Σήμερα η υπογραφή της συμφωνίας ΗΠΑ, Δανίας και Γροιλανδίας – Τι σηματοδοτεί

Μετά από μήνες απειλών για την ανάληψη του ελέγχου της Γροιλανδίας, ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε μια συμφωνία που θα παρέχει στην Ουάσινγκτον «μόνιμο» έλεγχο επί της ασφάλειας του νησιού της Αρκτικής και θα μπορούσε να θέσει τέλος στην αντιπαράθεση σχετικά με το στρατηγικής σημασίας και πλούσιο σε ορυκτά νησί.

Η συμφωνία ασφάλειας που διαμορφώνεται μεταξύ των ΗΠΑ, της Δανίας και της Γροιλανδίας αναμένεται να επεκτείνει την αμερικανική στρατιωτική παρουσία, να εμποδίσει τις αντίπαλες δυνάμεις να ιδρύσουν βάσεις ή να αποκτήσουν ευαίσθητα συμφέροντα και ενδεχομένως να επιτρέψει στην Ουάσινγκτον να κατασκευάσει επιπλέον εγκαταστάσεις. Ωστόσο δεν θα παραχωρήσει στις ΗΠΑ την κυριότητα της Γροιλανδίας.

Ο Τραμπ θα συναντηθεί με την πρωθυπουργό της Δανίας, Μέτε Φρέντερικσεν και τον πρωθυπουργό της Γροιλανδίας, Γενς Φρέντερικ Νίλσεν σήμερα, Τρίτη (22/9) στις 10:30 π.μ. (ώρα Ανατολικής Ακτής, 17:30 ώρα Ελλάδος) στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη για την τριμερή τελετή υπογραφής.

Μετά την ανακοίνωση του Τραμπ, οι πρωθυπουργοί της Δανίας και της Γροιλανδίας ανέφεραν σε κοινή δήλωση ότι η συμφωνία θα διαφυλάξει την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα του Βασιλείου της Δανίας, καθώς και το δικαίωμα των Γροιλανδών στην αυτοδιάθεση.

Παρ’ όλα αυτά, ο Τραμπ παρουσίασε τη συμφωνία ως μια σαρωτική νίκη των ΗΠΑ, αναφέροντας ότι η Ουάσιγκτον απέκτησε «μόνιμο έλεγχο επί της ασφάλειας» στη Γροιλανδία και τη δυνατότητα «να πράξει ό,τι είναι απαραίτητο» για την υπεράσπισή της.

Τι κερδίζουν οι ΗΠΑ

Οι ΗΠΑ απολαμβάνουν ήδη εκτεταμένα στρατιωτικά δικαιώματα στο νησί βάσει μιας αμυντικής συμφωνίας του 1951 με τη Δανία, η οποία επιτρέπει στην Ουάσιγκτον να ιδρύει και να λειτουργεί στρατιωτικές εγκαταστάσεις, να αναπτύσσει προσωπικό και να πραγματοποιεί υπερπτήσεις σε καθορισμένες περιοχές.

Το κείμενο της συμφωνίας δεν έχει ακόμη δημοσιοποιηθεί, ωστόσο τρεις πηγές που γνωρίζουν το ζήτημα και μίλησαν στο Reuters υπό το καθεστώς ανωνυμίας, ανέφεραν ότι οι λεπτομέρειες δεν θα οριστικοποιηθούν μέχρι την υπογραφή της.

Ωστόσο, όπως σημείωσαν οι συγκεκριμένες πηγές, οι ΗΠΑ σχεδιάζουν να επεκτείνουν τη στρατιωτική τους παρουσία στη Γροιλανδία. Ειδικότερα, εκτός από την υπάρχουσα διαστημική βάση Πιτουφίκ, η συμφωνία αναμένεται να ανοίξει δύο νέες στρατιωτικές εγκαταστάσεις: το Ναρσαρσουάκ, μια πρώην αεροπορική βάση του Ψυχρού Πολέμου, ο πληθυσμός της οποίας έχει μειωθεί σε μόλις μερικές δεκάδες κατοίκους και το Μέστερσβιγκ, ένα στρατιωτικό φυλάκιο το οποίο χρησιμοποιείται επί του παρόντος από την «Sirius Dog Sled Patrol», μια ελίτ μονάδα των δανικών ειδικών δυνάμεων.

Το Ναρσαρσουάκ φιλοξένησε στο παρελθόν μια σημαντική αμερικανική στρατιωτική εγκατάσταση, γνωστή ως «Bluie West One», από το 1941 έως το 1958. Ο διάδρομος προσγείωσής του μεταβιβάστηκε αργότερα στη Δανία και μετατράπηκε σε πολιτικό αεροδρόμιο.

Αξιωματούχος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, ο οποίος μίλησε υπό τον όρο της ανωνυμίας στο BBC ανέφερε ότι η συμφωνία θα εξασφάλιζε στην Ουάσινγκτον μόνιμη πρόσβαση, καθώς και δικαιώματα εγκατάστασης βάσεων και υπερπτήσεων στη Γροιλανδία.

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του BBC, η συμφωνία θα απαγόρευε σε χώρες που δεν ανήκουν στο ΝΑΤΟ να ιδρύουν βάσεις ή να διατηρούν στρατιωτική παρουσία στη Γροιλανδία.

Θα περιόριζε επίσης τις ευαίσθητες επενδύσεις από χώρες που θεωρούνται αντίπαλοι των ΗΠΑ, ιδίως τη Ρωσία και την Κίνα.

Ο Τραμπ ανέφερε πως: «Κανένας αντίπαλος των ΗΠΑ δεν μπορεί ΠΟΤΕ να έχει βάση στη Γροιλανδία, να διατηρεί στρατιωτική παρουσία στη Γροιλανδία ή να πραγματοποιεί ευαίσθητες επενδύσεις στη Γροιλανδία χωρίς τη ρητή γραπτή έγκρισή μας».

Δεν έχει αποκαλυφθεί τι θεωρείται «ευαίσθητη επένδυση».

Ούτε είναι σαφές αν η Ουάσιγκτον θα διαθέτει επίσημο δικαίωμα βέτο ή αν οι αποφάσεις θα εξακολουθήσουν να λαμβάνονται από κοινού με τη Δανία και τη Γροιλανδία.

Στην πράξη, η Κοπεγχάγη έχει ήδη εμποδίσει έργα που αφορούσαν κινεζικά συμφέροντα, όταν εκφράστηκαν ανησυχίες των ΗΠΑ για θέματα ασφάλειας.

Το 2016, η Δανία απέρριψε μια προσφορά της κινεζικής εταιρείας εξόρυξης General Nice Group για την αγορά μιας αποσυρμένης ναυτικής βάσης στη νότια Γροιλανδία, επικαλούμενη λόγους ασφάλειας.

Η πρωθυπουργός της Δανίας, Μέτε Φρέντερικσεν, και ο υπουργός Άμυνας, Γιέπε Μπρούους, αρνήθηκαν να επιβεβαιώσουν την είδηση.

«Δεν μπορούμε να σχολιάσουμε το θέμα έως ότου υπογραφεί η σχετική συμφωνία», δήλωσε η Φρέντερικσεν στο δανικό δίκτυο DR.

«Ο λόγος για τον οποίο μπορούμε να συνάψουμε αυτή τη συμφωνία, η οποία είναι ευεργετική από τη σκοπιά της Γροιλανδίας, των ΗΠΑ και της Ευρώπης, καθώς και εκ μέρους του Βασιλείου της Δανίας, είναι ότι πρόκειται για θέμα πολιτικής ασφάλειας», δήλωσε επίσης η Φρέντερικσεν.

Ο υπουργός Εξωτερικών της Δανίας Λαρς Λόκε Ράσμουσεν δήλωσε ότι η συμφωνία θα θέσει την ασφάλεια της Αρκτικής υπό τη συλλογική εποπτεία του ΝΑΤΟ, αντί να την αφήσει αποκλειστικά στην ευθύνη της Ουάσιγκτον και της Κοπεγχάγης.

Τι ανέφεραν ΝΑΤΟ και Ρωσία για τη συμφωνία

Η συμφωνία σηματοδοτεί μια στροφή σε σχέση με τις προηγούμενες φιλοδοξίες του Τραμπ για απόλυτη εξαγορά της Γροιλανδίας, ωστόσο, αντιπροσωπεύει μια σημαντική επέκταση της αμερικανικής στρατιωτικής υποδομής στο νησί — την πρώτη σημαντική αύξηση από την εποχή του Ψυχρού Πολέμου, όταν οι ΗΠΑ διατηρούσαν εκεί 17 εγκαταστάσεις και ​περισσότερο από 10.000 άτομα προσωπικό.

Το ΝΑΤΟ χαιρέτισε την εξέλιξη, αναφέροντας ότι θα προωθήσει την ασφάλεια, τη σταθερότητα και τη συνεργασία στην περιοχή.

Το Κρεμλίνο ανέφερε σήμερα ότι η συμφωνία μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών, της Δανίας και της Γροιλανδίας, η οποία θα επιτρέψει μεγαλύτερη αμερικανική στρατιωτική παρουσία στη Γροιλανδία, αποτελεί θέμα που αφορά τους εμπλεκόμενους και ότι η συνεργασία μεταξύ της Ρωσίας και της Ουάσιγκτον στην Αρκτική δεν βρίσκεται προς το παρόν στην ημερήσια διάταξη.

Ερωτηθείς αν η συνεργασία στην Αρκτική ήταν κάτι που η Μόσχα και η Ουάσιγκτον συζητούσαν, ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ δήλωσε στους δημοσιογράφους: «Προς το παρόν, το ζήτημα της συνεργασίας στην Αρκτική δεν βρίσκεται στην ημερήσια διάταξη. Οι Αμερικανοί και άλλα κράτη της Αρκτικής αρνούνται να συνεργαστούν με τη Ρωσία».

Το μακροχρόνιο ενδιαφέρον Τραμπ για τη Γροιλανδία

Η Γροιλανδία, πρώην αποικία και πλέον ημιαυτόνομο έδαφος του Βασιλείου της Δανίας, βρίσκεται μεταξύ της Αρκτικής και της Βόρειας Αμερικής και διαθέτει τεράστιους ενεργειακούς πόρους.

Η άρνηση του Τραμπ να αποκλείσει τη χρήση στρατιωτικής ή οικονομικής πίεσης για την απόκτησή της προκάλεσε διπλωματική κρίση τον Ιανουάριο στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ και ανάγκασε τη Δανία και την κυβέρνηση του νησιού να εισέλθουν σε εντατικές διαπραγματεύσεις.

Το ενδιαφέρον του Τραμπ για τη Γροιλανδία δεν είναι καινούργιο. Κατά τη διάρκεια της πρώτης προεδρικής θητείας του, το 2019, πρότεινε την αγορά του νησιού, μια ιδέα που η Δανία απέρριψε ως «παράλογη».

Μετά την επανεκλογή του το 2025, ο Τραμπ επανέφερε το αίτημά του για τον έλεγχο του στρατηγικής σημασίας εδάφους από τις ΗΠΑ.

Τον Μάρτιο του 2025, προέβλεψε ανοιχτά ότι η Γροιλανδία θα γινόταν τελικά μέρος των ΗΠΑ. Όταν ρωτήθηκε αν πίστευε ότι θα γινόταν η προσάρτηση, ο Τραμπ απάντησε: «Νομίζω ότι θα συμβεί».

Η ρητορική εντάθηκε τον Ιανουάριο του 2026. Ο Τραμπ δήλωσε ότι η Ουάσιγκτον θα ενεργούσε ανεξάρτητα από την αντίθεση της Κοπεγχάγης και του Νουούκ.

«Θα κάνουμε κάτι για τη Γροιλανδία, είτε τους αρέσει είτε όχι, γιατί αν δεν το κάνουμε εμείς, η Ρωσία ή η Κίνα θα καταλάβουν τη Γροιλανδία», είπε.

Η κυβέρνηση της Γροιλανδίας απάντησε ότι «δεν μπορεί υπό καμία περίπτωση να αποδεχτεί» την κατάληψη από τις ΗΠΑ και τόνισε ότι το νησί παραμένει μέρος του Βασιλείου της Δανίας.

Η αντιπαράθεση εξελίχθηκε σε ευρύτερη διατλαντική διαμάχη, αφού ο Τραμπ απείλησε με επιβολή δασμών εναντίον ευρωπαϊκών χωρών που αντιτίθενται στα σχέδιά του για τη Γροιλανδία.

Αξιωματούχοι της ΕΕ προειδοποίησαν ότι οι αμερικανικοί δασμοί και οποιαδήποτε στρατιωτική δράση εναντίον της Γροιλανδίας θα μπορούσαν να βλάψουν τις διατλαντικές σχέσεις, να ωφελήσουν την Κίνα και τη Ρωσία και να απειλήσουν το μέλλον του ΝΑΤΟ.

Η επικεφαλής της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, Κάγια Κάλας, δήλωσε: «Εάν η ασφάλεια της Γροιλανδίας βρίσκεται σε κίνδυνο, μπορούμε να το αντιμετωπίσουμε στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ».

Ο Τραμπ αργότερα απομακρύνθηκε από την προοπτική χρήσης βίας κατά τη διάρκεια ομιλίας του στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός, λέγοντας: «Δεν θα χρησιμοποιήσω βία».

Οι διπλωματικές επαφές συνεχίστηκαν τους επόμενους μήνες.

Τον Μάιο, ο πρωθυπουργός της Γροιλανδίας, Γενς Φρέντερικ Νίλσεν, δήλωσε στον ειδικό απεσταλμένο του Τραμπ ότι η Γροιλανδία χαιρετίζει τη συνεργασία με την Ουάσινγκτον, αλλά ότι το δικαίωμά της στην αυτοδιάθεση «δεν μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης».

Η σημασία της Γροιλανδίας

Η θέση της Γροιλανδίας μεταξύ της Βόρειας Αμερικής και της Ευρώπης την καθιστά ζωτικής σημασίας για την παρακολούθηση της Αρκτικής και του Βόρειου Ατλαντικού.

Η γεωγραφία της προσφέρει μια στρατηγική θέση για τον εντοπισμό εκτοξεύσεων πυραύλων, την παρακολούθηση αεροσκαφών και πλοίων, τη διεξαγωγή διαστημικής επιτήρησης και την προστασία των θαλάσσιων διαδρομών.

Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, οι ΗΠΑ διατηρούσαν 17 στρατιωτικές εγκαταστάσεις και πάνω από 10.000 άτομα προσωπικό στο νησί. Οι περισσότερες έκλεισαν στη συνέχεια, αφήνοντας τη Διαστημική Βάση Πιτουφίκ στη βορειοδυτική Γροιλανδία ως την κύρια στρατιωτική εγκατάσταση της Ουάσιγκτον.

Η εγκατάσταση, που παλαιότερα ήταν γνωστή ως Αεροπορική Βάση Θούλε, φιλοξενεί περισσότερα από 100 μέλη του αμερικανικού προσωπικού και διαδραματίζει βασικό ρόλο στην προειδοποίηση για πυραύλους, την πυραυλική άμυνα και τη διαστημική επιτήρηση.

Ο Τραμπ έχει επίσης συνδέσει τη Γροιλανδία με το προτεινόμενο σύστημα πυραυλικής άμυνας «Golden Dome» (Χρυσός Θόλος), το οποίο αποσκοπεί στην προστασία των ΗΠΑ από πυραυλικές επιθέσεις.

Η Γροιλανδία διαθέτει σε μεγάλο βαθμό ανεκμετάλλευτα κοιτάσματα ορυκτών σπάνιων γαιών που χρησιμοποιούνται σε αμυντικές τεχνολογίες, ηλεκτρικά οχήματα και συστήματα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Η στρατηγική της σημασία αυξάνεται καθώς η τήξη των πάγων καθιστά τις ναυτιλιακές διαδρομές και τους πόρους της Αρκτικής πιο προσβάσιμους.

Η Ρωσία έχει ήδη επεκτείνει την περιφερειακή στρατιωτική της υποδομή, ενώ η Κίνα επιδιώκει μεγαλύτερη οικονομική και επιστημονική παρουσία και αυτοχαρακτηρίζεται ως «κράτος κοντά στην Αρκτική».

Πηγές: Reuters, Anadolu