Σκληρό πόκερ για το «πάγωμα» της πυρηνικής δραστηριότητας του Ιράν – Τι θα γίνει με τα 440 κιλά εμπλουτισμένου ουρανίου

Η Ουάσινγκτον και η Τεχεράνη βρίσκονται εκ νέου σε διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, με βασικό σημείο τριβής τη διάρκεια μιας πιθανής αναστολής των πυρηνικών δραστηριοτήτων, καθώς οι ΗΠΑ πρότειναν «πάγωμα» έως και 20 ετών, απορρίπτοντας την ιρανική αντιπρόταση για περίοδο έως πέντε ετών.

Σύμφωνα με πληροφορίες που δημοσίευσαν οι New York Times, η αμερικανική πρόταση δεν προβλέπει μόνιμη απαγόρευση εμπλουτισμού ουρανίου, αλλά μια μακροχρόνια «αναστολή», η οποία θα επιτρέπει στην Τεχεράνη να διατηρήσει το δικαίωμα ανάπτυξης πυρηνικού καυσίμου στο μέλλον, στο πλαίσιο της Συνθήκης Μη Διάδοσης Πυρηνικών Όπλων.

Η διαφωνία για τη χρονική διάρκεια της αναστολής αποκαλύπτει τόσο το βάθος του χάσματος όσο και το ενδεχόμενο σύγκλισης, καθώς για πρώτη φορά οι δύο πλευρές φαίνεται να συζητούν συγκεκριμένα χρονικά όρια αντί για απόλυτες θέσεις.

Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, δήλωσε ότι παραμένουν σημαντικές διαφορές, κυρίως ως προς τις εγγυήσεις ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο – όχι μόνο βραχυπρόθεσμα αλλά και σε βάθος χρόνου. Ωστόσο, αναγνώρισε ότι υπήρξαν «θετικές συνομιλίες», αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο νέου γύρου διαπραγματεύσεων.

Στον πυρήνα της διαμάχης παραμένει η άρνηση του Ιράν να εγκαταλείψει πλήρως τις πυρηνικές του δυνατότητες, να διαλύσει τις υποδομές του και να μεταφέρει εκτός χώρας τα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου.

Ένα από τα πιο ευαίσθητα ζητήματα αφορά περίπου 970 λίβρες ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού. Οι ΗΠΑ ζητούν την απομάκρυνσή του από το ιρανικό έδαφος, ενώ η Τεχεράνη προτείνει την αραίωσή του ώστε να καταστεί μη αξιοποιήσιμο για στρατιωτική χρήση. Η πρόταση αυτή θα επιμήκυνε τον χρόνο που απαιτείται για την κατασκευή πυρηνικού όπλου, χωρίς όμως να εξαλείφει πλήρως τον κίνδυνο.

Παράλληλα, οι συνομιλίες επεκτείνονται και σε άλλα κρίσιμα ζητήματα, όπως η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ και η υποστήριξη του Ιράν σε περιφερειακές οργανώσεις όπως η Χαμάς και η Χεζμπολάχ.

Η προσέγγιση της κυβέρνησης του Ντόναλντ Τραμπ φαίνεται να επαναφέρει μια στρατηγική «αγοράς χρόνου», παρόμοια με προηγούμενες συμφωνίες, παρά τη σκληρή ρητορική του ίδιου κατά της συμφωνίας του 2015.

Η τότε συμφωνία, γνωστή ως Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης (JCPOA), προέβλεπε σταδιακή άρση των περιορισμών έως το 2030, γεγονός που είχε προκαλέσει έντονες επικρίσεις από τον Τραμπ λόγω των λεγόμενων «ρητρών λήξης».

Σήμερα, η προτεινόμενη πλήρης αναστολή, έστω και προσωρινή, θεωρείται από ορισμένους αναλυτές πιο αποτελεσματική βραχυπρόθεσμα, καθώς θα μηδένιζε τη δραστηριότητα για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, υπερβαίνοντας ακόμη και τη διάρκεια μιας προεδρικής θητείας.

Ωστόσο, το ενδεχόμενο μιας νέας συμφωνίας ενέχει πολιτικό ρίσκο για τον Λευκό Οίκο, καθώς θα μπορούσε να θεωρηθεί παραλλαγή της συμφωνίας που ο ίδιος ο Τραμπ είχε απορρίψει στο παρελθόν.

Στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων βρίσκεται επίσης το ζήτημα της αποδέσμευσης περίπου 6 δισεκατομμυρίων δολαρίων από ιρανικά κεφάλαια που παραμένουν δεσμευμένα λόγω κυρώσεων, με την Τεχεράνη να το θέτει ως βασική προϋπόθεση για πρόοδο.

Καθώς οι επαφές συνεχίζονται σε κλίμα μυστικότητας και αμοιβαίων διαρροών, διπλωματικές πηγές εκτιμούν ότι το επόμενο διάστημα θα είναι καθοριστικό για το αν οι δύο πλευρές μπορούν να γεφυρώσουν τις διαφορές τους και να καταλήξουν σε μια συμφωνία που θα αποτρέψει, έστω προσωρινά, την κλιμάκωση της κρίσης.

Τι θα γίνει με τα 440 κιλά εμπλουτισμένου ουρανίου

Ένα ακόμα σημείο τριβής ανάμεσα σε ΗΠΑ και Ιράν είναι η απαίτηση Τραμπ να απομακρυνθούν περίπου 440 κιλά ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού, ώστε να διασφαλιστεί ότι δεν θα χρησιμοποιηθούν για στρατιωτικούς σκοπούς. Ο Αμερικανός πρόεδρος φέρεται να εξετάζει ακόμα και την αποστολή χερσαίων δυνάμεων στην Ισφαχάν για την ασφάλιση του υλικού, το οποίο φυλάσσεται σε υπόγειες εγκαταστάσεις.

Η Τεχεράνη επιμένει ότι το καύσιμο πρέπει να παραμείνει εντός της χώρας, ωστόσο προτείνει την αραίωσή του ώστε να μην μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την παραγωγή πυρηνικού όπλου. Η διαδικασία αυτή θα επιμήκυνε σημαντικά τον χρόνο που θα απαιτούνταν για την κατασκευή πυρηνικής κεφαλής, αν και θα διατηρούσε στο Ιράν τον έλεγχο του υλικού, το οποίο θα μπορούσε μελλοντικά να εμπλουτιστεί ξανά σε επίπεδα κοντά στο 90%, που απαιτούνται για την παραγωγή όπλου.

Στο τραπέζι, τέλος, των διαπραγματεύσεων βρίσκεται και το οικονομικό σκέλος. Το Ιράν ζητά την αποδέσμευση περίπου 6 δισ. δολαρίων από πωλήσεις πετρελαίου, τα οποία παραμένουν δεσμευμένα στο Κατάρ λόγω κυρώσεων που επιβλήθηκαν κατά την πρώτη θητεία Τραμπ.