Το τι άλλαξε για την Ασφάλεια της Ευρώπης και του Κόσμου από την περσινή Διάσκεψη του Μονάχου 2025 σ’ αυτήν του 2026 αποτελεί το περιεχόμενο του 35ου podcast της σειράς Διεθνής Ματιά του ERTnews Radio για την πλατφόρμα ERTecho. Καλεσμένη για τη σχετική συζήτηση είναι η Έλενα Λαζάρου, Γεν. Διευθύντρια του ΕΛΙΑΜΕΠ. Η κα Λαζάρου είναι Πολιτική επιστήμων με ερευνητική, διδακτική και συγγραφική δραστηριότητα διεθνώς σε θέματα εξωτερικής πολιτικής, άμυνας και διεθνών σχέσεων και η οποία μετείχε στην τελευταία Διάσκεψη αλλά και εκείνες των προηγούμενων χρόνων.
Η φετινή 62η Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου, πάντως, άφησε πίσω της ένα σαφές μήνυμα: το επίκεντρο της ευρωπαϊκής ασφάλειας παραμένει η ποιότητα και η κατεύθυνση των διατλαντικών σχέσεων. Παρά το ευρύ θεματολόγιο —από γεωοικονομία και τεχνολογική ρύθμιση έως Ουκρανία, Ιράν και Αρκτική— η ουσιαστική συζήτηση περιστράφηκε γύρω από τον ρόλο των Ηνωμένων Πολιτειών και το κατά πόσο η Ουάσιγκτον αναπροσαρμόζει στρατηγικά τη στάση της απέναντι στην Ευρώπη.
Κεντρική φιγούρα ήταν βεβαίως ο Αμερικανός ΥΠΕΞ Μάρκο Ρούμπιο, ο οποίος υιοθέτησε εμφανώς πιο συμφιλιωτικό τόνο σε σχέση με την περσινή αιχμηρή παρέμβαση του Αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς. Η έμφαση που έδωσε στην κοινή ιστορία και στην «αλληλένδετη μοίρα» ΗΠΑ–ΕΕ έγινε δεκτή θετικά. Ωστόσο, πίσω από τη ρητορική γεφύρωσης, το περιεχόμενο παρέμεινε σταθερά προσανατολισμένο στις βασικές προτεραιότητες της κυβέρνησης Τραμπ: πίεση για μεγαλύτερη ευρωπαϊκή συνεισφορά στην άμυνα, κριτική σε εμπορικές και ενεργειακές επιλογές της Ευρώπης και σαφής προειδοποίηση ότι οι ΗΠΑ «θα κινηθούν μόνες τους αν χρειαστεί». Αναλυτές χαρακτήρισαν το μήνυμα ως «η ομιλία Βανς με ανθρώπινο πρόσωπο», με λιγότερη αντιπαράθεση στο ύφος, αλλά συνέχιση της ίδιας στρατηγικής γραμμής.
Η φετινή Διάσκεψη διαφοροποιήθηκε από τις ανάλογες προηγούμενες συναντήσεις κυρίως σε δύο σημεία : Πρώτον, η συζήτηση δεν περιορίστηκε στη ρωσική απειλή, αλλά επεκτάθηκε στη δομική αβεβαιότητα για τη συνοχή της Δύσης και την ανθεκτικότητα του πολυμερούς συστήματος. Δεύτερον, η ευρωπαϊκή πλευρά εμφανίστηκε πιο «αφυπνισμένη» ως προς την ανάγκη στρατηγικής αυτονομίας. Η Πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν μίλησε για «πραγματική ευρωπαϊκή αφύπνιση», υποστηρίζοντας ότι μια ισχυρότερη και πιο ανεξάρτητη Ευρώπη ενισχύει —και δεν υπονομεύει— τη διατλαντική συμμαχία. Ο Γερμανός Καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς έθεσε ευθέως ζήτημα επαναπροσδιορισμού της ευρωπαϊκής άμυνας, ακόμη και με αναφορές σε επέκταση της γαλλικής πυρηνικής αποτροπής ευρύτερα στην ΕΕ, ενώ ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ επανάφερε την ιδέα ενός «αληθινού ευρω-στρατού». Ο δε βρετανός συνάδελφός του Κιρ Στάρμερ υπογράμμισε ότι «η σκληρή ισχύς είναι το νόμισμα της εποχής», επιβεβαιώνοντας ταυτόχρονα τη δέσμευση στο Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ.
Παράλληλα, η Διάσκεψη ανέδειξε τη σημερινή διττή εικόνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Από τη μία πλευρά, έντονη αυτοκριτική και ανησυχία για περιθωριοποίηση. Καταλυτική ήταν επ’ αυτού η παρέμβαση του Βόλφγκανγκ Ίσινγκερ, Προέδρου της Διάσκεψης του Μονάχου, που μίλησε για μια Ευρώπη «στο περιθώριο», επισημαίνοντας την αδυναμία ενιαίας φωνής σε κρίσιμα γεωπολιτικά ζητήματα, ακόμη και σ ‘αυτά που την αφορούν άμεσα, όπως το Ουκρανικό και η Γάζα. Από την άλλη, διαπιστώθηκαν σημάδια στρατηγικής ωρίμανσης: αυξημένες αμυντικές δαπάνες, προτάσεις για ευρωπαϊκή δύναμη ταχείας αντίδρασης και συζήτηση για βαθύτερη θεσμική ευελιξία, που περιλαμβάνουν για πρώτη φορά ακόμη και μια ΕΕ διαφορετικών ταχυτήτων, με ό,τι αυτό μπορεί να φέρει.
Σημαντική διάσταση αποτέλεσε η επανεμφάνιση της συζήτησης για μια ευρωπαϊκή πυρηνική ομπρέλα, με τη Γαλλία στο επίκεντρο ως τη μοναδική πυρηνική δύναμη της ΕΕ. Αν και το σενάριο πλήρους πυρηνικής αυτονόμησης παραμένει μακρινό, η συζήτηση αντανακλά τον προβληματισμό για την αξιοπιστία των υφιστάμενων εγγυήσεων αποτροπής και την ανάγκη ενίσχυσης της ευρωπαϊκής στρατηγικής θωράκισης.
Όμως, την ίδια στιγμή, τα εμπόδια στην ευρωπαϊκή αμυντική συνεργασία γίνονται εμφανή. Το πρόγραμμα FCAS (Future Combat Air System), που από το 2017 αφορά μια διακρατική συνεργασία για την συμπαραγωγή ενός υπερσύγχρονου μαχητικού αεροσκάφους, ζήτημα εμβληματικό για την ευρωπαϊκή άμυνα, αλλά και την τεχνολογική αυτονομία της ΕΕ, το πρόγραμμα αυτό συνεχίζει να δοκιμάζεται από γαλλογερμανικές διαφωνίες, κινδυνεύοντας με κατάρρευση. Παράλληλα, η επιλογή πολλών ευρωπαϊκών κρατών να στραφούν στα αμερικανικά F-35 υπογραμμίζει τη διάσταση μεταξύ πολιτικού οράματος και επιχειρησιακού ρεαλισμού.
Στο θεσμικό επίπεδο, κερδίζει πάντως έδαφος η ιδέα της «Ευρώπης πολλών ταχυτήτων», με πρωτοβουλίες όπως η ομάδα Ε6 και προτάσεις για ενισχυμένη συνεργασία σε οικονομία και άμυνα. Το ερώτημα παραμένει αν η ευελιξία αυτή θα λειτουργήσει ως καταλύτης ενοποίησης ή ως παράγοντας νέων ανισορροπιών.
Συνολικά, το Μόναχο κατέγραψε μια λεπτή ισορροπία: οι ΗΠΑ δηλώνουν προσήλωση στη συμμαχία, αλλά υπό αυστηρότερους όρους· η Ευρώπη επιδιώκει μεγαλύτερη αυτονομία χωρίς ρήξη. Η ένταση δεν εκδηλώθηκε ως ανοιχτή σύγκρουση, αλλά ως διαπραγμάτευση για τον νέο καταμερισμό ευθυνών και ισχύος στη Δύση. Το βασικό ερώτημα που αναδύεται είναι αν βρισκόμαστε μπροστά σε μια πιο ισορροπημένη συμμαχία ή σε μια περίοδο διαρκούς, δομικής αβεβαιότητας.
Βάση όλων αυτών, η κα Λαζάρου τοποθετείται για το ποιες είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές από την περσινή Διάσκεψη στη φετινή, κυρίως σε ό,τι αφορά την αμερικανική εκπροσώπηση, αλλά και την εικόνα που έβγαλαν οι ευρωπαϊκές ηγεσίες.
Η ίδια ερωτάται επίσης για το σημείο που βρίσκεται η συζήτηση για τη στρατηγική αυτονομία της ΕΕ, καθώς και για μια ευρωπαϊκή πυρηνική ομπρέλα. Καλείται επίσης να σχολιάσει τα όρια της αμυντικής συνεργασίας των χωρών μελών, λαμβάνοντας υπόψιν και τα παραδείγματα αποτυχίας του FCAS, καθώς και των μαζικών ευρωπαϊκών αγορών αμερικανικών F35.Τέλος σχολιάζει τις ιδέες που έχουν εμφανιστεί για μια «Ευρώπη διαφορετικών ταχυτήτων και αναλύει τις προοπτικές και τους κινδύνους.
Στη «Διεθνή Ματιά» κάθε βδομάδα δύο φορές, ανοίγει ένα παράθυρο ώστε να κοιτάμε από την Ελλάδα τον Κόσμο, αλλά για να επιστρέφουμε ξανά στη χώρα μας και τα δικά της ζητήματα μέσα από αυτό το γύρο και μια ευρύτερη σκοπιά. Σε κάθε podcast εξετάζεται ένα σημαντικό γεγονός, ένα φαινόμενο παγκόσμιας σημασίας, μια μεγάλη τάση από το χώρο της πολιτικής, των διεθνών σχέσεων, της οικονομίας, της οικολογίας, της επιστήμης και τεχνολογίας ή και του πολιτισμού, που επηρεάζει καθοριστικά και καθολικά τη ζωή καθολικά, αλλά και την κατάσταση στη χώρα μας. Και κάθε φορά γίνεται με τη συμμετοχή ιδιαίτερα επιλεγμένων καλεσμένων, που είναι ειδικοί σε καθέναν από αυτούς τους τομείς.
Κάνε like στη σελίδα μας στο Facebook
Ακολούθησε μας στο Twitter
Κάνε εγγραφή στο κανάλι μας στο Youtube
Γίνε μέλος στο κανάλι μας στο Viber
– Αναφέρεται ως πηγή το ertnews.gr στο σημείο όπου γίνεται η αναφορά.
– Στο τέλος του άρθρου ως Πηγή
– Σε ένα από τα δύο σημεία να υπάρχει ενεργός σύνδεσμος
