Πόλεμος στη Μέση Ανατολή: Η Τεχεράνη συνεχίζει τα αντίποινα παρά το πλήγμα στην ηγεσία – Επιπτώσεις σε ενέργεια και παγκόσμια οικονομία

Οι εκτεταμένοι βομβαρδισμοί που εξαπέλυσαν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εναντίον του Ιράν οδήγησαν στον θάνατο του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ, ωστόσο η Τεχεράνη δεν φαίνεται να υποχωρεί. Αντίθετα, συνεχίζει τις στρατιωτικές αντιδράσεις σε διάφορα μέτωπα, από τα Στενά του Ορμούζ έως χώρες του Κόλπου, προκαλώντας σοβαρές αναταράξεις στη διεθνή οικονομία.

Η κλιμάκωση της σύγκρουσης δημιουργεί ένα σύνθετο γεωπολιτικό σκηνικό, με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ να βρίσκεται αντιμέτωπος με δύσκολες επιλογές, καθεμία από τις οποίες συνοδεύεται από σημαντικούς κινδύνους.

Το πλήγμα στην Τεχεράνη και η «αποκεφαλιστική» στρατηγική

Η έναρξη της στρατιωτικής επιχείρησης σημειώθηκε τα ξημερώματα της 28ης Φεβρουαρίου, όταν συντονισμένες επιθέσεις στόχευσαν στρατηγικές εγκαταστάσεις στην Τεχεράνη. Τα πλήγματα ήταν αποτέλεσμα πολυετούς σχεδιασμού και συλλογής πληροφοριών.

Στα ερείπια συγκροτήματος κτιρίων της ιρανικής πρωτεύουσας εντοπίστηκαν τα λείψανα του Χαμενεΐ, καθώς και δεκάδων ανώτερων πολιτικών και στρατιωτικών αξιωματούχων. Η επιχείρηση θεωρήθηκε «πλήγμα αποκεφαλισμού» της ηγεσίας της Ισλαμικής Δημοκρατίας.

Ωστόσο, σύμφωνα με τον Αμερικανό καθηγητή Robert Pape, τέτοιου τύπου στρατηγικές σπάνια οδηγούν σε κατάρρευση ενός κράτους σε πολεμικές συγκρούσεις.

Το ιρανικό δόγμα «άμυνας μωσαϊκού»

Η ιρανική ηγεσία υποστηρίζει ότι η χώρα έχει προετοιμαστεί εδώ και χρόνια για μια τέτοια σύγκρουση. Ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί ανέφερε ότι η Τεχεράνη αξιοποίησε τα διδάγματα από τις αμερικανικές στρατιωτικές επιχειρήσεις στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν.

Κεντρικό στοιχείο της στρατηγικής είναι η λεγόμενη «άμυνα μωσαϊκού», ένα μοντέλο αποκεντρωμένης διοίκησης των ενόπλων δυνάμεων που αναπτύχθηκε μετά το 2005. Όπως εξηγεί ο αναλυτής Elie Tenenbaumτου Institut français des relations internationales, το σύστημα αυτό επιτρέπει τη συνέχιση των επιχειρήσεων ακόμη και μετά την εξόντωση κορυφαίων ηγετικών στελεχών.

Ο ερευνητής Ali Vaez εκτιμά ότι το καθεστώς εξακολουθεί να λειτουργεί σχεδόν κανονικά, με τρεις βασικές προτεραιότητες:

• την επιβίωση της κυβέρνησης,
• τη διατήρηση στρατιωτικής δυνατότητας αντίδρασης,
• και την παράταση της σύγκρουσης ώστε να διαπραγματευτεί από ισχυρότερη θέση.

Κλιμάκωση επιθέσεων και περιφερειακή αποσταθεροποίηση

Η Τεχεράνη απάντησε με πυραυλικές επιθέσεις και μη επανδρωμένα αεροσκάφη, επεκτείνοντας το πεδίο της σύγκρουσης σε πολλές περιοχές της Μέσης Ανατολής.

Επιθέσεις καταγράφηκαν από τον Περσικό Κόλπο έως χώρες όπως το Ιράκ, η Τουρκία και η Κύπρος.

Παράλληλα, η σύγκρουση επεκτάθηκε στον Λίβανο, όπου αναζωπυρώθηκαν οι μάχες μεταξύ του Ισραήλ και της Χεζμπολάχ.

Παγκόσμιες οικονομικές συνέπειες

Ιδιαίτερα σοβαρές είναι οι επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία, κυρίως λόγω του αποκλεισμού των Στενών του Ορμούζ, από το οποίο διέρχεται περίπου το 20% των θαλάσσιων μεταφορών πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου.

Οι συνέπειες περιλαμβάνουν:

• εκτίναξη των διεθνών τιμών πετρελαίου
• σημαντική μείωση αεροπορικών πτήσεων
• μαζική αποχώρηση διπλωματών και τουριστών από χώρες του Κόλπου

Σε ασιατικές χώρες, όπως το Μπανγκλαντές, σχηματίστηκαν μεγάλες ουρές σε πρατήρια καυσίμων, ενώ οι αρχές επέβαλαν περιορισμούς στη διάθεση καυσίμων.

Τα κράτη μέλη του Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας ανακοίνωσαν την αποδέσμευση περίπου 400 εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου από στρατηγικά αποθέματα, χωρίς όμως άμεσο αποτέλεσμα στις αγορές.

Διπλωματικές και πολιτικές πιέσεις

Η σύγκρουση προκαλεί έντονες αντιδράσεις στις χώρες του Κόλπου, οι οποίες είχαν επιχειρήσει τα τελευταία χρόνια να βελτιώσουν τις σχέσεις τους με το Ιράν.

Παράλληλα, ο πρόεδρος Τραμπ συνεχίζει να δηλώνει ότι οι ΗΠΑ θα επιτύχουν τους στρατηγικούς τους στόχους, ενώ σε προηγούμενες δηλώσεις είχε ζητήσει ακόμη και «άνευ όρων παράδοση» της Τεχεράνης.

Αναλυτές, όπως ο Jonathan Paquin, θεωρούν ότι η Ουάσιγκτον ενδέχεται να υποτίμησε την πολυπλοκότητα της ιρανικής πολιτικής και στρατιωτικής δομής.

Τα πιθανά σενάρια για την επόμενη ημέρα

Οι αναλυτές εξετάζουν τρία βασικά ενδεχόμενα για τη συνέχεια της σύγκρουσης:

1. Τερματισμός του πολέμου με ανακήρυξη «νίκης» από τις ΗΠΑ, χωρίς αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν.
2. Κλιμάκωση με πιθανή ανάπτυξη αμερικανικών χερσαίων δυνάμεων για ειδικές επιχειρήσεις.
3. Στήριξη ένοπλων αντιπολιτευτικών ομάδων στο εσωτερικό του Ιράν, ώστε η σύγκρουση να μετατραπεί σε εσωτερική.

Το ενδεχόμενο ενός «κράτους-ζόμπι»

Ο αναλυτής Clément Therme εκτιμά ότι το πιο πιθανό σενάριο είναι το Ιράν να παραμείνει υπό τον έλεγχο των μηχανισμών ασφαλείας, αλλά να αντιμετωπίσει σοβαρές δυσλειτουργίες στη λειτουργία του κράτους.

Σε αυτή την περίπτωση, η χώρα θα μπορούσε να εξελιχθεί σε ένα «κράτος-ζόμπι»: ένα καθεστώς που διατηρεί την εξουσία αλλά δυσκολεύεται να χρηματοδοτήσει δημόσιες υπηρεσίες ή να συνεχίσει τις εξαγωγές πετρελαίου.