Τι είναι το Helicoide στο Καράκας: Το εμπορικό κέντρο που μετατράπηκε σε «θάλαμο βασανιστηρίων»

Το τεράστιο, σπειροειδές κτήριο στην πρωτεύουσα της Βενεζουέλας, το Καράκας, υποτίθεται ότι θα ήταν το πρώτο εμπορικό κέντρο στον κόσμο με δυνατότητα πρόσβασης με αυτοκίνητο, τη δεκαετία του 1950.

Ωστόσο, δεκαετίες αργότερα, το πανύψηλο κτήριο, γνωστό ως El Helicoide, αποτελεί την έδρα του κρατικού συστήματος καταστολής της χώρας, μια φυλακή που οι οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν περιγράψει ως «κέντρο βασανιστηρίων» και σύμβολο της τελευταίας δεκαετίας αυταρχικής διακυβέρνησης υπό τον Νικολάς Μαδούρο.

Η είδηση ότι η κυβέρνηση της Βενεζουέλας είχε αρχίσει να απελευθερώνει πολιτικούς κρατούμενους από δύο διαβόητες φυλακές, συμπεριλαμβανομένου του El Helicoide, έσπευσε τα μέλη των οικογενειών των κρατουμένων να μεταβούν στον χώρο, ο οποίος, σύμφωνα με οργανώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα, φιλοξενεί δεκάδες πολιτικούς κρατούμενους.

Οι απελευθερώσεις αποτελούν την πρώτη ένδειξη πιθανής αλλαγής υπό τη νέα προσωρινή κυβέρνηση, μετά τη σύλληψη του Μαδούρο από τις αμερικανικές δυνάμεις και τη δήλωση του Ντόναλντ Τραμπ ότι οι νέες αρχές θα συμμορφωθούν με τις απαιτήσεις της Ουάσινγκτον. Ενώ ο Αμερικανός πρόεδρος έχει επικεντρωθεί δημοσίως, κυρίως στο πετρέλαιο της χώρας και όχι στη δημοκρατική άνοιξη, την Τρίτη δήλωσε, αναφερόμενος προφανώς στο El Helicoide, ότι «έχουν ένα θάλαμο βασανιστηρίων στο κέντρο του Καράκας, τον οποίο κλείνουν».

«Σε ένα κελί με άλλα 16 άτομα»

Ωστόσο, οι αρχές της Βενεζουέλας δεν ανακοίνωσαν το κλείσιμο του χώρου. Αντ’ αυτού, ο Χόρχε Ροντρίγκες, πρόεδρος της Εθνοσυνέλευσης της χώρας, δήλωσε ότι «σημαντικός αριθμός» ατόμων — τόσο Βενεζουελάνοι όσο και αλλοδαποί — θα αφεθούν ελεύθεροι. Οι προσωρινές αρχές της Βενεζουέλας είχαν απελευθερώσει εννέα κρατούμενους μέχρι το απόγευμα της Παρασκευής.

«Πιστεύω ότι κάθε κρατούμενος που απελευθερώνεται αξίζει να γιορτάσουμε», δήλωσε ο Βίκτορ Ναβάρο, 30 ετών, ο οποίος φυλακίστηκε στο El Helicoide για έξι μήνες το 2018. «Αλλά δεν μπορώ να γιορτάσω μέχρι να ελευθερωθούν όλοι».

Κατά τη διάρκεια της κράτησής του, ο Ναβάρο είπε ότι κρατήθηκε σε ένα κελί διαστάσεων 4×4 μαζί με 16 άλλους άνδρες, μεταξύ των οποίων ανήλικοι, δημοσιογράφοι, υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και φοιτητές που είχαν διαμαρτυρηθεί κατά της κυβέρνησης του Μαδούρο. Είπε ότι οι αρχές «έβαλαν ένα όπλο στο στόμα μου, με χτύπησαν πολλές φορές στο πρόσωπο και με κλώτσησαν».

#URGENTE

Estas son las condiciones de los familiares que esperan noticias de quienes están injustamente encarcelados en el Centro de Tortura el Rodeo I.

Desde que se anunció en televisión que vendrían excarcelaciones, los familiares se han movilizado a los distintos centros… pic.twitter.com/pltW95PKqc

— Realidad Helicoide (@RHelicoide) January 11, 2026

Η ιστορία του El Helicoide ξεκινά πριν από 70 χρόνια, με τον στρατιωτικό ηγέτη της Βενεζουέλας, Μάρκος Πέρεζ Χιμένεθ, ο οποίος διέταξε την κατασκευή του ως εμπορικό κέντρο για να προβάλλει μια εικόνα νεωτερικότητας και ευημερίας που τροφοδοτείται από τον πλούτο του πετρελαίου της χώρας.

Το El Helicoide «δεν είναι μόνο μοναδικό στη Λατινική Αμερική, αλλά είναι και ένα πολύ σημαντικό αρχιτεκτονικό μνημείο στην Αμερική», δήλωσε η Λίζα Μπλάκμορ, καθηγήτρια ισπανικών στο Πανεπιστήμιο της Βιρτζίνια.

Το κτήριο είναι 4 χιλιόμετρα από οπλισμένο σκυρόδεμα που περιβάλλει έναν λόφο στο Καράκας. Η κ. Μπλάκμορ δήλωσε ότι «σχεδιάστηκε για να είναι ένας χώρος όπου οι άνθρωποι θα μπορούσαν να κινούνται ελεύθερα». Όμως, όταν ο κ. Πέρεζ Χιμένεθ ανατράπηκε το 1958, το ημιτελές κτίριο παρέμεινε άδειο για χρόνια.

«Βασανιστήρια και παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων»

Στη δεκαετία του 1980, η κυβέρνηση άρχισε να μεταφέρει ορισμένες κρατικές υπηρεσίες στο El Helicoide, συμπεριλαμβανομένων των υπηρεσιών πληροφοριών, γνωστών σήμερα ως SEBIN, τις οποίες οργανώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα έχουν κατηγορήσει για πολυάριθμες παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Υπό τον προκάτοχο του κ. Μαδούρο, Ούγκο Τσάβες, το κέντρο κράτησης έγινε το επίκεντρο της διεθνούς προσοχής.

Το 2012, το Διαμερικανικό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων διέταξε τη Βενεζουέλα να τερματίσει τις «απάνθρωπες και εξευτελιστικές» συνθήκες υπό τις οποίες κρατούνταν οι κρατούμενοι στις εγκαταστάσεις.

Όμως, όταν τεράστιες αντικυβερνητικές διαμαρτυρίες συγκλόνισαν τη χώρα το 2014, λίγο μετά την ανάληψη της εξουσίας από τον κ. Μαδούρο, μερικοί από τους πάνω από 3.000 ανθρώπους που συνελήφθησαν μεταφέρθηκαν στο El Helicoide.

Μια δεκαετία αργότερα, ο Μαδούρο φυλάκισε χιλιάδες άτομα που διαμαρτυρήθηκαν για την αμφισβητούμενη νίκη του στις προεδρικές εκλογές του 2024, ενώ τους τελευταίους μήνες ενέτεινε τις αυθαίρετες κρατήσεις εν μέσω της κλιμάκωσης των εντάσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Το El Helicoide ήταν ο κύριος χώρος κράτησης διακεκριμένων αντιφρονούντων. Οι κρατούμενοι περιμένουν ημέρες, εβδομάδες, ακόμη και μήνες για να εμφανιστούν ενώπιον του δικαστηρίου. Σύμφωνα με ομάδες για τα δικαιώματα των κρατουμένων, οι περισσότεροι κατηγορούνται για εγκλήματα όπως υποκίνηση μίσους, συνωμοσία για την ανατροπή της κυβέρνησης ή τρομοκρατία, απλώς και μόνο επειδή άσκησαν τα βασικά πολιτικά τους δικαιώματα.

Το 2023, η ανεξάρτητη αποστολή διερεύνησης των Ηνωμένων Εθνών διερεύνησε τον θάνατο του στρατηγού Ραούλ Μπαντουέλ το 2021 στο El Helicoide και βρήκε «εύλογους λόγους να πιστεύει» ότι πέθανε ως «άμεσο αποτέλεσμα της άρνησης παροχής επαρκούς ιατρικής περίθαλψης». Ανέφερε επίσης τη «συνεχιζόμενη ύπαρξη δωματίων βασανιστηρίων» εκεί. Τον Δεκέμβριο, ο Αλφρέντο Ντίαζ, 55χρονος ηγέτης της αντιπολίτευσης και πρώην κυβερνήτης, πέθανε επίσης εκεί.

Ο Francisco Cox, πρώην μέλος της αποστολής διερεύνησης των Ηνωμένων Εθνών στη Βενεζουέλα, δήλωσε σε συνέντευξη τον Σεπτέμβριο ότι το El Helicoide «είναι βίαιο».

Είπε ότι η ομάδα του ΟΗΕ δεν μπόρεσε να εισέλθει στις εγκαταστάσεις, αλλά βασίστηκε στα ευρήματα της μαρτυρίας σχεδόν 500 ατόμων, συμπεριλαμβανομένων πρώην κρατουμένων και αξιωματικών. Η έκθεση περιγράφει λεπτομερώς τις «εξαιρετικά» ανθυγιεινές συνθήκες, τη σεξουαλική βία κατά των γυναικών κρατουμένων και τα βασανιστήρια, όπως ηλεκτροσόκ, ασφυξία και στάσεις που προκαλούν στρες.

Ο Ναβάρο, ο πρώην κρατούμενος, μεγάλωσε και ζούσε σε ένα σπίτι κοντά στο El Helicoide. Τελικά αφέθηκε ελεύθερος και σύντομα έφυγε από τη χώρα. «Η πιθανότητα να κλείσει το El Helicoide — να κλείσει αυτό το κέντρο βασανιστηρίων — είναι αυτό που μου δίνει μια αίσθηση ανακούφισης», είπε. «Το El Helicoide άλλαξε τη ζωή μου. Δεν θα είμαι ποτέ ο ίδιος».

Πηγή: New York Times