Ιράν: Ο Αλιρεζά Αραφί μεταβατικός αντικαταστάτης του Χαμενεΐ – Ποιο το επόμενο βήμα

Το Ιράν όρισε τον Αγιατολάχ Αλιρέζα Αραφί μέλος του προσωρινού συμβουλίου ηγεσίας, το οποίο θα αναλάβει την ηγεσία της χώρας μετά τη δολοφονία του ανώτατου ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, την Κυριακή (01/03).

«Το Συμβούλιο Διακρίσεως της Σκοπιμότητας εξέλεξε τον Αγιατολάχ Αλιρέζα Αραφί μέλος του προσωρινού συμβουλίου ηγεσίας», δήλωσε ο εκπρόσωπος του συμβουλίου σκοπιμότητας Μοχσέν Ντεχναβί σε ανάρτησή του στο X.

Το προσωρινό Συμβούλιο, στο οποίο θα συμμετέχουν επίσης ο πρόεδρος και ο επικεφαλής της δικαστικής εξουσίας, θα ηγηθεί της χώρας έως ότου η Συνέλευση των Εμπειρογνωμόνων «εκλέξει έναν μόνιμο ηγέτη το συντομότερο δυνατόν».

Ποιος είναι ο Αραφί

Στα 67 του πλέον έτη, ο Αραφί είναι ένας καταξιωμένος κληρικός με μακρά θητεία σε κυβερνητικούς θεσμούς, ο οποίος ήταν επίσης έμπιστος του Χαμενεΐ.

Σήμερα είναι αντιπρόεδρος της Συνέλευσης των Εμπειρογνωμόνων και μέλος του ισχυρού Συμβουλίου των Φυλάκων, το οποίο εξετάζει τους υποψηφίους στις εκλογές και τους νόμους που ψηφίζει το κοινοβούλιο. Είναι επίσης επικεφαλής του ιρανικού συστήματος θεολογικών σχολών.

Ως μέλος του Συμβουλίου Φυλάκων, ο Αραφί θα συμμετέχει στο προσωρινό Συμβούλιο Ηγεσίας μαζί με τον Πεζεσκιάν και τον Πρόεδρο του Ανωτάτου Δικαστηρίου.

Σε αναζήτηση του διαδόχου

Το Συμβούλιο θα θελήσει να κινηθεί γρήγορα για να δείξει σταθερότητα στη δημοκρατία, με τα μέλη της συνέλευσης να αναμένεται να συνέλθουν σύντομα για να συζητήσουν τους πιθανούς υποψηφίους. Ωστόσο, δεν είναι σαφές αν μπορούν να διακινδυνεύσουν να συγκεντρωθούν, δεδομένου ότι ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει δεσμευτεί ότι η κοινή βομβιστική εκστρατεία των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον του καθεστώτος θα συνεχιστεί τις επόμενες ημέρες.

Οι νομικοί θα πρέπει να επιλέξουν έναν διάδοχο που να πληροί τις προϋποθέσεις που ορίζονται στο σύνταγμα. Ο νέος ηγέτης πρέπει να είναι άνδρας, κληρικός με πολιτική ικανότητα, ηθική εξουσία και πίστη στην Ισλαμική Δημοκρατία. Η συνέλευση μπορεί να ερμηνεύσει τους κανόνες έτσι ώστε να αποκλείσει τους μεταρρυθμιστές κληρικούς που τάσσονται υπέρ μεγαλύτερων κοινωνικών ελευθεριών και σχέσεων με τον έξω κόσμο.

Οι πιθανοί υποψήφιοι

Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, 56 ετών

Ο δεύτερος γιος του Χαμενεΐ, ο Μοτζτάμπα, είναι γνωστός για τη σημαντική επιρροή που ασκεί πίσω από τα παρασκήνια και έχει ισχυρούς δεσμούς με το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), τον ισχυρότερο στρατιωτικό οργανισμό της χώρας, καθώς και με την εθελοντική παραστρατιωτική δύναμη Basij.

Ωστόσο, η διαδοχή από πατέρα σε γιο δεν είναι αποδεκτή από το σιιτικό μουσουλμανικό κλήρο και ιδιαίτερα σε ένα επαναστατικό Ιράν που δημιουργήθηκε μετά την ανατροπή μιας ευρέως κατακριτέας μοναρχίας. Ένα επιπλέον εμπόδιο είναι ότι ο Μοτζτάμπα δεν είναι υψηλόβαθμος κληρικός και δεν έχει επίσημο ρόλο στο καθεστώς. Το 2019 του επιβλήθηκαν κυρώσεις από τις ΗΠΑ.

Χασάν Χομεϊνί, 50 ετών

Ο Χομεϊνί είναι εγγονός του ιδρυτή της Ισλαμικής Δημοκρατίας, Αγιατολάχ Ρουχόλα Χομεϊνί, γεγονός που του προσδίδει θρησκευτική και επαναστατική νομιμότητα.

Είναι ο φύλακας του μαυσωλείου του Χομεϊνί, αλλά δεν έχει ασκήσει δημόσιο αξίωμα και φαίνεται να έχει μικρή επιρροή στον μηχανισμό ασφαλείας της χώρας ή στην κυβερνώσα ελίτ. Είναι γνωστός για τις λιγότερο σκληροπυρηνικές του απόψεις σε σύγκριση με πολλούς από τους ομολόγους του και του απαγορεύτηκε να υποβάλει υποψηφιότητα για τη Συνέλευση των Εμπειρογνωμόνων το 2016.

Χασέμ Χοσεϊνί Μπουσεχρί, πάνω από 60 ετών

Ο Μπουσεχρί είναι ένας ανώτερος κληρικός που έχει στενούς δεσμούς με τους θεσμούς που διαχειρίζονται τη διαδοχή, ιδίως με τη Συνέλευση των Εμπειρογνωμόνων, όπου υπηρετεί ως πρώτος αναπληρωτής πρόεδρος.

Λέγεται ότι ήταν στενός συνεργάτης του Χαμενεΐ, αλλά έχει χαμηλό προφίλ στο εσωτερικό της χώρας και δεν είναι γνωστό να έχει ισχυρούς δεσμούς με το IRGC.

Τι σηματοδοτεί ο θάνατός του

Ο θάνατος του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ δημιουργεί ένα πολιτικό κενό με απρόβλεπτες συνέπειες. Αναλυτές το περιγράφουν ως «σεισμικό πολιτικό γεγονός» που θα μπορούσε να απειλήσει την εξουσία των σκληροπυρηνικών και να ανατρέψει το καθεστώς που «μετέτρεψε το Ιράν σε μια αδίστακτη θεοκρατική δικτατορία».

Η απώλεια του ανθρώπου που διαδέχθηκε τον Αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί και καθόρισε για δεκαετίες την πορεία της Ισλαμικής Δημοκρατίας δημιουργεί ένα κενό εξουσίας με απρόβλεπτες συνέπειες για το εσωτερικό της χώρας αλλά και για ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.

Η Μέση Ανατολή εισέρχεται σε μια νέα, αχαρτογράφητη φάση. Η πιθανότητα μιας περιφερειακής ανάφλεξης παραμένει υψηλή, ενώ η εσωτερική δυναμική του Ιράν θα καθορίσει αν η χώρα θα οδηγηθεί σε μεταρρύθμιση, σε νέα δικτατορία ή σε χάος.

Ποιος ήταν ο Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ

Ο θάνατος του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ σηματοδοτεί το τέλος μιας εποχής για την Ισλαμική Δημοκρατία, καθώς ο άνθρωπος που διαμόρφωσε όσο κανείς άλλος το σύγχρονο Ιράν αφήνει πίσω του ένα κράτος βαθιά μεταμορφωμένο, αλλά και βαθιά διχασμένο. Από το 1989, όταν διαδέχθηκε τον Αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί, ο Χαμενεΐ ανέλαβε να μετατρέψει το επαναστατικό όραμα του ιδρυτή της Ισλαμικής Δημοκρατίας σε ένα σταθερό, συγκεντρωτικό σύστημα εξουσίας.

Κατέληξε να βασιλεύει πολύ περισσότερο από τον Χομεϊνί. Διεύρυνε σημαντικά την σιιτική κληρική τάξη και έχτισε την παραστρατιωτική Επαναστατική Φρουρά στο πιο σημαντικό σώμα που στήριζε την κυριαρχία του. Η Φρουρά έγινε ένα στρατιωτικό και επιχειρηματικό κολοσσό, η πιο επίλεκτη δύναμη της χώρας και επικεφαλής του οπλοστασίου βαλλιστικών πυραύλων της, με έλεγχο σε όλους τους οικονομικούς τομείς του Ιράν.

Αλλά οι πιέσεις έγιναν πιο δύσκολο να συγκρατηθούν. Η πολιτική καταστολή και η παραπαίουσα οικονομία τροφοδότησαν διαδοχικά μεγαλύτερα κύματα μαζικών διαμαρτυριών. Η οργή για τον θάνατο της Mahsa Amini το 2022 , επειδή δεν φορούσε σωστά την υποχρεωτική μαντίλα της, κλιμακώθηκε σε διαδηλώσεις κατά των κοινωνικών περιορισμών. Στις αρχές Ιανουαρίου του 2026 , εκατοντάδες χιλιάδες διαδήλωσαν σε πόλεις σε όλη τη χώρα, πολλοί φωνάζοντας «Θάνατος στον Χαμενεΐ».

Ο Χαμενεΐ απάντησε με την πιο αιματηρή καταστολή που έχει παρατηρηθεί εδώ και σχεδόν 50 χρόνια κληρικής διακυβέρνησης, καθώς οι δυνάμεις ασφαλείας άνοιξαν πυρ εναντίον πλήθους, σκοτώνοντας χιλιάδες.

Ταυτόχρονα, οι πόλεμοι στη Μέση Ανατολή που πυροδοτήθηκαν από την επίθεση της Χαμάς στο Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023, έθεσαν σε κίνηση την κατάρρευση του περιφερειακού «Άξονα Αντίστασης» που είχε χτίσει ο Χαμενεΐ. Το Ισραήλ και το Ιράν επιτέθηκαν το ένα στο άλλο άμεσα για πρώτη φορά το 2024. Το Ισραήλ χτύπησε ξανά το Ιράν τον Ιούνιο του 2025 , καθώς αυτό και οι Ηνωμένες Πολιτείες στόχευσαν το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας και σκότωσαν κορυφαίους στρατιωτικούς αξιωματικούς και πυρηνικούς επιστήμονες. Το Ιράν ανταπέδωσε στέλνοντας πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη στο Ισραήλ.

Ο Αλί Χαμενεΐ γεννήθηκε σε μια θρησκευόμενη οικογένεια στη βορειοανατολική ιερή πόλη Μασάντ, ένα φυτώριο επαναστατικού ζήλου κατά τη διάρκεια του αγώνα ενάντια στον συμμαχικό με τη Δύση σάχη Μοχάμεντ Ρεζά Παχλεβί .

Όπως πολλοί άλλοι Ιρανοί ηγέτες, σπούδασε υπό τον Χομεϊνί στο θεολογικό σεμινάριο στην ιερή πόλη Κομ, νότια της Τεχεράνης, στις αρχές της δεκαετίας του 1960, πριν από την εξορία του Χομεϊνί στο Ιράκ και τη Γαλλία.

Ο Χαμενεΐ εντάχθηκε στο κίνημα κατά του Σάχη, αντιμετωπίζοντας ποινή φυλάκισης και απόκρυψης. Όταν ο Χομεϊνί επέστρεψε θριαμβευτικά στο Ιράν τον Φεβρουάριο του 1979 και ανακήρυξε την Ισλαμική Δημοκρατία, ο Χαμενεΐ διορίστηκε στο μυστικό Επαναστατικό Συμβούλιο. Το 1981, εξελέγη τρίτος πρόεδρος του Ιράν. Την ίδια χρονιά, ένας βομβαρδισμός από αντιπάλους τον άφησε παράλυτο με το ένα χέρι.

Με τα χοντρά, βαριά γυαλιά του, ο Χαμενεΐ δεν διέθετε το ατσάλινο βλέμμα και την πύρινη αύρα του Χομεϊνί, του πατέρα της Ισλαμικής Επανάστασης. Δεν είχε καμία σχέση με τις θρησκευτικές σπουδές του Χομεϊνί, κατέχοντας τη σχετικά χαμηλή θέση του «χοτζατολισλάμ» στην ιεραρχία των σιιτών κλήρων.

Αφού ονομάστηκε ανώτατος ηγέτης μετά τον θάνατο του Χομεϊνί, ανέβηκε εν μία νυκτί στο επίπεδο του μεγάλου αγιατολάχ, στην κορυφή της ιεραρχίας, και για χρόνια έπρεπε να αντιμετωπίσει τον σκεπτικισμό σχετικά με τα διαπιστευτήριά του.

Ο Χαμενεΐ αναγνώρισε τις αμφιβολίες με ταπεινότητα. «Είμαι ένα άτομο με πολλά ελαττώματα και αδυναμίες και πραγματικά ένας δευτερεύων θεολόγος», είπε στην πρώτη του ομιλία στη νέα του θέση.

Παρά την έλλειψη χαρισματικότητας, ο Χαμενεΐ σταθεροποίησε το Ιράν μετά τον πόλεμο της δεκαετίας του 1980 με το Ιράκ και κυβέρνησε για πάνω από τρεις δεκαετίες — πολύ περισσότερο από τον Χομεϊνί.

Οι σκληροπυρηνικοί τον θεωρούσαν δεύτερο σε εξουσία, μετά τον Θεό. Ο Χαμενεΐ δημιούργησε μια συνεχώς αυξανόμενη γραφειοκρατία σιιτών κληρικών και κυβερνητικών υπηρεσιών, η οποία θόλωνε τις αρμοδιότητες και τον άφηνε ως τον απόλυτο κριτή. Καθώς το Ιράν αμφισβητούσε το ενδεχόμενο να διατηρήσει τους Φρουρούς της Επανάστασης μετά τον πόλεμο με το Ιράκ, ο Χαμενεΐ έσπευσε να το σώσει και επέτρεψε στην παραστρατιωτική δύναμη να αποκτήσει ισχυρό έλεγχο στην οικονομία του Ιράν. Χρησιμοποίησε επίσης ένα σύστημα διορισμένων για να υπονομεύσει την πολιτική κυβέρνηση που εκλέχθηκε από τον λαό του.

Με πληροφορίες από CNN, Reuters