ΗΠΑ – Ιράν: Τα ακανθώδη ζητήματα και οι πρωταγωνιστές ενόψει πιθανών διαπραγματεύσεων

Σε κρίσιμο σταυροδρόμι βρίσκονται οι σχέσεις ΗΠΑ και Ιράν, με την προοπτική διαπραγματεύσεων να εξαρτάται από μια σειρά σύνθετων και αλληλένδετων ζητημάτων. Παρά το κλίμα αβεβαιότητας, υπάρχουν ενδείξεις ότι ορισμένα πεδία θα μπορούσαν να αποτελέσουν βάση σύγκλισης, ενώ άλλα παραμένουν βαθιά αμφιλεγόμενα.

Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν στρατηγικό σημείο παγκόσμιας σημασίας. Η Ουάσινγκτον επιδιώκει πλήρη διασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας, με τον Ντόναλντ Τραμπ να αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο κοινής εποπτείας. Η Τεχεράνη, αν και φέρεται διατεθειμένη να συζητήσει ένα νέο νομικό πρωτόκολλο, δεν προτίθεται να παραχωρήσει τον έλεγχο των Στενών, τον οποίο θεωρεί αναπόσπαστο στοιχείο της κυριαρχίας της.

 

Ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα

Η αμερικανική θέση παραμένει σταθερή. Μηδενικός εμπλουτισμός ουρανίου και παροπλισμός κρίσιμων πυρηνικών εγκαταστάσεων. Το Ιράν, από την πλευρά του, εμφανίζεται διατεθειμένο να συζητήσει την παράδοση αποθεμάτων υψηλού εμπλουτισμού και την επιστροφή διεθνών επιθεωρητών σε λειτουργικές εγκαταστάσεις. Ωστόσο, δεν αποδέχεται την πλήρη εγκατάλειψη του εμπλουτισμού ουρανίου για ειρηνικούς σκοπούς, τον οποίο θεωρεί κυριαρχικό δικαίωμα.

Πυραυλικό πρόγραμμα

Ένα πιθανό σημείο σύγκλισης είναι η προσωρινή αναστολή του ιρανικού πυραυλικού προγράμματος για πέντε χρόνια. Παρ’ όλα αυτά, η Τεχεράνη ζητά ρητή αναγνώριση του δικαιώματός της να διατηρεί αποτρεπτική ισχύ, κάτι που αποτελεί πάγια θέση της.

Χρηματοδότηση συμμάχων της Τεχεράνης

Οι ΗΠΑ απαιτούν τον τερματισμό της υποστήριξης προς οργανώσεις και ένοπλες ομάδες όπως η Χαμάς, η Χεζμπολάχ, οι σιιτικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ και οι Χούθι στην Υεμένη. Το Ιράν ενδέχεται να προβεί σε ορισμένες παραχωρήσεις, τουλάχιστον σε επίπεδο επίσημων δηλώσεων, χωρίς όμως να είναι σαφές αν θα δεχθεί ουσιαστικούς περιορισμούς.

Η Τεχεράνη ζητά ισχυρές διεθνείς εγγυήσεις έναντι μελλοντικής στρατιωτικής επίθεσης. Πρόκειται για πάγιο αίτημα, το οποίο θα μπορούσε να αποτελέσει μέρος μιας συνολικής συμφωνίας.

Οι κυρώσεις έχουν επιβαρύνει δραματικά την ιρανική οικονομία. Η άρση τους αποτελεί βασικό κίνητρο για την Τεχεράνη και ταυτόχρονα ένα σημείο όπου η Ουάσινγκτον εμφανίζεται διατεθειμένη να συζητήσει.

Αν και το Ιράν θέτει το ζήτημα, δύσκολα θα υπάρξει ουσιαστική πρόοδος. Πιθανότατα θα παραμείνει θέμα για μελλοντικές διαπραγματεύσεις.

Κλείσιμο αμερικανικών βάσεων στον Κόλπο

Το αίτημα θεωρείται σχεδόν βέβαιο ότι θα απορριφθεί από τις ΗΠΑ, καθώς αφορά τον πυρήνα της αμερικανικής στρατηγικής παρουσίας στην περιοχή.

Οι πρωταγωνιστές των πιθανών διαπραγματεύσεων

Ντόναλντ Τραμπ
Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, με την χαρακτηριστική του προσέγγιση «συμφωνία ή πίεση», επιδιώκει μια νέα, πιο αυστηρή συμφωνία από το JCPOA. Η διαπραγματευτική του τακτική βασίζεται στην άσκηση μέγιστης πίεσης, αλλά και στην προθυμία για απευθείας πολιτική συναλλαγή.

Τζ. Ντι Βανς
Ως βασικός σύμβουλος και πολιτικός συνομιλητής του Τραμπ, ο Βανς αναμένεται να διαδραματίσει ρόλο στη διαμόρφωση της αμερικανικής στρατηγικής, ιδιαίτερα σε ζητήματα ασφάλειας και περιφερειακής ισορροπίας.

Μοχαμάντ Καλιμπάφ
Ο πρόεδρος του ιρανικού Κοινοβουλίου και ισχυρή πολιτική φιγούρα στο εσωτερικό της χώρας. Διατηρεί στενούς δεσμούς με τους Φρουρούς της Επανάστασης και μπορεί να λειτουργήσει ως γέφυρα μεταξύ πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας.

Στρατηγός Ασίμ Μουνίρ

Αν και Πακιστανός, ο ρόλος του ως περιφερειακού παράγοντα και διαμεσολαβητή θεωρείται σημαντικός. Η επιρροή του στις ισορροπίες ασφαλείας της Νότιας Ασίας και οι σχέσεις του με την Τεχεράνη και την Ουάσινγκτον τον καθιστούν πιθανό «αθόρυβο» παίκτη.

Ρεπορτάζ: Λήδα Παπαδοπούλου