Η διπλή κρίση στη Μέση Ανατολή και ο πονοκέφαλος των 27 στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο – Έκκληση Γκουτέρες για τερματισμό του πολέμου

Η διπλή κρίση στη Μέση Ανατολή – ο πόλεμος με το Ιράν και η αποσταθεροποίηση από τη Γάζα μέχρι τον Λίβανο – συνιστά ακόμη μια δοκιμασία για τους 27 στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Από τη μία, οι ηγέτες καλούνται να βρουν κοινό παρονομαστή απέναντι σε μια σύρραξη στην οποία οι ΗΠΑ και το Ισραήλ καθορίζουν τον ρυθμό, από την άλλη, πρέπει να προλάβουν το ντόμινο σε ενέργεια, ναυτιλία, ασφάλεια και εσωτερική πολιτική στα κράτη‑μέλη.

Ανταπόκριση – Βρυξέλλες

Το πλαίσιο στο οποίο κινείται η συζήτηση είναι ήδη σαφές από την ημερήσια διάταξη. Η «Μέση Ανατολή» εμφανίζεται δίπλα στην Ουκρανία και την ενεργειακή ασφάλεια, ως εξωτερική κρίση που ξαναγράφει την ατζέντα ενός κανονικά «οικονομικού» Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. 

Η κεντρική αγωνία, όπως την αποτυπώνουν think tanks και η Ευρωβουλή, δεν είναι μόνο πώς θα αποτραπεί μια περιφερειακή ανάφλεξη, αλλά και πώς θα προστατευθεί η ΕΕ από τις δευτερογενείς επιπτώσεις, όπως οι τιμές στην ενέργεια, οι κίνδυνοι για θαλάσσιες οδούς και νέες πιέσεις στα συστήματα υποδοχής προσφύγων.

Είναι θλιβερό πως η Γάζα λειτουργεί ως μόνιμη, ανοικτή πληγή. Ενώ η Κομισιόν έχει στοιχηθεί πίσω από το αμερικανικό πολυεπίπεδο σχέδιο και τις φάσεις του, μιλώντας για στήριξη της Παλαιστινιακής Αρχής και εφαρμογή της απόφασης 2803 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και μεγάλα τμήματα της κοινής γνώμης καταγγέλλουν την ΕΕ για συνενοχή στη «χειροποίητη» ανθρωπιστική καταστροφή στη Λωρίδα. 

Η πρόσφατη σκληρή απόφαση του Ευρωκοινοβουλίου, με αναφορές σε κυρώσεις κατά του Ισραήλ, όπλα και εμπορική συμφωνία, ανεβάζει τον πήχη για τους 27. Στο τραπέζι δεν είναι πια μόνο η ρητορική υπέρ της λύσης δύο κρατών, αλλά το κατά πόσο η Ένωση είναι διατεθειμένη να μεταφράσει αυτή τη ρητορική σε πραγματικό κόστος για την κυβέρνηση Νετανιάχου.

Πολιτικά, οι γραμμές ρήγματος είναι πολλαπλές. Ορισμένες πρωτεύουσες σπρώχνουν για σκληρή γραμμή απέναντι στην Τεχεράνη, βλέποντας σχεδόν ευθέως το ενδεχόμενο αλλαγής καθεστώτος ως «ευκαιρία» για την Ευρώπη, ενώ κρατούν πιο χαμηλούς τόνους για τις ευθύνες του Ισραήλ στη Γάζα. Άλλες προειδοποιούν ότι αυτή η ασυμμετρία διαβρώνει οριστικά το επιχείρημα της ΕΕ περί διεθνούς δικαίου. Δεν μπορείς να ζητάς εφαρμογή των ψηφισμάτων για την Ουκρανία και το Ιράν, την ώρα που για τη Γάζα περιορίζεσαι σε εκκλήσεις και ανθρωπιστικούς διαδρόμους.

Ανάλογη είναι η συζήτηση για τον ρόλο της ΕΕ στη θάλασσα. Η ενίσχυση της επιχείρησης  ASPIDES στην Ερυθρά Θάλασσα και οι ιδέες για επέκταση της αποστολής προς τα Στενά του Ορμούζ ανοίγουν εσωτερικό θέμα συζήτησης για το αν η Ένωση μετατρέπεται de facto σε ναυτική δύναμη σε μια ζώνη υψηλού ρίσκου. Κράτη με έντονο ναυτιλιακό και ενεργειακό αποτύπωμα ζητούν περισσότερη «προστασία της ελευθερίας ναυσιπλοΐας», ενώ άλλες κυβερνήσεις ανησυχούν ότι κάθε επιπλέον φρεγάτα στην περιοχή μεγαλώνει την πιθανότητα άμεσης εμπλοκής στον πόλεμο με το Ιράν και μεταφοράς της κρίσης εντός των ευρωπαϊκών κοινωνιών.

Το αν οι 27 θα περιοριστούν σε διαχείριση κινδύνων ή θα δοκιμάσουν μια πραγματικά διπλωματική πρωτοβουλία για κατάπαυση του πυρός, εφαρμογή της απόφασης 2803 και επανέναρξη διαπραγματεύσεων τόσο με την Τεχεράνη όσο και για την Παλαιστίνη, θα είναι στην πράξη ακόμη ένα δύσκολο κουίζ αυτού του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.

Αντόνιο Γκουτέρες: Σταματήστε στο πόλεμο πριν ξεφύγει από κάθε έλεγχο

Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες, μετά το γεύμα εργασίας που είχε με τους Ευρωπαίους ηγέτες, ύψωσε τους τόνους απέναντι σε όλες τις πλευρές της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, ζητώντας άμεση επιστροφή στη διπλωματία και στο διεθνές δίκαιο. Απηύθυνε έκκληση προς τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ να τερματίσουν τον πόλεμο που, όπως προειδοποίησε, κινδυνεύει να ξεφύγει από κάθε έλεγχο, με τρομακτικό ανθρώπινο κόστος για τους αμάχους και σοβαρές παρενέργειες για την παγκόσμια οικονομία, ιδιαίτερα για τις πιο ευάλωτες χώρες.

Ταυτόχρονα έστειλε σαφές μήνυμα προς το Ιράν να σταματήσει τις επιθέσεις σε γειτονικά κράτη που δεν ήταν, όπως είπε, εμπλεκόμενα μέρη στη σύγκρουση, υπενθυμίζοντας ότι το Συμβούλιο Ασφαλείας έχει ήδη καταδικάσει αυτές τις ενέργειες και έχει ζητήσει να ανοίξει εκ νέου το Στενό του Ορμούζ, η παράλυση του οποίου πλήττει κοινωνίες σε όλο τον κόσμο χωρίς καμία ευθύνη για τη διαμάχη. 

«Ήρθε η ώρα η δύναμη του νόμου να υπερισχύσει του νόμου της βίας» τόνισε, καλώντας όλες τις πλευρές να απομακρυνθούν από την κλιμάκωση που απειλεί να πυροδοτήσει μια αλυσιδωτή αντίδραση σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.

Ο Γκουτέρες στάθηκε ιδιαίτερα στον ρόλο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, χαρακτηρίζοντας τη συνεργασία ΕΕ–ΟΗΕ υποδειγματική και την Ένωση θεμελιώδη στήριγμα της πολυμέρειας σε μια περίοδο διεθνούς αταξίας. Εξέφρασε δε την πεποίθηση ότι η ΕΕ μπορεί να βρεθεί στην αιχμή της προσπάθειας για μια διεθνή τάξη βασισμένη στο κράτος δικαίου, με περισσότερη δικαιοσύνη, ισχυρότερη δράση για το κλίμα, αυστηρότερο έλεγχο της τεχνολογικής εξέλιξης και ουσιαστική εφαρμογή του διεθνούς δικαίου.