Aristotle Innovation Forum: Όταν η Τεχνητή Νοημοσύνη εκμεταλλεύεται τον δημοσιογράφο -κι όχι το αντίστροφο

Tην ανάγκη μετεξέλιξης των αιθουσών σύνταξης σε «Α.Ι.-θουσες», στις οποίες οι δημοσιογράφοι και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας «χτίζουν» τα εργαλεία Τεχνητής Νοημοσύνης (A.I.), αποφασίζουν πώς θα τα χρησιμοποιήσουν και έχουν τον έλεγχό τους, υπογράμμισε ο μεταδιδακτορικός ερευνητής του Ιονίου Πανεπιστημίου, Βασίλης Βασιλόπουλος, DPO της ΕΡΤ και του ΑΠΕ-ΜΠΕ, μιλώντας στο Aristotle Innovation Forum.

Πρόσθεσε δε, πως οι δημοσιογράφοι πρέπει να γίνουν «άσοι» του prompting (δηλαδή να δίνουν στα εργαλεία Τεχνητής Νοημοσύνης τις σωστές οδηγίες και εντολές, ώστε να παίρνουν τα σωστά αποτελέσματα): «Το prompting του δημοσιογράφου θα πρέπει να μην παίζεται. Για να συμβεί όμως αυτό, θα πρέπει να φτάσει να εντρυφήσει πολύ σοβαρά σε κάθε εργαλείο ΑΙ. Κι αυτό διότι, αν δεν ξέρουμε prompting ή δεν κατανοούμε την ουσία της προαπαιτούμενης επεξηγησιμότητας των εργαλείων παραγωγικής Τεχνητής Νοημοσύνης, ή δεν ξέρουμε πώς συνθέτει περιεχόμενο, τότε μήπως το κενό γνώσης απειλεί την ελευθερία του Τύπου;» διερωτήθηκε, κατά τη συζήτηση που συντόνισε ο διευθυντής της ΕΣΗΕΜ-Θ, Γιάννης Κοτσιφός.

Ο κ.Βασιλόπουλος επεσήμανε ότι, σήμερα, αυτό που συμβαίνει σε μεγάλο βαθμό είναι ότι η ΤΝ εκμεταλλεύεται τον/τη δημοσιογράφο κι όχι το αντίστροφο. «Γνωρίζετε το rentahuman.ai; Ένας AI Agent προσλαμβάνει ανθρώπους ως αισθητήρες: για να φωτογραφίσουν, να επιβεβαιώσουν, να μαρτυρήσουν. Ο δημοσιογράφος δεν είναι πλέον ο δημιουργός, είναι ο αισθητήρας της μηχανής. Και συχνά αδυνατεί να αντιληφθεί την παραπληροφόρηση, τις προκαταλήψεις, τις νομικές παγίδες, ακόμα και ότι ο ίδιος γίνεται αυτουργός στην κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας» είπε και ανέφερε έναν ακόμη πολύ σημαντικό κίνδυνο: «Όταν προπαγανδιστικό υλικό εισάγεται σε εργαλεία ΤΝ, η αλλοίωση της αλήθειας γίνεται εκθετική. Η επαλήθευση απαιτεί δεξιότητες υπολογιστικής δημοσιογραφίας, δεξιότητες που η ευκολία της ΤΝ σταδιακά κάνει να ατροφήσουν. Βλέπουμε το σύμπτωμα της λεξιπενίας ξεκάθαρα στον δημοσιογραφικό λόγο. Αντί για δημιουργός, ο δημοσιογράφος γίνεται ιμάντας μεταφοράς: από μηχάνημα σε μηχάνημα» είπε.

Εξέφρασε δε την πεποίθηση ότι το πρόγραμμα σπουδών δημοσιογραφίας πρέπει να γίνει πιο «εργαστηριακό». Το πλεονέκτημα, είπε, το έχουν τα πανεπιστήμια και μόνο. «Χρειάζεται κατανόηση της λειτουργίας των μηχανών: πώς η ΤΝ συγκροτεί κείμενο στατιστικά, γιατί δεν μπορεί να επαληθεύσει τον εαυτό της, γιατί τα μοντέλα καταρρέουν. Χρειάζεται ικανότητα factchecking (ελέγχου της πληροφορίας), prebunking (προειδοποίηση για παραπληροφόρηση πριν την συναντήσει κάποιος) και debunking (διάψευση ψευδών πληροφοριών αφού έχουν ήδη διαδοθεί)», τομείς στους οποίους -όπως επισήμανε- η ΤΝ υστερεί. Συμπλήρωσε, τέλος, πως το μόνο απαραίτητο θεωρητικό μάθημα στο πρόγραμμα σπουδών για τη δημοσιογραφία είναι πλέον η φιλοσοφία των επιστημών, ίσως και η ελληνική γλώσσα, καθώς χωρίς φιλοσοφική διορατικότητα ουδεμία επένδυση στην ΤΝ αποδίδει καρπούς.

Σχετικά μικρό το ποσοστό των Ελλήνων δημοσιογράφων που χρησιμοποιούν συστηματικά την ΤΝ

Σχετικά μικρό -περίπου 20%- παραμένει το ποσοστό των Ελλήνων δημοσιογράφων, που χρησιμοποιούν συστηματικά τα εργαλεία ΤΝ στο μέσο όπου εργάζονται, ενώ ακόμη κι αυτοί τα χρησιμοποιούν για μικρό χρονικό διάστημα (λίγους μήνες), κάτι που δείχνει ότι σε εγχώριο επίπεδο η χρήση της ΤΝ στη δημοσιογραφία είναι ακόμη σε πρώιμο στάδιο. Αυτό επισήμανε η δημοσιογράφος και δικηγόρος Σμαρώ Παυλού, επικαλούμενη τα ευρήματα έρευνας που εκπόνησε στο πλαίσιο της διπλωματικής της εργασίας. Η κα Παυλού, που έχει εξειδικευτεί στις εφαρμογές της ΤΝ στη δημοσιογραφία μέσω του προγράμματος «JourAI» του Κέντρου Δια Βίου Μάθησης του Ιονίου Πανεπιστημίου, συμπλήρωσε πάντως πως τα δεδομένα αλάζουν κάθε μέρα.

«Η χρήση εργαλείων ΤΝ είναι κάτι που σύμφωνα με τις απαντήσεις (μέσω ερωτηματολογίου) διευκολύνει έναν δημοσιογράφο και προσδίδει ταχύτητα, ενώ εκφράστηκε και η πρόθεση για προσαρμογή σε νέα δεδομένα. Παράλληλα όμως εκφράστηκαν ανησυχίες για την ποιότητα περιεχομένου που παράγεται με τα εργαλεία ΤΝ, αλλά και για το αν και κατά πόσο θα επηρεαστούν θέσεις εργασίας στο δημοσιογραφικό χώρο» σημείωσε η Σμαρώ Παυλού.

Πρόσθεσε πως ένα βασικό θέμα που τίθεται είναι και η παραπληροφόρηση, τα fake news: «Πολλές φορές έχουμε αναρωτηθεί όλοι, αν π.χ ένα βίντεο ή μια εικόνα αν είναι αποτέλεσμα ΑΙ. Είναι ένα θέμα, που αντιμετώπισαν έντονα πολεμικοί ανταποκριτές λόγω των γεγονότων στη Μέση Ανατολή. Το τοπίο παραμένει θολό …Υπάρχουν εργαλεία Τεχνητής Νοημοσύνης, που εντοπίζουν αν κάτι είναι δημιούργημα ΑΙ, ωστόσο οι δημοσιογράφοι είναι αντιμέτωποι με νέα δεδομένα και πρέπει να προστατευτούν. Σε κάθε περίπτωση είναι σημαντικό να μπει μια δικλείδα, ώστε και να διαφυλαχτούν οι δημοσιογράφοι στο έργο τους, και το αποτέλεσμα που αποδίδεται στο κοινό να είναι αξιόπιστο» υπογράμμισε.

Όταν ο δημοσιογράφος σηκώνεται από τη θέση του, για να στρογγυλοκαθίσει η ΤΝ

Τον διττό ρόλο της ΤΝ, ως ανεκτίμητης αξίας βοηθού, αλλά και ως πιθανής παγίδας, μέσα στην οποία μπορεί να πέσει ο/η δημοσιογράφος επισήμανε ο Γιάννης Πάγκος (NOVA, Όμιλος Metromedia). «Είναι μια συζήτηση που έχει γίνει ξανά στο παρελθόν για το παρόν και το μέλλον της δημοσιογραφίας με σύμμαχο ή αντίπαλο την τεχνολογία. Μπορεί π.χ. να θυμηθεί κάποιος, έντονα, στις αρχές της δεκαετίας του 1990 τη live κάλυψη μεγάλων γεγονότων από τα μεγάλα τηλεοπτικά δίκτυα και την απορία για το τι μπορεί να γράψει ένας δημοσιογράφος στην εφημερίδα την επόμενη μέρα ή την επόμενη ώρα ενώ τα έχουν δει όλα, όλοι, σε εικόνα. Αργότερα, με το Ίντερνετ και τα site για την αλλαγή και πάλι της δημοσιογραφίας, όπως την ξέραμε. Τώρα απλώς οι συζητήσεις έχουν μεγαλύτερη ένταση, καθώς την ίδια ώρα που διαβάζει κάποιος ένα δημοσίευμα, μπορεί να αυξάνονται και τα νέα εργαλεία που δίνει η ΤΝ. Τα “χαρτογραφημένα νερά” γίνονται σε λίγο χρόνο πάλι “αχαρτογράφητα”» υπογράμμισε.

Πρόσθεσε πως, ανεξάρτητα από τη μορφή της τεχνολογίας για την οποία μιλάμε, στο επίκεντρο όμως πάντα θα είναι ο άνθρωπος, η κριτική του σκέψη, το συναίσθημα και η ανάλυση στη μεταφορά της είδησης ή και στην καταγραφή των γεγονότων.

«Για να το διεκδικεί όμως ο δημοσιογράφος αυτό θα πρέπει να ξεβολεύεται λίγο και μην “αφήνεται” να του κάνει τη δουλειά η ΤΝ, με πρόσχημα ότι “κάποια πράγματα θα πρέπει να μεταφέρονται γρήγορα” ή ότι “ο κόσμος δεν έχει πια στην καθημερινότητά του τον χρόνο που είχε παλιότερα”. Προφανώς, ναι στην ταχύτητα, αλλά όχι να θυσιάζεται η ποιότητα του δημοσιογραφικού προϊόντος με προκλητικό τρόπο ή ακόμη και η εγκυρότητα -πολλές φορές- μιας είδησης. Σε αυτή την περίπτωση, ίσως ο δημοσιογράφος να έχει σηκωθεί από μόνος του από τη θέση του, για να αφήσει την ΤΝ να στρογγυλοκαθίσει» κατέληξε.

Τι δεν μπορεί ακόμη ν’ αντιγράψει η ΤΝ στη δουλειά των δημοσιογράφων

«Φτερά» στην παραπληροφόρηση δίνει η Τεχνητή Νοημοσύνη, καθώς η παραγωγή ενός πειστικού ψευδούς βίντεο (deep fake) μπορεί να γίνει πλέον ταχύτατα από ανθρώπους με κάποια τεχνική γνώση και μια καλή κάρτα γραφικών, ενώ το debunking ενδέχεται ν’ απαιτήσει ημέρες ή και εβδομάδες, όπως επισήμανε η δημοσιογράφος του ΑΠΕ-ΜΠΕ, Αλεξάνδρα Γούτα. Η ταχύτητα με την οποία μπορεί να παραχθεί τέτοιο περιεχόμενο και η μεταδοτικότητά του, δημιουργούν κινδύνους για τη δημοκρατία, σε μια χρονιά κατά την οποία είναι προγραμματισμένες ή έχουν ήδη πραγματοποιηθεί 40 εκλογικές διαδικασίες σε όλον τον πλανήτη. «Η ΤΝ μπορεί ταυτόχρονα να χρησιμοποιηθεί για την επαλήθευση της αξιοπιστίας του περιεχομένου, μέσω εργαλείων όπως τα “InVID”, “Snopes” και “Politifact”, ωστόσο κανένα εργαλείο δεν είναι απόλυτα αξιόπιστο. Για παράδειγμα, σχετικά πρόσφατα, ένα εργαλείο debunking αξιολόγησε σε περίπου 97% την πιθανότητα ένα βίντεο να έχει παραχθεί από ΤΝ, ενώ επρόκειτο για ένα βίντεο 100% αληθινό, το οποιο έδειχνε τον Νετανιάχου να πίνει καφέ στην Ιερουσαλήμ. Το ενδιαφέρον είναι ότι το βίντεο αυτό γυρίστηκε, για να διαψευστούν fakes news, που παρουσίαζαν τον Νετανιάχου ως νεκρό» σημείωσε.

Πρόσθεσε ότι εναπόκειται στους ίδιους τους δημοσιογράφους να είναι σε συνεχή εγρήγορση και να χρησιμοποιούν μεν αυτά τα εργαλεία, αλλά πρωτίστως να εμπιστεύονται την κρίση και τη διαίσθησή τους και να διασταυρώνουν από πολλές πηγές. «Αν μια αληθοφανής πληροφορία δεν “κολλάει” σε έναν άνθρωπο δημοσιογράφο είναι γιατί έχει βιωμένη εμπειρία και γνωρίζει το πολιτισμικό και κοινωνικό πλαίσιο. Επιπλέον, μπορεί να πάει στο πεδίο και να κάνει ρεπορτάζ, να δώσει δηλαδή και το context (το πλαίσιο) ενός γεγονότος και όχι μόνο το content (περιεχόμενο) καθεαυτό. Αυτό η ΤΝ θα αργήσει πολύ να μπορέσει να το αντιγράψει, αν το αντιγράψει ποτέ» συμπλήρωσε.

Σε ερώτημα σχετικά με πραγματικά παραδείγματα εισαγωγής της ΤΝ σε αίθουσες σύνταξης ανέφερε -μεταξύ άλλων- την περίπτωση της νορβηγικής «iTromso», που δημιούργησε τον δικό της ψηφιακό βοηθό, για να πλοηγείται στα αρχεία του δήμου και να εντοπίζει χρήσιμες πληροφορίες και μοτίβα. Αυτό εξοικονόμησε ώρες εργασίας στους δημοσιογράφους, τις οποίες μπορούσαν να αφιερώσουν σε διασταύρωση πηγών και βαθύτερη έρευνα. Ετσι, ήδη από το πρώτο διάστημα ενεργοποίησης του βοηθού αυτού, μόνο δύο δημοσιογράφοι κατάφεραν να «βγάλουν» πέντε πρωτοσέλιδα. Την ίδια στιγμή, σε πρώιμο στάδιο βρίσκονται και οι πράκτορες ΤΝ (AI agents) στον χώρο των ΜΜΕ.

ΠΗΓΗ: ΑΠΕ-ΜΠΕ