Γιατί οι νέες πολιτικές ανατροπές στη Βρετανία – Ο μακρύς αντίκτυπος του Brexit

Δέκα χρόνια μετά το δημοψήφισμα του 2016, το Brexit εξακολουθεί να καθορίζει όπως φαίνεται τη βρετανική πολιτική ζωή. Η παραίτηση του πρωθυπουργού Keir Starmer, μια ακριβώς μέρα πριν τη συμπλήρωση δεκαετίας από την ψήφο υπέρ της εξόδου από την Ευρωπαϊκή Ένωση στο δημοψήφισμα του Ιουνίου του 2016, δεν αποτέλεσε απλώς μια ακόμη κυβερνητική αλλαγή. Ήταν τελικά το πιο πρόσφατο επεισόδιο μιας παρατεταμένης περιόδου πολιτικής αστάθειας που έχει οδηγήσει τη χώρα από τον David Cameron στην Theresa May, τον Boris Johnson, τη Liz Truss, τον Rishi Sunak και τον Στάρμερ, σε μια αδιάκοπη αναζήτηση πολιτικής σταθερότητας.

Η πτώση του Κιρ Στάρμερ δεν μπορεί να εξηγηθεί μόνο από τα λάθη της δικής του διακυβέρνησης. Ο απερχόμενος βρετανός πρωθυπουργός βρέθηκε αντιμέτωπος με μια οικονομία χαμηλής ανάπτυξης, υψηλού δημόσιου χρέους και επίμονου κόστους ζωής, ενώ οι προσδοκίες που είχαν καλλιεργηθεί το 2024 για μια «νέα αρχή» διαψεύστηκαν αρκετά γρήγορα. Οι δυσκολίες στην οικοδόμηση κατοικιών, η περιορισμένη αύξηση των πραγματικών εισοδημάτων, οι αντιδράσεις για τις φορολογικές επιλογές της κυβέρνησής του, καθώς και η αδυναμία περιορισμού των μεταναστευτικών ροών υπονόμευσαν την αξιοπιστία του. Παράλληλα, εσωκομματικές συγκρούσεις και υποθέσεις όπως η υπόθεση Μάντελσον και της σχέσης του με τα σκάνδαλα Επστάιν ενίσχυσαν την εικόνα μιας κυβέρνησης που έχασε τον πολιτικό προσανατολισμό της.

Μέσα σε αυτό το κλίμα αναδεικνύεται τώρα ο Andy Burnham, ο οποίος εμφανίζεται ως βέβαιος διάδοχος στην ηγεσία των Εργατικών και επομένως ο έβδομος πρωθυπουργός της Βρετανίας μέσα σε μία δεκαετία. Ο πρώην υπουργός και επί χρόνια δήμαρχος του Ευρύτερου Μάντσεστερ εκπροσωπεί μια διαφορετική εκδοχή του Εργατικού Κόμματος, περισσότερο προσανατολισμένη στις περιφέρειες της Βόρειας Αγγλίας, στις κοινωνικές ανισότητες και στην ανασυγκρότηση της μεσαίας τάξης. Σε αντίθεση με τον τεχνοκρατικό και συχνά συγκρατημένο Στάρμερ, ο Μπέρναμ επιχειρεί να προβάλλει ένα πιο λαϊκό και αποκεντρωμένο πολιτικό πρότυπο, ικανό να ανακτήσει ψηφοφόρους που στράφηκαν προς το Reform UK, δηλαδή το κόμμα του Nigel Farage.

Η συζήτηση όμως δεν αφορά μόνο πρόσωπα. Δέκα χρόνια μετά το Brexit, τα δύο βασικά επιχειρήματα της καμπάνιας υπέρ της εξόδου – η οικονομική ευημερία και ο έλεγχος της μετανάστευσης – εξακολουθούν να αποτελούν αντικείμενο αντιπαράθεσης. Η βρετανική οικονομία αναπτύχθηκε με χαμηλότερους ρυθμούς από πολλούς διεθνείς ανταγωνιστές, ενώ το εμπόριο με την Ευρώπη αντιμετώπισε νέους φραγμούς και διοικητικά κόστη. Την ίδια στιγμή, οι καθαρές μεταναστευτικές ροές όχι μόνο δεν μηδενίστηκαν αλλά έφθασαν σε ιστορικά υψηλά επίπεδα τα τελευταία χρόνια, έστω και αν άλλαξε η σύνθεσή τους. Το Brexit προσέφερε μεγαλύτερη εθνική αυτονομία στη λήψη αποφάσεων, αλλά δεν έδωσε τις εύκολες λύσεις που πολλοί ψηφοφόροι περίμεναν.

Το επόμενο μεγάλο ερώτημα αφορά επίσης τις σχέσεις Βρετανίας και Ευρωπαϊκής Ένωσης. Παρά το γεγονός ότι καμία μεγάλη πολιτική δύναμη της χώρας δεν εισηγείται επιστροφή στην ΕΕ, η σταδιακή επαναπροσέγγιση φαίνεται πλέον αναπόφευκτη. Η άμυνα, η ασφάλεια, η ενέργεια, η έρευνα και η διαχείριση της μετανάστευσης δημιουργούν κοινά συμφέροντα που ωθούν Λονδίνο και Βρυξέλλες αναγκαστικά σε στενότερη συνεργασία. Ένας πρωθυπουργός όπως ο Μπέρναμ ίσως επιδιώξει μια πιο πραγματιστική σχέση με την Ευρώπη, χωρίς όμως να αμφισβητήσει το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος.

Τέλος, η σημερινή κρίση θέτει ένα βαθύτερο ζήτημα: αλλάζει το ίδιο το πολιτικό σύστημα του Ηνωμένου Βασιλείου; Η άνοδος του Nάιζελ Φαράνζ και του Reform UK, η υποχώρηση της παραδοσιακής κυριαρχίας Συντηρητικών και Εργατικών, καθώς και οι διαφορετικές πολιτικές τάσεις σε Αγγλία, Σκωτία, Ουαλία και Βόρεια Ιρλανδία, υποδηλώνουν μια σταδιακή αποδόμηση του μεταπολεμικού δικομματισμού. Παράλληλα, επανέρχονται στο προσκήνιο συζητήσεις για μεγαλύτερη αποκέντρωση εξουσιών, ακόμη και για μια πιο ομοσπονδιακή δομή του κράτους. Δέκα χρόνια μετά το Brexit, το ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο τι άλλαξε η έξοδος από την Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά και αν μετασχηματίζει την ίδια τη φύση του Ηνωμένου Βασιλείου.
Η διερεύνηση των νέων πολιτικών ανατροπών στη Βρετανία, καθώς και αυτό που φαίνεται να είναι ο μακρύς αντίκτυπος του Brexit αποτελεί το θέμα του 65ου podcast της σειράς «Διεθνής Ματιά» που δημιουργεί ο Πολυδεύκης Παπαδόπουλος για το ERTNews Radio και το ΕRtecho.

H σχετική συζήτηση γίνεται με τον Όθωνα Αναστασάκη, ανώτερο ερευνητή στο St Antony’s College του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, ένα από τα σημαντικότερα κέντρα έρευνας στις διεθνείς και περιφερειακές σπουδές. Παράλληλα, ο κ. Αναστασάκης είναι διευθυντής του Προγράμματος Σπουδών Νοτιοανατολικής Ευρώπης στην Οξφόρδη, καθώς και ανώτερος ερευνητής/διδάσκων στην «Σχολή Παγκόσμιων και Περιφερειακών Σπουδών» της Οξφόρδης, με αντικείμενο την πολιτική της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση.

Καλεσμένη είναι επίσης η Καλλιόπη Κυριακοπούλου, πολιτική επιστήμων-διεθνολόγος με έδρα το Λονδίνο, επισκέπτρια καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο της Lille στη Γαλλία, π. διδάσκουσα στο Βρετανικό παράρτημα του Queen’s University του Καναδά. Ακόμη, στο πλαίσιο ανεξάρτητης ερευνητικής δραστηριότητας της εστιάζει στις διεθνείς και πολιτικές συνέπειες του Brexit υπό το πρίσμα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.

Με τους δύο εξετάζεται :-γιατί κατέρρευσε στη διετία ο Στάρμερ και για ποιους λόγους το ΗΒ βιώνει 10 χρόνια «πολιτικού χάους» – ποιος μπορεί να είναι ο Νέος Εργατισμός του Άντι Μπέρναμ – τι δείχνει ο δεκαετής απολογισμός από το Βrexit – τι είδους νέα σχέση μπορεί να δημιουργηθεί μεταξύ της Βρετανία και της Ευρωπαϊκής Ένωσης – τι σημαίνει το τέλος του βρετανικού δικομματισμού

Στη «Διεθνή Ματιά» κάθε βδομάδα δύο φορές (α’ ανάρτηση Σάββατα και Κυριακές στο ERTecho.gr), ανοίγει ένα παράθυρο ώστε να κοιτάμε από την Ελλάδα τον Κόσμο, αλλά για να επιστρέφουμε ξανά στη χώρα μας και τα δικά της ζητήματα μέσα από αυτό το γύρο και μια ευρύτερη σκοπιά. Σε κάθε podcast εξετάζεται ένα σημαντικό γεγονός, ένα φαινόμενο παγκόσμιας σημασίας, μια μεγάλη τάση από το χώρο της πολιτικής, των διεθνών σχέσεων, της οικονομίας, της οικολογίας, της επιστήμης και τεχνολογίας ή και του πολιτισμού, που επηρεάζει καθοριστικά και καθολικά τη ζωή, αλλά και την κατάσταση στη χώρα μας. Και κάθε φορά γίνεται με τη συμμετοχή ιδιαίτερα επιλεγμένων καλεσμένων, που είναι ειδικοί σε καθέναν από αυτούς τους τομείς.