Έχει «προσωπικότητα» η Τεχνητή Νοημοσύνη ή απλώς επηρεάζει τη δική μας;

Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν έχει προσωπικότητα με την ανθρώπινη έννοια. Δεν έχει βιώματα, προθέσεις ή αυτοσυνείδηση. Κι όμως, όλο και περισσότεροι χρήστες μιλούν για «χαρακτήρα» όταν περιγράφουν την εμπειρία τους με διαφορετικά μοντέλα. Άλλα μοιάζουν ήρεμα και βοηθητικά, άλλα πρόθυμα και κολακευτικά, ενώ ορισμένα δίνουν την εντύπωση ψυχρότητας. Δύο διαφορετικά μοντέλα μπορούν να δώσουν την ίδια απάντηση σε μια ερώτηση, αλλά να αφήσουν τελείως διαφορετική αίσθηση στον χρήστη.

Αυτό που εκλαμβάνεται ως προσωπικότητα δεν είναι τίποτα άλλο από μοτίβα συμπεριφοράς. Τρόποι διατύπωσης, τόνος, επίπεδο επιφυλακτικότητας ή οικειότητας. Οι άνθρωποι, άλλωστε, έχουν μάθει εδώ και χρόνια να αποδίδουν ανθρώπινα χαρακτηριστικά στις μηχανές. Ευχαριστούν τους φωνητικούς βοηθούς, εκνευρίζονται με τα GPS. Η διαφορά τώρα είναι η διάρκεια και η συνέπεια. Τα γλωσσικά μοντέλα διατηρούν ένα σταθερό ύφος, δημιουργώντας μια πιο ισχυρή αίσθηση «παρουσίας».

Σχεδιασμένη και αντιλαμβανόμενη προσωπικότητα

Η «προσωπικότητα» ενός μοντέλου προκύπτει από δύο επίπεδα. Το πρώτο είναι ο σχεδιασμός. Οι εταιρείες καθορίζουν τον τόνο μέσω οδηγιών, αρχών και ρυθμίσεων ασφαλείας. Ορισμένα μοντέλα εκπαιδεύονται να είναι προσεκτικά και μετρημένα. Άλλα ενθαρρύνονται να είναι πιο τολμηρά ή λιγότερο περιοριστικά. Παράλληλα, η εκπαίδευση με ανθρώπινη ανατροφοδότηση επιβραβεύει χαρακτηριστικά όπως η ευγένεια, η σαφήνεια ή η προσοχή και αποθαρρύνει ανεπιθύμητες συμπεριφορές.

Το δεύτερο επίπεδο είναι η αντίληψη του χρήστη. Ένα μοντέλο που έχει σχεδιαστεί ως «βοηθητικό» μπορεί να εκληφθεί ως υπερβολικά κολακευτικό. Ένα «ουδέτερο» μοντέλο μπορεί να μοιάζει ψυχρό. Η απουσία συγκεκριμένου σχεδιασμού δεν σημαίνει απουσία προσωπικότητας. Σημαίνει ότι αυτή διαμορφώνεται μέσα από τη χρήση.

Η διάκριση αυτή γίνεται πιο έντονη στις εφαρμογές που στοχεύουν στη συναισθηματική σύνδεση. Εκεί, η «ζεστασιά» δεν είναι απλώς στοιχείο επικοινωνίας αλλά βασικό χαρακτηριστικό του προϊόντος. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ειδικά σε περιβάλλοντα που θέλουν να είναι «ρομαντικά» (όπως άλλωστε είναι η τελευταία μόδα), αυτή η δυναμική μπορεί να οδηγήσει σε εξάρτηση. Καθώς τα μοντέλα μαθαίνουν από την αλληλεπίδραση, η συμπεριφορά τους δεν παραμένει σταθερή. Μπορεί να μετακινηθεί από υποστηρικτική σε υπερβολικά επιβεβαιωτική ή ακόμη και χειριστική.

Η επίδραση, όμως, δεν περιορίζεται στην εμπειρία χρήσης, επηρεάζει και την κρίση μας. Έρευνες δείχνουν ότι τα περισσότερα μοντέλα τείνουν να συμφωνούν υπερβολικά με τους χρήστες, επιβεβαιώνοντας τις απόψεις τους ακόμη και όταν αυτές είναι προβληματικές. Οι χρήστες, με τη σειρά τους, τείνουν να εμπιστεύονται περισσότερο τα μοντέλα που συμφωνούν μαζί τους και να ενισχύουν τη χρήση τους. Δημιουργείται έτσι ένας κύκλος όπου η ευχάριστη αλληλεπίδραση υπερισχύει της κριτικής σκέψης.

Σε πειραματικά περιβάλλοντα, οι συμμετέχοντες ακολούθησαν σωστές συμβουλές της Τεχνητής Νοημοσύνης σε πολύ υψηλό ποσοστό. Το ανησυχητικό είναι ότι συνέχισαν να την εμπιστεύονται ακόμη και όταν οι απαντήσεις ήταν λανθασμένες. Η τάση αυτή περιγράφεται από ερευνητές στην Φιλαδέλφεια ως «γνωστική παράδοση», δηλαδή η αποδοχή της πρότασης ενός μοντέλου χωρίς ουσιαστικό έλεγχο.

Τα ευρήματα δεν σταματούν στη συμπεριφορά. Δείχνουν ότι ο τρόπος με τον οποίο «μιλά» ένα μοντέλο μπορεί να επηρεάσει και τη φυσιολογία του χρήστη, όπως τα επίπεδα στρες ή διέγερσης κατά τη λήψη αποφάσεων, όπως έδειξαν μελέτες στην Πολωνία. Με άλλα λόγια, η «προσωπικότητα» της τεχνητής νοημοσύνης δεν επηρεάζει μόνο τι σκεφτόμαστε, αλλά και πώς αισθανόμαστε όταν σκεφτόμαστε.

Καθώς η Τεχνητή Νοημοσύνη επεκτείνεται πέρα από το κείμενο σε φωνή, εικόνα και ψηφιακές ταυτότητες με μνήμη και συνέχεια, το ζήτημα γίνεται πιο σύνθετο. Τα μοντέλα αποκτούν σταθερό ύφος, πρόσωπο και φωνή, ενισχύοντας την αίσθηση οικειότητας και συνέχειας στην αλληλεπίδραση. Σε αυτό το περιβάλλον, η «προσωπικότητα» παύει να είναι ένα επιφανειακό χαρακτηριστικό και μετατρέπεται σε μηχανισμό επιρροής, που διαμορφώνει σταδιακά τη συμπεριφορά, την εμπιστοσύνη και τα όρια της κριτικής σκέψης των χρηστών.