Πώς ο Τραμπ από τις απειλές αφανισμού κατά του Ιράν κατέληξε σε συμφωνία για εκεχειρία

Μέσα σε λιγότερο από μία ημέρα, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ πέρασε από απειλές περί «αφανισμού» του Ιράν στην αποδοχή μιας 14ήμερης εκεχειρίας με την Τεχεράνη, την οποία παρουσίασε ως βήμα προς τον τερματισμό του πολέμου που διαρκεί σχεδόν έξι εβδομάδες.

Η δραματική αυτή μεταστροφή σημειώθηκε ενώ εντατικές παρασκηνιακές διαβουλεύσεις βρίσκονταν σε εξέλιξη, με βασικό διαμεσολαβητή το Πακιστάν. Παράλληλα, και η Κίνα, βασικός εμπορικός εταίρος του Ιράν και κύριος οικονομικός ανταγωνιστής των ΗΠΑ, φέρεται να παρενέβη διακριτικά για την εξεύρεση οδού αποκλιμάκωσης.

Ο Τραμπ υποστήριξε ότι οι στρατιωτικοί στόχοι είχαν ήδη επιτευχθεί και ότι υπήρχε «λειτουργικό» σχέδιο για μακροπρόθεσμη ειρήνη στη Μέση Ανατολή, ανακοινώνοντας την προσωρινή κατάπαυση του πυρός μόλις 90 λεπτά πριν από τη λήξη του τελεσιγράφου του προς την Τεχεράνη για το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ. Σε διαφορετική περίπτωση, είχε προειδοποιήσει με καταστροφή κρίσιμων υποδομών.

Την ίδια στιγμή, Δημοκρατικοί βουλευτές κατήγγειλαν τις απειλές Τραμπ ως «ηθική αποτυχία», ενώ ο Πάπας Λέων ΙΔ’προειδοποίησε ότι επιθέσεις σε πολιτικές υποδομές παραβιάζουν το διεθνές δίκαιο, χαρακτηρίζοντας τις δηλώσεις «απαράδεκτες».

Ο φόβος ενός «αιώνιου πολέμου» πίσω από την υποχώρηση

Παρά τη σκληρή ρητορική, η τελική απόφαση του Τραμπ φαίνεται να υπαγορεύτηκε από τον κίνδυνο εμπλοκής των ΗΠΑ σε έναν παρατεταμένο και δαπανηρό πόλεμο, παρόμοιο με εκείνους που είχε δεσμευτεί να αποφύγει.

Ο έλεγχος των Στενών του Ορμούζ – από όπου διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου – θεωρείται στρατηγικά εφικτός για τις ΗΠΑ, αλλά η διατήρησή του θα απαιτούσε μακροχρόνια, υψηλού κόστους στρατιωτική παρουσία.

Αναλυτές εκτιμούν ότι η διασφάλιση της ναυσιπλοΐας θα απαιτούσε έλεγχο περίπου 600 χιλιομέτρων ιρανικού εδάφους, από το νησί Κις έως το Μπαντάρ Αμπάς, ώστε να αποτραπούν επιθέσεις με πυραύλους.

Ο ειδικός σε θέματα άμυνας Ben Connable τόνισε ότι η αποστολή θα απαιτούσε έως και 45.000 Αμερικανούς στρατιώτες και θα μπορούσε να διαρκέσει δεκαετίες: «Πρόκειται για επιχείρηση αόριστης διάρκειας – να είστε έτοιμοι για 20 χρόνια», προειδοποίησε, παραπέμποντας σε προηγούμενες εμπλοκές σε Αφγανιστάν, Βιετνάμ και Ιράκ.

Παρά τα πλήγματα, η ιρανική ηγεσία εμφανίστηκε πεπεισμένη ότι μπορεί να εμπλέξει τις ΗΠΑ σε έναν μακροχρόνιο πόλεμο φθοράς.

Η Ιράν έχει επανειλημμένα επιδείξει ανθεκτικότητα: από την ομηρία Αμερικανών διπλωματών το 1979–1981, μέχρι τον πολυετή πόλεμο με το Ιράκ και τη στήριξη οργανώσεων όπως η Χαμάς και η Χεζμπολάχ.

Το σχέδιο εκεχειρίας και η νέα πραγματικότητα στα Στενά

Η συμφωνία προβλέπει ότι τόσο το Ιράν όσο και το Ομάν θα επιβάλλουν τέλη στα πλοία που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ, κάτι που αλλάζει μια πάγια διεθνή πρακτική ελεύθερης ναυσιπλοΐας. Ωστόσο, ο υπουργός Μεταφορών του Ομάναν δήλωσε πως «δεν υπάρχουν τέλη διέλευσης από τα Στενά του Ορμούζ».

Ιρανικές πηγές αναφέρουν ότι τα έσοδα θα κατευθυνθούν στην ανοικοδόμηση της χώρας μετά τις συγκρούσεις.

Ο γερουσιαστής Chris Murphy άσκησε δριμεία κριτική, υποστηρίζοντας ότι η συμφωνία ουσιαστικά παραχωρεί τον έλεγχο των Στενών στην Τεχεράνη και συνιστά «ιστορική νίκη για το Ιράν».

Ο Τραμπ έχει ιστορικό υποχωρήσεων από ακραίες θέσεις

Η ανακοίνωση της εκεχειρίας ήρθε μετά από παρέμβαση του πρωθυπουργού του Πακιστάν, Shehbaz Sharif, που ζήτησε δίμηνη παράταση για τη διπλωματία.

Οι «δύο εβδομάδες» αποτελούν επαναλαμβανόμενο μοτίβο στις αποφάσεις του Τραμπ, είτε πρόκειται για στρατιωτικές ενέργειες είτε για διαπραγματεύσεις, όπως στον πόλεμο Ουκρανίας – Ρωσίας ή σε εσωτερικές πολιτικές υποσχέσεις.

Παρόμοιες υπαναχωρήσεις έχουν καταγραφεί και σε οικονομικές πολιτικές, όπως οι δασμοί του 2025, αλλά και σε γεωπολιτικά ζητήματα όπως η πρόταση για έλεγχο της Γροιλανδίας.

Παρά τις επικρίσεις, ο Λευκός Οίκος υπερασπίστηκε την επιλογή. Η εκπρόσωπος Τύπου Καρολάιν Λέβιτ δήλωσε ότι η στρατιωτική ισχύς των ΗΠΑ δημιούργησε τις προϋποθέσεις για σκληρές διαπραγματεύσεις και άνοιξε τον δρόμο για διπλωματική λύση και μακροπρόθεσμη ειρήνη.

Τόνισε, τέλος, ότι δεν πρέπει να υποτιμάται η ικανότητα του Τραμπ να προωθεί τα αμερικανικά συμφέροντα και να επιτυγχάνει συμφωνίες ειρήνης.

Πηγή: AP