«Γονείς τίγρεις»: ποιοι είναι και πώς επηρεάζουν τα παιδιά τους

Οι γονείς οι οποίοι επιλέγουν μια γονεϊκή προσέγγιση βασισμένη στον απόλυτο έλεγχο και στις υψηλές απαιτήσεις, γνωστή ως «γονεϊκότητα της τίγρης», δίνουν απόλυτη προτεραιότητα στις ακαδημαϊκές επιδόσεις του παιδιού παρά στην ψυχική και συναισθηματική του ισορροπία.
Τα παιδιά δεν έχουν περιθώριο να διαπραγματευτούν στο πώς θα περάσουν την ημέρα τους σύμφωνα με τις επιθυμίες και τις ανάγκες τους. Αυτό o τύπος γονεϊκότητας περιλαμβάνει αυστηρούς κανόνες, υψηλές προσδοκίες και μια λογική που βασίζεται στον φόβο.
Οι «γονείς τίγρεις» δεν εμπιστεύονται τη λήψη αποφάσεων του παιδιού τους και ελέγχουν τους στόχους της ζωής του. Πιέζουν τα παιδιά να αριστεύουν ακαδημαϊκά με κάθε κόστος. Ασκούν συστηματική παρέμβαση σε κάθε πτυχή της ζωής των παιδιών τους, ώστε να διασφαλίζουν ότι ανταποκρίνονται στις υψηλές τους προσδοκίες.

Το παιδί ως προϊόν με προδιαγραφές

Η συγκεκριμένη προσέγγιση περιορίζει συστηματικά την κοινωνική ζωή του παιδιού, αποθαρρύνοντας τις φιλίες υπέρ της μελέτης ή της συμμετοχής σε δραστηριότητες όπως απαιτητικά αθλήματα ή καλλιτεχνικές ενασχολήσεις με στόχο τη διάκριση. Συχνά συνοδεύεται από συναισθηματικές απειλές ή και σωματική τιμωρία όταν το παιδί παρεκκλίνει από το πρόγραμμά του. Παράλληλα, οι γονείς αμφισβητούν τη δυνατότητά του να παίρνει μόνο του αποφάσεις και παραβιάζουν την ιδιωτικότητά του. Αντιμετωπίζουν το παιδί περισσότερο ως προϊόν με συγκεκριμένες προδιαγραφές, παρά ως αυτόνομο πρόσωπο.

Οι ρίζες μιας παιδαγωγικής σκληρότητας

Το μοντέλο που περιγράφεται ως γονεϊκότητα τίγρης αντλεί τις ρίζες του από αξίες που συνδέονται με τον κομφουκιανισμό (Confucianism), ο οποίος δίνει προτεραιότητα στην ιεραρχία, στην αφοσίωση και στην πειθαρχία, με ισχυρή έμφαση στην εκπαίδευση και την ακαδημαϊκή επίδοση.

Παρά το γεγονός ότι ο Κομφούκιος (Confucius) έγραψε τα έργα του πριν από περίπου δύο χιλιάδες χρόνια, οι διδασκαλίες του εξακολουθούν να ασκούν ισχυρή επιρροή στην Ανατολική Ασία και όχι μόνο.

Για πολλούς γονείς η εκπαίδευση θεωρείται η πύλη προς την επιτυχία και τη βελτίωση της κοινωνικοοικονομικής θέσης. Η ανώτατη εκπαίδευση αποτελεί σύμβολο κύρους και ισχύος. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τους γονείς με μεταναστευτικό υπόβαθρο όπου υπάρχει η προσδοκία ότι τα παιδιά θα πετύχουν και θα αξιοποιήσουν τις ευκαιρίες που οι ίδιοι οι γονείς τους δεν είχαν.

Ο όρος «γονεϊκότητα τύπου τίγρης» (Tiger Parenting) έγινε ευρύτερα γνωστός από το βιβλίο της Έιμυ Τσούα (Amy Chua), Battle Hymn of the Tiger Mother, το οποίο κυκλοφόρησε στα ελληνικά με τον τίτλο «Μητέρα Τίγρη» από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος.

Η Τσούα, Αμερικανίδα κινεζικής καταγωγής και καθηγήτρια στη Νομική Σχολή του πανεπιστημίου Γέιλ, γράφει για τα παιδικά της χρόνια με αυστηρούς γονείς. Αφηγείται επίσης, τις προσπάθειές της να εφαρμόσει στρατηγικές tiger parenting στις δύο κόρες της. Νομίζω, ότι εάν διαβάσετε το βιβλίο θα νιώσετε ότι η «Μητέρα Τίγρη» δεν είχε φερθεί καλά στα παιδιά της.

«Εάν μπορούσα να πατήσω ένα μαγικό κουμπί και να επιλέξω ανάμεσα στην ευτυχία ή την επιτυχία για τα παιδιά μου, φυσικά θα διάλεγα χωρίς σκέψη την ευτυχία. Όμως δεν είναι τόσο απλό. Ο κόσμος μας είναι σκληρός, και η πραγματική αυτοπεποίθηση είναι κάτι που πρέπει να κατακτηθεί.»

Amy Chua

Πριν από δυο χρόνια η Έιμυ Τσούα, σε συνέντευξή της στο περιοδικό The New Yorker, ανέφερε ότι στοιχεία της «γονεϊκότητας τίγρης» υιοθετούνται πλέον από πολλές οικογένειες με διαφορετικούς τρόπους — όχι απαραίτητα μέσω αυστηρού ελέγχου, αλλά μέσα από σημαντική επένδυση χρόνου, προγραμμάτων και δραστηριοτήτων με στόχο τη διάκριση των παιδιών.

Παραδείγματα μεθόδων Tiger Parenting

Υπερβολική αυστηρότητα: Οι γονείς τύπου τίγρης εστιάζουν στην αντοχή στη σκληρή δουλειά. Αυτό μπορεί να σημαίνει άρνηση συμμετοχής σε γενέθλια, διανυκτερεύσεις σε σπίτια φίλων ή άλλες ευχάριστες δραστηριότητες που θεωρείται ότι αποσπούν το παιδί από το πρόγραμμά του.

Υψηλές προσδοκίες: Οι γονείς τύπου τίγρης αναμένουν από τα παιδιά τους να αριστεύουν και να καταβάλλουν τη μεγαλύτερη δυνατή προσπάθεια σε ό,τι κάνουν. Αν ένα παιδί αποτύχει, επιπλήττεται επειδή «ντροπιάζει» την οικογένεια.

Ανατροφή βασισμένη στον φόβο: Το παιδί δεν επιτρέπεται να αντιμιλά στους μεγαλύτερους ή να αμφισβητεί τις απόψεις τους. Η μη συμμόρφωση αντιμετωπίζεται με συναισθηματικές απειλές και, σε ακραίες περιπτώσεις, με σωματική τιμωρία, ενώ συχνά συνοδεύεται από πρακτικές όπως η καταστροφή αντικειμένων, η στέρηση φαγητού, οι φωνές και η ταπείνωση.

Σχετικό θέμα: FAFO γονεϊκότητα: αφήνοντας τα παιδιά να μάθουν με τον σκληρό τρόπο

Έλλειψη αυτονομίας για το παιδί: Οι γονείς τύπου τίγρης έχουν πλήρη έλεγχο στη ζωή του παιδιού. Το παιδί μεγαλώνει λαμβάνοντας αποφάσεις με βάση την έγκριση των γονέων του. Οι «γονείς τίγρεις» δεν ενδιαφέρονται να γνωρίσουν την προσωπικότητα, τις σκέψεις, τα συναισθήματα του παιδιού. Τα όνειρα των γονιών θα πρέπει να είναι και τα όνειρα του παιδιού.

Σχετικό θέμα: Όταν δεν αφήνετε το παιδί να μεγαλώσει: γιατί και η υπερπροστασία είναι κακοποίηση

Η επιτυχία μετριέται μόνο με τα αποτελέσματα: Οι «γονείς τίγρεις» ορίζουν την επιτυχία με βάση την ισχύ και το κοινωνικό κύρος που μπορεί να φέρει ένα παιδί στην οικογένεια. Στο πλαίσιο αυτό, επιτυχία σημαίνει κύρος, επίδοση και διάκριση, ενώ δεξιότητες ζωής όπως η συναισθηματική νοημοσύνη και η αυτονομία θεωρούνται δευτερεύουσες

Τα παιδιά που μεγάλωσαν με γονείς τύπου «τίγρης» στερούνται ενός υποστηρικτικού περιβάλλοντος φροντίδας και άνευ όρων αγάπης.

Τα υπερβολικά αυστηρά και τιμωρητικά στυλ γονεϊκότητας συνδέονται με τις ακόλουθες επιπτώσεις στα παιδιά:

• Δυσκολεύονται να θέτουν προσωπικά όρια και να ρυθμίζουν το συναίσθημά τους.
• Διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο άγχους, χαμηλής αυτοεκτίμησης και καταθλιπτικών συμπτωμάτων.
• Δεν προσαρμόζονται εύκολα σε αλλαγές και νέες συνθήκες.
• Δυσκολεύονται να λαμβάνουν αποφάσεις χωρίς συνεχή εξωτερική καθοδήγηση.
• Αντιμετωπίζουν προβλήματα στη δημιουργία στενών σχέσεων και στην ανάπτυξη αυτονομίας στη ζωή τους.
• Φοβούνται τα λάθη, μήπως απογοητεύσουν τους γονείς τους.
• Παρουσιάζουν χαμηλότερη σχολική επίδοση, αυξημένη αποξένωση και εντονότερη ακαδημαϊκή πίεση.
• Διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο αυτοτραυματισμού και αυτοκτονικής συμπεριφοράς, ιδίως παιδιά και νεαροί ενήλικες ασιατικής καταγωγής.
• Δυσκολεύονται να καλλιεργήσουν εσωτερική αυτοπειθαρχία, καθώς έχουν μάθει να λειτουργούν υπό εξωτερικό έλεγχο.

Πώς να μην γίνετε «γονείς τίγρεις»

Κανείς δεν μάς προετοιμάζει πραγματικά για τον ρόλο του γονέα. Οι περισσότεροι γονείς παίρνουν αποφάσεις με βάση το πώς μεγάλωσαν οι ίδιοι, όσα έχουν διαβάσει ή δει, καθώς και συμβουλές από την οικογένεια και τους φίλους τους. Η γονεϊκότητα είναι αγχωτική και συχνά είναι δύσκολο να γνωρίζει κανείς αν κάνει καλή δουλειά. Ωστόσο, υπάρχουν εναλλακτικές που επιτρέπουν στον γονέα να στηρίζει το παιδί χωρίς να περιορίζει την αυτονομία του.

• Μην απαντάτε στα προβλήματα με άμεση τιμωρία.
• Ακούστε το παιδί πριν βγάλετε συμπεράσματα.
• Δώστε χώρο στην έκφραση και στα συναισθήματά του.
• Χτίστε εμπιστοσύνη ώστε να σας ζητά βοήθεια.Αφιερώστε έστω λίγα λεπτά ουσιαστικής προσοχής.
• Δείξτε ενδιαφέρον για την καθημερινότητά του.Ενθαρρύνετε την έκφραση σκέψεων και ιδεών.
• Σεβαστείτε τη διαδικασία σκέψης, ακόμη κι αν διαφωνείτε.Σεβαστείτε την ιδιωτικότητα και τα προσωπικά όρια.
• Παρεμβαίνετε μόνο όταν υπάρχει θέμα ασφάλειας.Δώστε επιλογές και περιθώριο αποφάσεων.
• Η αυτονομία δεν καλλιεργείται με έλεγχο.Αναγνωρίστε την προσπάθεια, όχι μόνο το αποτέλεσμα.
• Κρατήστε τον έπαινο ουσιαστικό.Δείτε τα λάθη ως μέρος της μάθησης.
• Καθοδηγήστε χωρίς τιμωρητική διάθεση.Αποφύγετε τη μικροδιαχείριση*.
• Ενισχύστε την προσωπική ευθύνη. Εάν χρειαστεί η επαγγελματική στήριξη και η θεραπεία μπορούν να βοηθήσουν ολόκληρη την οικογένεια.

---

info: Η μικροδιαχείριση είναι ένα στυλ διοίκησης όπου ο προϊστάμενος ελέγχει υπερβολικά κάθε λεπτομέρεια της εργασίας των υπαλλήλων και αποφεύγει να τους δώσει αυτονομία και εμπιστοσύνη. Τελικά αυτό έχει αρνητικό αντίκτυπο στην παραγωγικότητα, στη δημιουργικότητα και στη συνολική απόδοση της ομάδας. Δημιουργείται ένα δυσμενές περιβάλλον που μειώνει το κίνητρο, αυξάνει το άγχος και αυξάνει την πιθανότητα καθυστερήσεων και στέρησης νέων ιδεών.