Τα πέντε βήματα για την ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ – Το αγκάθι του Όρμπαν και η ύστατη λύση

Η ΕΕ ετοιμάζει ένα πρωτοφανές σχέδιο που θα μπορούσε να δώσει στην Ουκρανία μερική ιδιότητα μέλους στην Ένωση ήδη από το επόμενο έτος, καθώς οι Βρυξέλλες προσπαθούν να ενισχύσουν τη θέση της χώρας στην Ευρώπη και να την απομακρύνουν από τη Μόσχα, αναφέρει το Politico.

Τέσσερα χρόνια μετά την εισβολή της Ρωσίας και με το Κίεβο να πιέζει για την ένταξη στην ΕΕ το 2027 να συμπεριληφθεί σε μια ειρηνευτική συμφωνία με το Κρεμλίνο, η αρχική ιδέα θα αντιπροσώπευε μια δραματική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο η Ένωση εντάσσει νέες χώρες. Το σχέδιο προβλέπει ότι η Ουκρανία θα αποκτήσει θέση στο τραπέζι της ΕΕ πριν πραγματοποιήσει τις μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται για τα πλήρη προνόμια της ένταξης.

Ευρωπαίοι αξιωματούχοι και η ουκρανική κυβέρνηση δηλώνουν ότι η αίτηση ένταξης του Κιέβου είναι επείγουσα. Η Ρωσία είναι πιθανό να προσπαθήσει να «σταματήσει την πορεία μας προς την ΕΕ», δήλωσε ο Πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι στους δημοσιογράφους στο Κίεβο την Παρασκευή, όταν ρωτήθηκε για τη σημασία της επισημοποίησης της ημερομηνίας ένταξης το 2027. «Γι’ αυτό λέμε να ορίσουμε την ημερομηνία. Γιατί μια συγκεκριμένη ημερομηνία; Επειδή η ημερομηνία θα υπογραφεί από την Ουκρανία, την Ευρώπη, τις ΗΠΑ και τη Ρωσία».

Η ιδέα της ΕΕ αντανακλά το σχέδιο της Ένωσης πολλαπλών ταχυτήτων του Εμανουέλ Μακρόν, το οποίο έχει περιγράψει επανειλημμένα από την ανάληψη της προεδρίας της Γαλλίας το 2017. Η τελευταία έκδοση έχει ανεπίσημα ονομαστεί «αντίστροφη διεύρυνση», σύμφωνα με έναν αξιωματούχο της ΕΕ και δύο Ευρωπαίους διπλωμάτες, επειδή ουσιαστικά εντάσσει τις χώρες στην Ένωση στην αρχή της διαδικασίας εκπλήρωσης των κριτηρίων ένταξης και όχι στο τέλος.

Αξιωματούχοι της ΕΕ αναφέρουν ότι η ιδέα είναι ελκυστική, διότι θα δώσει στο Κίεβο περιθώριο να ολοκληρώσει τις μεταρρυθμίσεις των δημοκρατικών θεσμών, του δικαστικού συστήματος και του πολιτικού συστήματος, μειώνοντας παράλληλα την πιθανότητα να εγκαταλείψει την ελπίδα να ενταχθεί ποτέ στην Ένωση και να γυρίσει την πλάτη στη Δύση. Ωστόσο, υπάρχουν εμπόδια, μεταξύ των οποίων και ο πρωθυπουργός της Ουγγαρίας Βίκτορ Όρμπαν, ο οποίος αντιτίθεται στην ένταξη της Ουκρανίας.

Με βάση συνομιλίες με πέντε διπλωμάτες που εκπροσωπούν διαφορετικές χώρες και τρεις αξιωματούχους της ΕΕ και δύο της Ουκρανίας, στους οποίους παραχωρήθηκε ανωνυμία για να συζητήσουν τις εμπιστευτικές διαπραγματεύσεις με τις οποίες είναι εξοικειωμένοι, το Politico έχει προσδιορίσει πέντε βήματα.

1. Προετοιμασία της Ουκρανίας

Η ΕΕ έχει προωθήσει την αίτηση ένταξης της Ουκρανίας. Αυτό περιλαμβάνει την παροχή άτυπης καθοδήγησης στο Κίεβο σχετικά με τις διαπραγματεύσεις για τα «κλάστερ» — τα νομικά βήματα για την ένταξη.

Η Ένωση έχει ήδη παράσχει στην Ουκρανία λεπτομέρειες σχετικά με τρία από τα έξι διαπραγματευτικά clusters. Σε μια άτυπη συνάντηση των υπουργών Ευρωπαϊκών Υποθέσεων στην Κύπρο τον Μάρτιο, η ΕΕ επιθυμεί να παράσχει στην ουκρανική αντιπροσωπεία που θα την επισκεφθεί λεπτομέρειες σχετικά με περισσότερα clusters, ώστε να ξεκινήσουν οι εργασίες και σε αυτά.

«Παρά τις εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες, εν μέσω της συνεχιζόμενης ρωσικής επιθετικότητας, η Ουκρανία επιταχύνει τις μεταρρυθμιστικές της προσπάθειες», δήλωσε στο Politico η Μαριλένα Ραούνα, αναπληρωτής υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Κύπρου, η οποία ασκεί την προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ. Η συνάντηση της 3ης Μαρτίου θα έχει ως στόχο την επιβεβαίωση αυτής της υποστήριξης, πρόσθεσε.

Ωστόσο, «δεν θα υπάρξουν συντομεύσεις» στις μεταρρυθμίσεις, δήλωσε ένας αξιωματούχος της ΕΕ. Το μήνυμα αυτό επαναλήφθηκε από δύο ανώτερους διπλωμάτες χωρών που υποστηρίζουν σθεναρά την Ουκρανία, καθώς και από όλους τους αξιωματούχους της ΕΕ με τους οποίους μίλησε το Politico.

«Η ένταξη στην ΕΕ αποφέρει οφέλη μόνο αν πραγματοποιήσετε τη μεταρρύθμιση μέσω της διαδικασίας διεύρυνσης — αυτή είναι η πραγματική υπερδύναμη της ένταξης στην ΕΕ», δήλωσε ένας αξιωματούχος. «Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να συμβιβάσει αυτά τα δύο πράγματα: την ανάγκη να προχωρήσει γρήγορα, αλλά και να πραγματοποιήσει τις μεταρρυθμίσεις στην Ουκρανία».

Από την πλευρά της, η Κίεβο δηλώνει ότι είναι έτοιμη να κάνει το απαιτούμενο έργο. «Θα είμαστε τεχνικά έτοιμοι μέχρι το 2027», δήλωσε ο Ζελένσκι την Παρασκευή. «Μιλάτε για το τέλος του πολέμου και ταυτόχρονες εγγυήσεις ασφάλειας. Και η ΕΕ για εμάς είναι εγγυήσεις ασφάλειας».

2. Δημιουργία «ελαφριάς» ιδιότητας μέλους της ΕΕ

Οι κυβερνήσεις της ΕΕ ρώτησαν την πρόεδρο της Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, σχετικά με τις προσπάθειες για την εξεύρεση λύσης στο αδιέξοδο που έχει δημιουργηθεί όσον αφορά την ένταξη νέων χωρών στην Ένωση, κατά τη διάρκεια συνάντησης που πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή στις Βρυξέλλες, σύμφωνα με διπλωμάτες που συμμετείχαν στη συζήτηση ή ενημερώθηκαν για το περιεχόμενό της.

Η κ. φον ντερ Λάιεν παρουσίασε μια σειρά από επιλογές και μοντέλα που εξετάζει η ΕΕ, ανέφεραν οι διπλωμάτες. Μεταξύ αυτών ήταν και η ιδέα της «αντίστροφης διεύρυνσης».

«Θα ήταν μια sorta αναπροσαρμογή της διαδικασίας — προσχωρείς και στη συνέχεια αποκτάς σταδιακά δικαιώματα και υποχρεώσεις», δήλωσε ένας αξιωματούχος της ΕΕ που είναι εξοικειωμένος με το περιεχόμενο της συζήτησης. «Έτσι, θα υπήρχε μια επανεξέταση του τρόπου με τον οποίο πραγματοποιούμε την προσχώρηση, με βάση την πολύ διαφορετική κατάσταση που έχουμε τώρα σε σύγκριση με την εποχή που η Επιτροπή καθόρισε τα κριτήρια προσχώρησης».

3. Αναμονή για τον Όρμπαν

Η πρόκληση για τις προοπτικές ένταξης της Ουκρανίας είναι να πείσει και τα 27 κράτη μέλη, καθώς οποιαδήποτε απόφαση για επέκταση της Ένωσης απαιτεί ομόφωνη υποστήριξη. Ο Όρμπαν, ο στενότερος σύμμαχος του Πούτιν στην ΕΕ, είναι σταθερά αντίθετος.

Ωστόσο, η Επιτροπή και οι πρωτεύουσες της ΕΕ παρακολουθούν τις ουγγρικές εκλογές του Απριλίου και αναζητούν τρόπους να παρακάμψουν το βέτο του Όρμπαν.

Ο Όρμπαν αντιμετωπίζει σκληρό ανταγωνισμό και βρίσκεται πίσω στις δημοσκοπήσεις. Έχει χρησιμοποιήσει το θέμα της ένταξης της Ουκρανίας στην ΕΕ ως όπλο στην προεκλογική του εκστρατεία, δηλώνοντας το Σαββατοκύριακο ότι «η Ουκρανία είναι εχθρός μας» λόγω της προσπάθειάς της να απαγορεύσει τις εισαγωγές ρωσικής ενέργειας και ότι «ποτέ» δεν πρέπει να ενταχθεί στην ΕΕ.

4. Η παρέμβαση του Ντόναλντ Τραμπ

Ενώ η αντίθεση του Όρμπαν στην ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ φαίνεται αμετάβλητη, υπάρχει ένας άνθρωπος που οι Ευρωπαίοι ηγέτες πιστεύουν ότι θα μπορούσε να τον κάνει να αλλάξει γνώμη: ο Ντόναλντ Τραμπ.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, ο οποίος είναι στενός σύμμαχος του Όρμπαν και τον υποστήριξε πριν από τις ουγγρικές εκλογές, δεν έχει κρύψει την επιθυμία του να είναι αυτός που θα πιέσει την Ουκρανία και τη Ρωσία να συνάψουν ειρηνευτική συμφωνία. Με την ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ έως το 2027 να περιλαμβάνεται σε ένα σχέδιο πρότασης 20 σημείων για τον τερματισμό του πολέμου, η ελπίδα είναι ότι ο Τραμπ θα καλέσει τη Βουδαπέστη για να επιτευχθεί μια συμφωνία.

5. Η ύστατη λύση

Εάν η τέχνη της διαπραγμάτευσης του Τραμπ αποτύχει, η ΕΕ έχει ακόμα ένα χαρτί να παίξει: να επαναφέρει το άρθρο 7 της Συνθήκης της ΕΕ εναντίον της Ουγγαρίας, σύμφωνα με δύο διπλωμάτες της ΕΕ.

Το άρθρο 7, το οποίο εφαρμόζεται όταν μια χώρα θεωρείται ότι κινδυνεύει να παραβιάσει τις βασικές αξίες της Ένωσης, είναι η πιο σοβαρή πολιτική κύρωση που μπορεί να επιβάλει η ΕΕ, καθώς αναστέλλει τα δικαιώματα ενός κράτους μέλους, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που αφορούν την ένταξη νέων χωρών.

Η ΕΕ δεν έχει ακόμη την πρόθεση να προχωρήσει σε αυτό το βήμα, καθώς θεωρεί ότι κάτι τέτοιο θα ευνοούσε τον Όρμπαν ενόψει των εκλογών του Απριλίου. Ωστόσο, οι πρωτεύουσες εκτιμούν την υποστήριξη για τη χρήση αυτού του μέσου, σε περίπτωση που ο Όρμπαν επανεκλεγεί και συνεχίσει να παρεμποδίζει τη λήψη αποφάσεων της ΕΕ. Μια τέτοια κίνηση είναι «απολύτως πιθανή», δήλωσε ένας τρίτος διπλωμάτης.

Πηγή: Politico