«Τι ήταν ο Φασισμός στην ιστορία- Πού βρίσκεται σήμερα”

Η έννοια και το φαινόμενο του φασισμού στο παρελθόν, στο παρόν, καθώς και σε ένα πιθανό μέλλον αποτελεί το θέμα του 36ου podcast της σειράς Διεθνής Ματιά του ERTnews Radio για την πλατφόρμα ERTecho.  Η συζήτηση εμπνέεται από τη σχετική πολιτική και κοινωνική επικαιρότητα που συμβαίνει σε σειρά δυτικών κοινωνιών, αλλά και με την αφορμή  της πρόσφατης έκδοσης ενός ανάλογου βιβλίου. Πρόκειται για το έργο «Φασισμός-Η ιστορία μιας ιδεολογίας» της συγγραφέως και ιστορικού Σώτης Τριανταφύλλου, το οποίο κυκλοφόρησε τον περασμένο Δεκέμβριο από τις εκδόσεις Πατάκη. Η κα Τριανταφύλλου είναι και η καλεσμένη του pod για την εξέταση του εν λόγω ζητήματος.

Η συζήτηση μαζί της ξεκινά από την ιστορική ανάλυση της που θέτει τις «διανοητικές» καταβολές του φαινομένου, με ρίζες στην Αρχαία Σπάρτη και στοιχεία δανεισμένα ακόμη και στον Πλάτωνα και πολύ περισσότερα από την Αρχαία Ρώμη. Τα στοιχεία αυτά αρκετούς αιώνες μετά -και συγκεκριμένα περί τα μέσα του 19ου -έρχονται να συνδυαστούν με ρεύματα αρχαιολατρίας, βιταλισμού, εθνικιστικού ρομαντισμού και θεωριών περί αναπόφευκτης ολιγαρχίας.  Και τελικά όλα μαζί  οδηγούν αμέσως μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, το 1919,  στην δημιουργία του πρώτου πολιτικού μορφώματος που είναι το ιταλικό Fascio με τον Μουσολίνι και τους πρώτους συντρόφους του.  Στη συνέχεια η ανάδυση και επικράτηση του φασισμού στο μεσοπόλεμο, σε χώρες όπως η Ιταλία, η Γερμανία και η Ισπανία, αλλά και η Πορτογαλία, Πολωνία, Ουγγαρία, Ρουμανία, Ελλάδα, Βουλγαρία κ.α. συνδέθηκε με την κρίση των φιλελεύθερων δημοκρατιών, τη μεταπολεμική απογοήτευση, τον φόβο των μεσαίων στρωμάτων και την αναζήτηση ενός «Τρίτου Δρόμου» μεταξύ καπιταλισμού και σοσιαλισμού, όπως αναφέρει η κα Τριανταφύλλου στο βιβλίο της.  Και επίσης θυμίζει ότι η ιδεολογία του φασισμού συνδύαζε την απόρριψη της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας με τον θαυμασμό για την τεχνοκρατία, τον παραγωγισμό και τον εκσυγχρονισμό που εθεωρείτο χρήσιμος για την εθνική ισχύ.

Όμως, ο φασισμός δεν περιορίστηκε στα πολιτικά κόμματα· είχε και έντονη επιρροή σε σημαντικούς διανοούμενους της εποχής, όπως ο Εζρα Πάουντ, ο Φίλιπο Μαρινέτι, ο Σελίν, ο Γουίλιαμ Γέιτις, ο Κνουτ Χάμσουν, ο Καρλ Χάιζεμπεργκ κ.α.

Στη συνέχεια, η αναβίωση του φασισμού μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και τη μεγάλη ήττα του, συμβαίνει μέσω της συνάντησής του με μορφές υπερσυντηρητισμού και λαϊκισμού, υποδεικνύοντας ότι τα ιστορικά, κοινωνικά και οικονομικά πλαίσια, αν και διαφορετικά, μπορούν να αναπαράγουν αντίστοιχες δυναμικές ακόμη και σήμερα.

Στη σύγχρονη εποχή, η συζήτηση περιπλέκεται από την άνοδο ακροδεξιών προσωπικοτήτων και κομμάτων. Π.χ.  πώς μπορεί να αξιολογηθεί η δυναμική του Ζαΐρ Μπολσονάρου στη Βραζιλία, του Ματέο Σαλβίνι και της Τζόρτζια Μελόνι στην Ιταλία, σε συνδυασμό με κόμματα όπως η Λέγκα του Βορρά, οι Αδελφοί της Ιταλίας, η Εναλλακτική για τη Γερμανία, το Vox στην Ισπανία και η Εθνική Συσπείρωση στη Γαλλία; Πρόκειται για επιστροφή του φασισμού ή για μορφές λαϊκισμού που εκμεταλλεύονται αδυναμίες των δημοκρατικών συστημάτων;

Ακόμη, στο podcast συζητείται η σχέση του φαινομένου με τη σημερινή πολιτική ορθότητα, την επίδραση του ψηφιακού κόσμου και των social media, καθώς και τις ομοιότητες, αλλά και τις διαφορές με τάσεις και καταστάσεις στη Ρωσία του Πούτιν, περιπτώσεις ισλαμικών κινημάτων και καθεστώτων, καθώς και στις ΗΠΑ του Τραμπ. Εν κατακλείδι αυτό που εξετάζεται είναι αν ο φασισμός, ενώ συνετρίβη το 1945, παραμένει πάντα ένα χρήσιμο ιστορικό μάθημα για την κατανόηση της δύναμης του λαϊκισμού, της κρίσης των δημοκρατικών θεσμών και των κοινωνικών δυναμικών που συνεχίζουν να τον τροφοδοτούν.

Στη «Διεθνή Ματιά» κάθε βδομάδα δύο φορές, ανοίγει ένα παράθυρο ώστε να κοιτάμε από την Ελλάδα τον Κόσμο, αλλά για να επιστρέφουμε ξανά στη χώρα μας και τα δικά της ζητήματα μέσα από αυτό το γύρο και μια ευρύτερη σκοπιά. Σε κάθε podcast  εξετάζεται ένα σημαντικό γεγονός, ένα φαινόμενο παγκόσμιας σημασίας, μια μεγάλη τάση από το χώρο της πολιτικής, των διεθνών σχέσεων, της οικονομίας, της οικολογίας, της επιστήμης και τεχνολογίας ή και του πολιτισμού, που επηρεάζει καθοριστικά και καθολικά τη ζωή καθολικά, αλλά και την κατάσταση στη χώρα μας.  Και κάθε φορά γίνεται με τη συμμετοχή ιδιαίτερα επιλεγμένων καλεσμένων, που είναι ειδικοί σε καθέναν από αυτούς τους τομείς. Τα σχετικά podcasts αναρτώνται στην πλατφόρμα ERTecho.gr τα Σάββατα και τις Κυριακές και στη συνέχεια στο ertnews.gr, στη ενότητα “Αναλύσεις”, μαζί  με συνοδευτικά άρθρα.