Επί ξυρού ακμής ο «Άξονας της Αντίστασης» στη Μέση Ανατολή μετά τον θάνατο Χαμενεΐ

Η εξολόθρευση του ανώτατου θρησκευτικού ηγέτη του Ιράν Αλί Χαμενεΐ από τις αμερικανοϊσραηλινές δυνάμεις το περασμένο Σάββατο κατά τη διάρκεια μιας αιφνιδιαστικής αεροπορικής επιδρομής στην Τεχεράνη έχει προκαλέσει σοκ στη Μέση Ανατολή και, μεταξύ άλλων, έχει αποκεφαλίσει σε μια κρίσιμη στιγμή την ηγεσία του «Άξονα της Αντίστασης», τις φιλοϊρανικές οργανώσεις σε άλλες χώρες της περιοχής που στηρίζονταν και χρηματοδοτούνταν γενναία από την Τεχεράνη.

Για δεκαετίες, αυτό το δίκτυο οργανώσεων λειτουργούσε ως η εμπροσθοφυλακή του Ιράν. Όμως σήμερα, με τον επικεφαλής νεκρό και την υλικοτεχνική υποστήριξη να έχει συρρικνωθεί, μοιάζει λιγότερο με συντονισμένη πολεμική μηχανή και περισσότερο με απομονωμένα νησιά που διεξάγουν έναν απεγνωσμένο πόλεμο επιβίωσης.

Λίβανος – Χεζμπολάχ

Τη Δευτέρα, η Χεζμπολάχ εξαπέλυσε μια ομοβροντία ρουκετών με στόχο το βόρειο Ισραήλ, συνδέοντας την επίθεση με τη δολοφονία του Χαμενεΐ. Ο ισραηλινός στρατός απάντησε με ευρείας κλίμακας αεροπορικές επιδρομές στα νότια προάστια της Βηρυτού και στην κοιλάδα Μπεκάα.

Ο Αλί Ριζκ, ένας αναλυτής ασφαλείας με έδρα τη Βηρυτό, σχολίασε στο Al Jazeera ότι η επίθεση της Χεζμπολάχ πιθανότατα οφείλεται σε έναν υπαρξιακό φόβο και όχι απλώς σε αλληλεγγύη.

«Η Χεζμπολάχ πιστεύει ότι θα είναι η επόμενη στη λίστα», είπε ο Ριζκ, σημειώνοντας ότι η οργάνωση εξακολουθεί να διαθέτει ένα τρομερό οπλοστάσιο, παρά τις πρόσφατες απώλειες.

«Πολλά στελέχη της αναμένουν ότι το Ισραήλ θα στοχοποιήσει τους ηγέτες της ένοπλης ομάδας μετά τις επιθέσεις στο Ιράν», συνέχισε ο ειδικός ασφαλείας. «Με το να χτυπά τώρα, η Χεζμπολάχ προσπαθεί να προλάβει μια ολοκληρωμένη ισραηλινή επίθεση».

Αυτή η κλιμάκωση έχει τις ρίζες της και σε μια νέα στρατηγική πραγματικότητα. Μετά την κατάρρευση του Μπασάρ αλ-Άσαντ στη Συρία στα τέλη του 2024, ο «χερσαίος διάδρομος» που τροφοδοτούσε τη Χεζμπολάχ από το Ιράν έχει διακοπεί. Χωρίς την προστασία της Τεχεράνης, η ομάδα κινδυνεύει να χάσει την κύρια οικονομική υλικοτεχνική της υποστήριξη.

Τώρα πλέον που οι κορυφαίοι ηγέτες του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) του Ιράν είναι νεκροί μαζί με τον Χαμενεΐ, η Χεζμπολάχ φαίνεται να έχει αποφασίσει ότι η αναμονή δεν αποτελεί πλέον επιλογή, ακόμα κι αν αυτό σημαίνει ότι θα διεξαχθεί ένας πόλεμος χωρίς συντονισμένη διοίκηση.

Υεμένη – Χούθι

Στην Υεμένη, οι Χούθι αντιμετωπίζουν ακόμη πιο ασταθείς παράγοντες. Στην πρώτη του τηλεοπτική ομιλία μετά την έναρξη των επιθέσεων στο Ιράν το Σάββατο, ο ηγέτης της οργάνωσης, Αμπντέλ Μαλίκ αλ Χούθι, δήλωσε ότι οι δυνάμεις του είναι πλήρως έτοιμες για οποιεσδήποτε εξελίξεις. Ωστόσο, τόνισε ιδιαίτερα ότι «το Ιράν είναι ισχυρό» και «η απάντησή του θα είναι αποφασιστική», μια φράση που οι αναλυτές ερμηνεύουν ως μια προσπάθεια να απομακρυνθεί το άμεσο βάρος του πολέμου από τους Χούθι, οι οποίοι βρίσκονται υπό τεράστια πίεση, καθώς αντιμετωπίζουν μια ανανεωμένη απειλή στην πατρίδα τους.

Ο υπουργός Άμυνας της διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης της Υεμένης, Ταχέρ αλ-Ακίλι δήλωσε πρόσφατα ότι «πολλές επιχειρήσεις κατευθύνονται προς την πρωτεύουσα, Σαναά», την οποία ελέγχουν οι Χούθι, σηματοδοτώντας ενδεχομένως μια πιθανή χερσαία επίθεση για την ανακατάληψη εδαφών από τους φιλοϊρανούς αντάρτες.

Αυτό μπορεί να θέσει τους Χούθι σε πολύ δύσκολη θέση. Με το Ιράν σε πόλεμο και τη βοήθεια από την Τεχεράνη μικρή έως μηδαμινή, το εσωτερικό μέτωπο των Χούθι στην Υεμένη θα βρίσκεται εκτεθειμένο σε κυβερνητικές δυνάμεις που υποστηρίζονται από περιφερειακούς αντιπάλους.

Ιράκ

Ίσως πουθενά αλλού το δίλημμα δεν είναι τόσο οξύ όσο στο Ιράκ, όπου τα όρια μεταξύ του κράτους και της «αντίστασης» είναι επικίνδυνα θολά.

Οι πολιτοφυλακές που συνδέονται με το Ιράν, πολλές από τις οποίες λειτουργούν υπό τις κρατικά αποδεκτές Δυνάμεις Λαϊκής Κινητοποίησης, βρίσκονται πλέον σε άμεση αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ.

Από το 2024, η Ουάσινγκτον είχε απειλήσει να διαλύσει αυτές τις ομάδες με τη βία. Σήμερα, η απειλή αυτή φαίνεται πιο σοβαρή από ποτέ. Σε αντίθεση όμως με τη Χεζμπολάχ ή τους Χούθι, αυτές οι ομάδες αποτελούν τεχνικά μέρος του ιρακινού μηχανισμού ασφαλείας. Αντίποινα σε ιρακινό έδαφος δεν θα διακινδύνευαν μόνο έναν πόλεμο με τις πολιτοφυλακές, αλλά και μια σύγκρουση μεταξύ των ΗΠΑ και του ιρακινού κράτους.

Με νεκρούς πλέον τους ανώτερους αξιωματούχους των Φρουρών της Επανάστασης που κάποτε μεσολάβησαν σε αυτές τις εντάσεις, οι απομονωμένοι ηγέτες των πολιτοφυλακών μπορεί να αποφασίσουν να χτυπήσουν αμερικανικούς στόχους με δική τους πρωτοβουλία, παρασύροντας τη Βαγδάτη σε έναν πόλεμο που η ιρακινή κυβέρνηση προσπαθεί απεγνωσμένα να αποφύγει.

Ακέφαλη αντίσταση

Ο θάνατος του Χαμενεΐ ουσιαστικά διέλυσε τη δομή διοίκησης και ελέγχου του «Άξονα της Αντίστασης».

Το δίκτυο είχε οικοδομηθεί σε τρεις πυλώνες: την ιδεολογική εξουσία του ανώτατου θρησκευτικού ηγέτη, την υλικοτεχνική υποστήριξη υπό τον συντονισμό των Φρουρών της Επανάστασης και τη γεωγραφική σύνδεση μέσω της Συρίας. Σήμερα, και οι τρεις αυτοί πυλώνες είναι διαλυμένοι.

Ωστόσο, μια διαλυμένη δομή διοίκησης δεν οδηγεί απαραίτητα στη σιωπή, μπορεί να σημαίνει και χάος.

Με τον Χαμενεΐ νεκρό, διακόπτεται και ο πνευματικός δεσμός μεταξύ των οργανώσεων του «Άξονα». Αυτό που απομένει είναι ένα κατακερματισμένο τοπίο. Όταν η σκόνη από τον πόλεμο στο Ιράν καταλαγιάσει, η περιοχή θα έχει να αντιμετωπίσει μια απρόβλεπτη κατάσταση. Ο «Άξονας της Αντίστασης» δεν θα είναι πλέον μια συντονισμένη στρατιωτική δομή, αλλά μια σειρά από θυμωμένες και βαριά οπλισμένες πολιτοφυλακές, καθεμία από τις οποίες θα αγωνίζεται για τη δική της επιβίωση σε έναν κόσμο όπου οι εντολές από την Τεχεράνη θα έχουν σταματήσει να έρχονται.

Πηγή: Al Jazeera