Στη Βρυξέλλες απόψε το άτυπο δείπνο των ηγετών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η συνάντηση, που αρχικώς προγραμματίστηκε ως έκτακτη αντίδραση στις δασμολογικές απειλές του Προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, αναμένεαι να εξελιχθεί σε μια σημαντική στιγμή αποτίμησης για τη διαχείριση ενός έτους εξαιρετικής αστάθειας στις διατλαντικές σχέσεις.
Ανταπόκριση από Βρυξέλλες: Γιώργος Συριόπουλος
Το κλίμα που περιβάλλει τη συνάντηση έχει αλλάξει άρδην το τελευταίο 24ωρο, μετά την ανακοίνωση του αμερικανού προέδρου ότι ανακαλεί τις δασμολογικές του απειλές.
Παρά την ανακούφιση που υπαινίσσεται η εξέλιξη αυτή, η αβεβαιότητα σχετικά με τη μακροπρόθεσμη σταθερότητα της σχέσης παραμένει βαθιά ενσωματωμένη στον ευρωπαϊκό σχεδιασμό. Όπως τονίζουν διπλωματικές πηγές, «ακριβώς λόγω της ασταθούς φύσης της διατλαντικής δυναμικής, η διάρθρωση κοινής ευρωπαϊκής θέσης είναι σήμερα επιτακτική».
Οι 24 ώρες που άλλαξαν τα πάντα
Ο Πρόεδρος Τραμπ ανακοίνωσε χθες, από το βήμα του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός της Ελβετίας, ότι ανάσχει τις δασμολογικές απειλές για τις οκτώ ευρωπαϊκές χώρες (Δανία, Γερμανία, Γαλλία, Ηνωμένο Βασίλειο, Ολλανδία, Σουηδία, Φινλανδία και Νορβηγία) που θα αντιμετώπιζαν δασμούς 10% από την 1η Φεβρουαρίου, με αύξηση έως 25% τον Ιούνιο, επειδή αντέδρασαν αρνητικά στις βλέψεις κατοχής της Γροιλανδίας. Η ανακοίνωση ήρθε μετά από συνάντηση του Ντόναλντ Τραμπ με τον Γενικό Γραμματέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε, κατά την οποία συμφωνήθηκε ένα «πλαίσιο συμφωνίας» για τη Γροιλανδία και τη σφαιρική ασφάλεια της Αρκτικής.
Όσον αφορά τα σχέδια για αμερικανικά δικαιώματα στη Γροιλανδία, ο Ντ. Τραμπ δήλωσε ότι απέκλεισε το ενδεχόμενο χρήσης στρατιωτικής δύναμης για την απόκτησή της. Αυτές οι δεσμεύσεις μνημονεύονται ευνοϊκά στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, αλλά παραμένουν ερωτήματα σχετικά με τη σταθερότητα τέτοιων δεσμεύσεων.
Διπλή πορεία διαπραγμάτευσης
Το «πλαίσιο» που ανακοίνωσε ο Ντόναλντ Τραμπ δεν έχει γίνει δημοσίως σαφές. Ωστόσο, οι ενδείξεις υποδηλώνουν ότι διαμορφώνονται δύο παράλληλοι δίαυλοι. Ο πρώτος είναι διμερής, συμπεριλαμβάνοντας άμεση διαπραγμάτευση μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών, Δανίας και Γροιλανδίας, εστιάζοντας στα ζητήματα στρατιωτικής παρουσίας και ασφάλειας της Αρκτικής. Ο δεύτερος δίαυλος δίνει έμφαση στο ρόλο του ΝΑΤΟ στη διαχείριση της Αρκτικής ασφάλειας ως συλλογικό αίτημα.
Η Δανία έχει θέσει ξεκάθαρα όρια για τη συμμετοχή της σε οποιαδήποτε διαδικασία. Η Πρωθυπουργός Μέτε Φρέντερικσεν δήλωσε ότι το Βασίλειό της είναι πρόθυμο να συζητήσει τρόπους για την ενίσχυση της ασφάλειας της Αρκτικής, αλλά μόνο στο πλαίσιο σεβασμού προς την εδαφική ακεραιότητα του κράτους. Το ζήτημα του «χρυσού θόλου προστασίας» -που αναφέρεται σε τοποθεσία στη Γροιλανδία για ενδεχόμενη αμερικανική δύναμη – παραμένει ευαίσθητο. Οι Ευρωπαίοι δεν έχουν ακόμη εικόνα αν αυτό ο αμυντικός «θόλος» θα προστατεύει όλη την Ευρώπη, πόσο θα κοστίσει και ποιος θα επωμιστεί αυτό το κόστος.
Ευρωπαϊκή στρατηγική χωρίς … «μπαζούκα»
Αποφασιστική είναι η απόφαση της ΕΕ να μην ενεργοποιήσει άμεσα το Instrument Against Coercion (ACI), το λεγόμενο δασμολογικό εργαλείο άμεσων περιορισμών, ως τελευταία γραμμή άμυνας. Παρά τις αρχικές δηλώσεις από κάποιους ηγέτες, όπως ο Γάλλος Πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν, για δυνατότητα ενεργοποίησης, η ΕΕ υιοθετεί μια προσέγγιση πολυεπίπεδου συντονισμού.
Είναι αξιοσημείωτο πως κατά τη διάρκεια αυτής της κρίσης, η ΕΕ κατέδειξε εντυπωσιακή ταχύτητα στη συντονισμό των θέσεων. Το μήνυμα που διατυπώθηκε ήταν ήρεμο αλλά αποφασιστικό, βασισμένο σε αρχές κυριαρχίας και διατήρησης του διεθνούς δικαίου. Αυτή η ενότητα, όπως σημειώνουν όλοι στις Βρυξέλλες, βρήκε στήριξη στις χρηματιστηριακές αγορές και στην κοινή γνώμη.
Προτίμηση της ΕΕ παραμένει ο διάλογος. Αυτό δεν σημαίνει αδυναμία.
Υποδηλώνει μάλλον επιλογή στην προσπάθεια διαμόρφωσης μιας κοινής εξωτερικής πολιτικής των 27 (ή έστω των 25) χωρίς νέους λεονταρισμούς. Τα εργαλεία ισχύος δεν απαγορεύονται, φυσικά. Ενεργοποιούνται όμως όταν η ‘προδοσία’ είναι σαφής.
Άλλα θέματα στο Τραπέζι
Πέρα από τη Γροιλανδία, στο αποψινό άτυπο δείπνο αναμένεται να αναπτυχθούν συζητήσεις σε πολλά μέτωπα. Ο σχηματισμός μιας αυτόνομης ευρωπαϊκής στρατηγικής για την Αρκτική είναι πρωταρχικό θέμα. Η ΕΕ αναγνωρίζει ότι δεν μπορεί να εξαρτηθεί αποκλειστικά από τον αμερικανικό έλεγχο της περιοχής. Αυτό συνεπάγεται στρατηγική αυτονομία, αμυντική ενίσχυση και διαφοροποίηση εμπορικών συνεργασιών.
Η Ουκρανία παραμένει βασικό θέμα. Ένα τρίπτυχο σχέδιο, που περιλαμβάνει αξιολόγηση των αναγκών της χώρας, εξεύρεση χρηματοδότησης και μεταρρυθμίσεων που θα στηρίξουν τη μακροπρόθεσμη ανακατασκευή, βρίσκεται σε συντονισμό.
Το άτυπο δείπνο θα αρχίσει με συζήτηση μεταξύ των ηγετών και της Προέδρου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Ρομπέρτας Μετσόλα. Η παρουσία της δεν είναι συμβολική. Απόψε, είναι πολιτικά φορτισμένη. Εχθές, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με οριακή πλειοψηφία 334 έναντι 324 ψήφων, αποφάσισε την παραπομοπή της εμπορικής συμφωνίας ΕΕ-Mercosur στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για γνωμοδότηση.
Η απόφαση αυτή παγώνει ουσιαστικά τη διαδικασία επικύρωσης μιας συμφωνίας που διαπραγματευόταν επί 26 χρόνια και υπεγράφη μόλις στις 17 Ιανουαρίου από την Πρόεδρο της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, στην Ασουνσιόν της Παραγουάης. Η συμφωνία, που θα δημιουργούσε μια ζώνη ελεύθερων συναλλαγών 700 εκατομμυρίων ανθρώπων και θα κατάργουσε δασμούς ύψους 4 δισεκατομμυρίων ευρώ, θεωρείται από την Επιτροπή ως κεντρικό στοιχείο της μετά-Τραμπ εμπορικής στρατηγικής της ΕΕ.
Ωστόσο, η Ευρωβουλή έδειξε να αμφισβητεί τη νομιμότητα της δομής της Συμφωνίας. Οι ευρωβουλευτές που προώθησαν την παραπομπή – κυρίως από τη Γαλλία, την Πολωνία και άλλες χώρες που αντιτίθενται στη συμφωνία – υποστηρίζουν ότι η διάσπαση της συμφωνίας σε δύο μέρη (μια Ενδιάμεση Εμπορική Συμφωνία που απαιτεί μόνο έγκριση Συμβουλίου και Κοινοβουλίου, και μια ευρύτερη Συμφωνία Εταιρικής Σχέσης που απαιτεί επικύρωση από όλα τα εθνικά κοινοβούλια) είναι τακτική της Επιτροπής για να παρακάμψει τα εθνικά κοινοβούλια. Επίσης, αμφισβητείται ο «μηχανισμός επανεξισορρόπησης», που θα επέτρεπε στις χώρες της Mercosur να ζητήσουν αποζημίωση εάν νέοι ευρωπαϊκοί κανονισμοί βλάψουν τις εξαγωγές τους.
Το Δικαστήριο αναμένεται να χρειαστεί περισσότερο από έναν χρόνογια να εκδώσει τη γνώμη του. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, η διαδικασία επικύρωσης στο Στρασβούργο παραμένει παγωμένη.
Αλλά εδώ αναδύεται ένα πολιτικό παράδοξο που αναμένεται να απασχολήσει το δείπνο των ηγετών. Παρά την ψήφο του Κοινοβουλίου, η Επιτροπή διατηρεί τη νομική δυνατότητα να εφαρμόσει προσωρινά τη Συμφωνία, εφόσον λάβει την έγκριση των κρατών μελών. Και πράγματι, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές που μίλησαν στο Reuters, η συμφωνία αναμένεται να τεθεί σε προσωρινή εφαρμογή ήδη τον Μάρτιο, μόλις η Παραγουάη – πιθανώς η πρώτη χώρα της Mercosur – την επικυρώσει.
Αυτή η προοπτική προκαλεί ανησυχία στους κύκλους των ευρωβουλευτών που ψήφισαν κατά της συμφωνίας. Η Μετσόλα, που έχει υποστηρίξει τον διάλογο και τη νομιμότητα των θεσμικών διαδικασιών, βρίσκεται τώρα σε μια ευαίσθητη θέση. Αν η Επιτροπή προχωρήσει σε προσωρινή εφαρμογή παρά τη ψήφο του Κοινοβουλίου, αυτό θα αποτελούσε μια σπάνια και δραματική κρίση μεταξύ των θεσμικών οργάνων της ΕΕ.
Η θέση των ηγετών είναι επίσης διχασμένη. Ο Γερμανός Καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, μιλώντας στο Νταβός, εξέφρασε απογοήτευση για την απόφαση της Ευρωβουλής, αποκαλώντας την «ένα ακόμη εμπόδιο». Δήλωσε ότι «δεν θα εμποδιστούμε» και ότι η συμφωνία «πρέπει να εφαρμοστεί προσωρινά». Η θέση του αντικατοπτρίζει τη γερμανική βιομηχανία, που θεωρεί τη Mercosur κρίσιμη για την αντιστάθμιση των απωλειών από τους αμερικανικούς δασμούς και τη μείωση της εξάρτησης από την Κίνα.
Αντίθετα, η Γαλλία γιόρτασε την ψήφο ως «νίκη». Ο Γάλλος Υπουργός Εξωτερικών Ζαν-Νοέλ Μπαρό δήλωσε πως «η Γαλλία αναλαμβάνει την ευθύνη να απορρίπτει όταν είναι αναγκαίο» και ότι «ο αγώνας συνεχίζεται για την υπεράσπιση της γεωργίας μας και την εξασφάλιση της επισιτιστικής μας κυριαρχίας». Η Πολωνία, η Αυστρία, η Ουγγαρία και η Ιρλανδία μοιράζονται παρόμοιες ανησυχίες.
Η σύνδεση με την αμερικανική κρίση είναι προφανής: την ίδια στιγμή που η ΕΕ αναζητά τρόπους να μειώσει την εξάρτησή της από τις Ηνωμένες Πολιτείες και να διαφοροποιήσει τις εμπορικές σχέσεις της, εσωτερικές διαιρέσεις απειλούν να παραλύσουν ακριβώς τη στρατηγική που θα την βοηθούσε να το πετύχει. Ένα πραγματικά… οξύμωρο σχήμα.
Σχετικά με το «Συμβούλιο Ειρήνης»
Ιδιαίτερη επιφύλαξη εκφράστηκε αναφορικά με το αμερικανικό σχέδιο του λεγόμενου «Συμβουλίου Ειρήνης» (Gaza Peace Council). Το σχέδιο αυτό αναδύει ερωτήματα σχετικά με τη συμβατότητά του με την αρχιτεκτονική του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών και με το ευρωπαϊκό δίκαιο.
Για πολλές ευρωπαϊκές χώρες, περιλαμβανομένης της Γαλλίας και της Γερμανίας, η συμμετοχή είναι ασαφής σχετικά με τη σύνθεση του σώματος. Ιδιαίτερος λόγος ανησυχίας είναι η ενδεχόμενη συμμετοχή της Ρωσίας. Ένα σενάριο που η πλειοψηφία των ευρωπαϊκών κρατών αποδοκιμάζει ρητά.
Ο Έλληνας πρωθυπουργός, Κυριάκος Μηταοτάκης, πρότεινε οι 13 χώρες της ΕΕ που έχουν προσκληθεί να μετάσχουν στο «Συμβούλιο Ειρήνης» να προσχωρήσουν στη σύνθεση με αποκλειστική συνεργασία μόνον στο ζήτημα της ανοικοδόμησης και σταθεροποίησης της ειρήνης στη Γάζα, αποφεύγοντας ρητά τη συμμετοχή σε δημιουργία νέου οργανισμού, που θα λειτουργεί ανταγωνιστικά προς τον ΟΗΕ.
Η Ελληνική δέσμευση για τη Γροιλανδία
Η Ελλάδα έχει δηλώσει σαφή στήριξη στις αρχές της κυριαρχίας και στη διατλαντική συνοχή. Ο Πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, έχει δηλώσει ότι «η Ελλάδα υποστηρίζει πλήρως την Κοινή Δήλωση για τη Γροιλανδία. Ως σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ, οφείλουμε να είμαστε δεσμευμένοι στον αμοιβαίο σεβασμό, τον διάλογο και τις αρχές της κυριαρχίας και της συλλογικής ασφάλειας». Ωστόσο, η τροχιά των εξελίξεων δεν διαβεβαιώνει σταθερή πορεία των κρατών μελών της ΕΕ, καθώς οι δυσαρμονίες παραμένουν βαθιές και τα εθνικά συμφέροντα ποίκιλλα.
Τα αίτια της κρίσης, και ειδικότερα η έλλειψη προβλεψιμότητας της αμερικανικής πλευράς, παραμένουν. Ο Αμερικανός πρόεδρος δεν έχει παρουσιάσει σταθερή πολιτική που θα επέτρεπε στις συμμάχους να σχεδιάσουν με σιγουριά τα μελλοντικά σχέδιά τους. Διπλωμάτες στις Βρυξέλλες επισημαίνουν, σχεδόν απροκάλυπτα πλέον, ότι «ακόμη και εάν η άμεση κρίση έχει μετριαστεί, η μακροχρόνια αβεβαιότητα παραμένει».
Στρατηγική αυτονομία της ΕΕ
Ένα κεντρικό συμπέρασμα από τη σχεδόν «μετωπική σύγκρουση» ΗΠΑ-ΕΕ της περασμένης εβδομάδας είναι πως η Ευρώπη πρέπει να επιταχύνει τη στρατηγική αυτονομία της. Αυτό θα γίνει ακόμη περισσότερο σαφές κατά την επόμενη συνάντηση των ηγετών στο έκτακτο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, στις 12 Φεβρουαρίου, σε βελγικό κάστρο στα βόρεια της χώρας.
Στην αμυντική σφαίρα, ο σχηματισμός ανεξάρτητων ικανοτήτων είναι κρίσιμος. Στον τομέα της ανταγωνιστικότητας, η Ευρώπη πρέπει να ενισχύσει τα δικά της προϊόντα, δεδομένης της μακροπρόθεσμης ανησυχίας που δημιουργούν οι δασμολογικές πολιτικές της Ουάσινγκτον. Η διαφοροποίηση των εμπορικών συνεργιών, ιδίως σε κρίσιμες πρώτες ύλες, είναι επίσης αναγκαία.
Δεν αναμένεται κείμενο συμπερασμάτων
Οι ηγέτες δεν αναμένεται να εγκρίνουν δεσμευτικό γραπτό κείμενο με αποφάσεις. Θα διατυπώσουν προφορικά τα συμπεράσματά τους, απαντώντας στη σημερινή απαίτηση για ευελιξία σε έναν κόσμο γρήγορων αλλαγών. Ο Πρόεδρος του Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα κάνει δηλώσεις στο τέλος της συνάντησης.
Κάνε like στη σελίδα μας στο Facebook
Ακολούθησε μας στο Twitter
Κάνε εγγραφή στο κανάλι μας στο Youtube
Γίνε μέλος στο κανάλι μας στο Viber
– Αναφέρεται ως πηγή το ertnews.gr στο σημείο όπου γίνεται η αναφορά.
– Στο τέλος του άρθρου ως Πηγή
– Σε ένα από τα δύο σημεία να υπάρχει ενεργός σύνδεσμος
