Μέχρι πότε έχουμε ανάδρομο Ερμή;» τη ρώτησα.

«Έως τις 23 Ιουλίου», μου απάντησε.

«Ε, τότε ας το γράψω», σκέφτηκα.

Και άρχισα να το ψάχνω. Γιατί συνεχίζουμε να πιστεύουμε ότι ο ανάδρομος Ερμής φταίει για τις ατυχίες μας;

Υποστηρίζεται η αστρολογία από την επιστήμη;

Και γιατί αυτή η πρακτική, ηλικίας 5.000 ετών, εξακολουθεί να βρίσκει απήχηση σήμερα…

Η αστρολογία –η πρακτική της παρατήρησης των κινήσεων των ουράνιων σωμάτων και η πεποίθηση ότι οι θέσεις τους μπορούν να επηρεάσουν την ανθρώπινη ζωή– υπάρχει εδώ και περίπου 5.000 χρόνια. Από τους Βαβυλώνιους της αρχαίας Μεσοποταμίας, οι οποίοι κατέγραφαν τα άστρα σε σφηνοειδή κείμενα και προσπαθούσαν να ερμηνεύσουν την επιρροή τους, μέχρι τα σημερινά ωροσκόπια, η αστρολογία εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό μέρος του τρόπου με τον οποίο πολλοί άνθρωποι αντιλαμβάνονται τον κόσμο και λαμβάνουν αποφάσεις για το μέλλον τους.

Γιατί όμως συνεχίζει να έχει τόσο μεγάλη σημασία για τόσους πολλούς ανθρώπους; Υπάρχει πράγματι κάποια ερμηνευτική δύναμη;

Η σύντομη απάντηση είναι όχι. Δεν υπάρχουν επιστημονικά στοιχεία που να επιβεβαιώνουν τα συμπεράσματα της αστρολογίας. Ωστόσο, υπάρχουν πολλοί τρόποι με τους οποίους η αστρολογία συνδέεται με τον ανθρώπινο κόσμο, καθώς είναι άρρηκτα δεμένη με τη διαχρονική αναζήτηση του ανθρώπου να κατανοήσει τη θέση του στο σύμπαν.

Ο Ήλιος διαμορφώνει τη δομή της ημέρας και των εποχών, η Σελήνη επηρεάζει τις παλίρροιες των ωκεανών, οι εκλείψεις σκοτεινιάζουν τον ουρανό και οι ηλιακές καταιγίδες δημιουργούν εντυπωσιακές πράσινες και μωβ λάμψεις στον ουράνιο θόλο της Γης.

Δεδομένων αυτών των παρατηρήσιμων επιδράσεων, είναι λογικό οι άνθρωποι, σε όλη τη διάρκεια της ιστορίας, να αναρωτήθηκαν αν οι θέσεις των πλανητών θα μπορούσαν επίσης να επηρεάζουν την ανθρώπινη ζωή στη Γη, αν δηλαδή η ευθυγράμμιση των πλανητών και των άστρων επηρεάζει το ποιοι είμαστε ή τι μας συμβαίνει κατά τη διάρκεια της ζωής μας.

Ωστόσο, όπως εξηγεί ο Πολ Μπερν(Paul Byrne), αναπληρωτής καθηγητής Γεωλογίας, Περιβάλλοντος και Πλανητικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο της Ουάσινγκτον, «δεν υπάρχει κανένας τρόπος η κίνηση των πλανητών μέσα στο σύμπαν να μπορεί να μας επηρεάσει». «Ο μόνος τρόπος που μπορώ να φανταστώ έναν άλλο πλανήτη να έχει κάποια επίδραση πάνω μας», προσθέτει, «είναι αν κάποιος περπατά τη νύχτα κοιτώντας τον Άρη, τον Δία ή την Αφροδίτη και, επειδή δεν προσέχει πού πηγαίνει, να πέσει πάνω σε μια κολόνα».

Οι επιστήμονες έχουν επίσης χρησιμοποιήσει επί δεκαετίες την επιστημονική μέθοδο προκειμένου να επιβεβαιώσουν τα συμπεράσματα της αστρολογίας, χωρίς όμως επιτυχία.

Τη δεκαετία του 1980, ο Αμερικανός φυσικός Σον Κάρλσον (Shawn Carlson) θέλησε να ελέγξει αν η αστρολογία μπορεί πράγματι να περιγράψει την προσωπικότητα ενός ανθρώπου. Ζήτησε από 30 αστρολόγους να μελετήσουν γενέθλιους χάρτες, δηλαδή τη θέση του Ήλιου, της Σελήνης και των πλανητών τη στιγμή της γέννησης ενός ανθρώπου και να ταιριάξουν τους γενέθλιους χάρτες με τα προφίλ προσωπικότητας 116 ανθρώπων, δηλαδή να βρουν ποιος χάρτης ανήκε σε ποιο άτομο.

Οι αστρολόγοι δεν είχαν γνωρίσει ποτέ τους συμμετέχοντες. Για κάθε γενέθλιο χάρτη είχαν μπροστά τους τρία διαφορετικά προφίλ προσωπικότητας και έπρεπε να επιλέξουν ποιο ήταν το σωστό. Η έρευνα ήταν «διπλά τυφλή», δηλαδή ούτε οι ερευνητές ούτε οι αστρολόγοι γνώριζαν εκ των προτέρων τις σωστές απαντήσεις.

Τα αποτελέσματα, που δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Nature, έδειξαν ότι οι αστρολόγοι βρήκαν τη σωστή απάντηση μόνο στη μία στις τρεις περιπτώσεις. Με άλλα λόγια, δεν τα πήγαν καλύτερα από κάποιον που θα απαντούσε στην τύχη.

Μια παρόμοια έρευνα έγινε και τον Αύγουστο του 2024. Αυτή τη φορά, 152 αστρολόγοι κλήθηκαν να αντιστοιχίσουν τους γενέθλιους χάρτες δώδεκα ανθρώπων με ερωτηματολόγια που περιέγραφαν την προσωπικότητα και τη ζωή τους. Και πάλι, τα αποτελέσματα ήταν σχεδόν τα ίδια. Οι αστρολόγοι πέτυχαν λιγότερες από μία στις τρεις σωστές αντιστοιχίσεις και συχνά διαφωνούσαν μεταξύ τους για τις απαντήσεις τους. Και σε αυτή την περίπτωση, δεν τα πήγαν καλύτερα από κάποιον που απλώς μάντευε τις απαντήσεις.

Μια ακόμη μεγάλη επιστημονική μελέτη εξέτασε τα αποτελέσματα τεστ προσωπικότητας και νοημοσύνης 15.000 ανθρώπων και τα συνέκρινε με τις ημερομηνίες γέννησής τους. Οι ερευνητές δεν βρήκαν καμία σχέση ανάμεσα στο πότε γεννήθηκε κάποιος και στα χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς του.

Οι άνθρωποι αναρωτιούνται εδώ και χιλιάδες χρόνια εάν οι πλανήτες μπορούν να επηρεάσουν τη ζωή μας. Μέχρι σήμερα, όμως, οι επιστημονικές έρευνες δεν έχουν βρει στοιχεία που να το επιβεβαιώνουν.

Κι όμως υπάρχει αστρολογία μέσα στην επιστήμη

Δεν υπάρχουν επιστημονικά στοιχεία που να επιβεβαιώνουν τα συμπεράσματα της αστρολογίας. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι η αστρολογία δεν επηρέασε βαθιά τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι προσπάθησαν να κατανοήσουν το σύμπαν. Όπως σημειώνει ο φυσικός Αλεξάντερ Μπόξερ (Alexander Boxer), συγγραφέας του βιβλίου A Scheme of Heaven: Astrology and the Birth of Science, «εάν και δεν υπάρχει επιστήμη στην αστρολογία, υπάρχει τεράστια ποσότητα αστρολογίας μέσα στην επιστήμη».Η αστρολογία άνθησε κατά τα πρώτα βήματα της επιστήμης και μελετούνταν παράλληλα με την αστρονομία, τα μαθηματικά και την ιατρική. Για χιλιάδες χρόνια, οι αστρολόγοι ήταν από τους πρώτους ανθρώπους που συνέλεγαν δεδομένα και επιχειρούσαν να κάνουν προβλέψεις. Ο Μπόξερ χαρακτηρίζει την αστρολογία ως «την πρώτη επιχείρηση ανάλυσης δεδομένων».

Στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, οι αστρολόγοι ήταν ουσιαστικά οι «αναλυτές δεδομένων» της εποχής τους. Περνούσαν τον χρόνο τους με πένα και περγαμηνή αναζητώντας μοτίβα στις πληροφορίες που συγκέντρωναν, μια μεθοδολογία που εξακολουθεί να αποτελεί βασικό στοιχείο της επιστήμης και σήμερα.

Σχετικό θέμα: Εσείς, τι ζώδιο είστε; Γιατί μάς ενδιαφέρει η αστρολογία

Πολλοί αστρονόμοι της Αναγέννησης ασκούσαν τόσο την αστρονομία όσο και την αστρολογία, γεγονός που συνέβαλε στη διατήρηση λεπτομερών παρατηρήσεων του ουρανού. Ο αστρονόμος Γιοχάνες Κέπλερ( Johannes Kepler), γνωστός για τους νόμους της πλανητικής κίνησης, συνέτασσε επίσης ωροσκόπια για ευγενείς προκειμένου να εξασφαλίζει τα προς το ζην.

Υπάρχει όμως και ένα σημαντικό γνωσιολογικό δίδαγμα από αυτή την πρακτική των ουράνιων προβλέψεων. Η αστρολογία, ίσως είναι μια καθαρή αποτύπωση του τρόπου με τον οποίο οι άνθρωποι αντιδρούμε στα δεδομένα, ως όντα που αναζητούν νοήματα και γοητεύονται από τους αριθμούς.

«Όλα τα ζητήματα με τα οποία προσπαθούσε να ασχοληθεί η αστρολογία δεν εξαφανίστηκαν ποτέ», λέει ο Μπόξερ. «Είναι μέρος της ανθρώπινης ιστορίας, του τρόπου με τον οποίο βλέπουμε μοτίβα στους αριθμούς, άλλοτε όταν αυτά υπάρχουν πραγματικά και, σε πολλές περιπτώσεις, όταν δεν υπάρχουν».

Γιατί, λοιπόν, η αστρολογία είναι τόσο σημαντική για τους ανθρώπους;

Παρά την έλλειψη επιστημονικών αποδείξεων, η αστρολογία έχει αντέξει στον χρόνο. Για πολλούς ανθρώπους παραμένει κάτι ξεχωριστό και ακόμη και σήμερα χρησιμοποιείται είτε ως οδηγός ζωής είτε απλώς ως μια μορφή ψυχαγωγίας.

Σύμφωνα με τον Πολ Κλέμεντς(Paul Clements), λέκτορα Τέχνης και Πολιτιστικής Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο Goldsmiths του Λονδίνου, η διαχρονική δημοτικότητα της αστρολογίας οφείλεται πιθανότατα στο ότι προσφέρει στους ανθρώπους εργαλεία για να ερμηνεύουν τη ζωή τους και έναν τρόπο να διαμορφώνουν την αίσθηση της ταυτότητάς τους.

Η αστρολογία δεν είναι επιστημονική, λέει ο Κλέμεντς. Είναι συμβολική, δημιουργική, μαντική και πνευματική και συνδέεται περισσότερο με τη θρησκεία παρά με την επιστήμη. Όσο περισσότερο άγχος και ανασφάλεια αισθάνονται οι άνθρωποι, τόσο περισσότερο αναζητούν κάτι που θα τους βοηθήσει να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα που φέρνει η ζωή. Η αστρολογία προσφέρει ένα σύστημα στήριξης που τους βοηθά να κατανοήσουν την πορεία της ζωής τους.

«Προσφέρει νέους τρόπους να σκεφτούμε τη ζωή και το ποιοι είμαστε», λέει ο Κλέμεντς. «Έναν τρόπο να κατευνάσουμε το υπαρξιακό άγχος».

Μπορεί η αστρολογία να επηρεάσει τον τρόπο που βλέπουμε τον εαυτό μας;

Ενδιαφέρον είναι ότι έρευνες έχουν δείξει πως η αστρολογία μπορεί να επηρεάσει το πώς αισθάνονται οι άνθρωποι για τον εαυτό τους.

Σε μια μελέτη του 2016, οι ερευνητές ζήτησαν από συμμετέχοντες να διαβάσουν είτε θετικές είτε αρνητικές αστρολογικές προβλέψεις και στη συνέχεια τους υπέβαλαν σε μια σειρά από δοκιμασίες. Όσοι διάβασαν θετικά ωροσκόπια είχαν την τάση να ερμηνεύουν αμφίσημες εικόνες και γεγονότα πιο αισιόδοξα, ενώ σημείωσαν καλύτερες επιδόσεις σε γνωστικά τεστ και σε δοκιμασίες δημιουργικότητας. Αντίθετα, όσοι διάβασαν αρνητικές προβλέψεις είχαν χειρότερες επιδόσεις.

Το εύρημα αυτό συνάδει με όσα γνωρίζουμε στην ψυχολογία για την επίδραση των προσδοκιών: όταν ένας άνθρωπος πιστεύει ότι θα αποτύχει, αυξάνονται οι πιθανότητες να αποδώσει πράγματι χειρότερα.

Ίσως, τελικά, αυτό να είναι και το μυστικό της διαχρονικής γοητείας του ανάδρομου Ερμή. Οι άνθρωποι έχουμε μια βαθιά ανάγκη να βρίσκουμε νόημα, συνδέσεις και εξηγήσεις σε όσα μας συμβαίνουν, ιδιαίτερα όταν η ζωή γίνεται αγχωτική ή απρόβλεπτη. Οι ψυχολόγοι ονομάζουν αυτή την τάση φαινόμενο Φόρερ (Forer Effect) ή φαινόμενο Μπάρναμ (Barnum Effect): την τάση μας να αναγνωρίζουμε τον εαυτό μας σε γενικές και αόριστες περιγραφές και να πιστεύουμε ότι μιλούν ειδικά για εμάς. Ίσως, λοιπόν, ο ανάδρομος Ερμής να μην ευθύνεται για τις χαμένες ευκαιρίες, τις παρεξηγήσεις ή τις μικρές ατυχίες της καθημερινότητας. Αλλά μας θυμίζει κάτι εξίσου ανθρώπινο: πόσο πολύ έχουμε ανάγκη να πιστεύουμε ότι, ακόμη και μέσα στο χάος, υπάρχει ένα νόημα που συνδέει τα γεγονότα της ζωής μας.

Για το φαινόμενο Φόρερ και τον τρόπο με τον οποίο επηρεάζει τις αποφάσεις και τις πεποιθήσεις μας, θα επανέλθουμε σε επόμενο θέμα.

Και εάν μέχρι τότε βρείτε τα χαμένα σας κλειδιά, πάψει να κολλάει ο υπολογιστής σας και η μπαταρία του αυτοκινήτου σας είναι ακόμη γεμάτη, μπορείτε πάντα να το αποδώσετε στο γεγονός ότι ο ανάδρομος Ερμής… επιτέλους έφυγε.

---

Με πληροφορίες από: BBC, Verywellmind