Η επείγουσα ανάγκη οικονομικής ένωσης της ΕΕ, ακόμη και με διαφορετικές ταχύτητες

Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται σε μια καμπή, αναζητώντας βαθύτερη οικονομική ενοποίηση ώστε να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα, την ανθεκτικότητα και τη στρατηγική της αυτονομία σε ένα περιβάλλον γεωπολιτικής αστάθειας. Στον πυρήνα αυτής της προσπάθειας βρίσκεται τώρα η ιδέα μιας ” Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων” (Savings and Investments Union – SIU), μια φιλόδοξη πρωτοβουλία που επιδιώκει να γεφυρώσει το χάσμα ανάμεσα στον μεγάλο όγκο ευρωπαϊκών αποταμιεύσεων και στις ανάγκες χρηματοδότησης της πραγματικής οικονομίας. Γιατί αυτό που συμβαίνει είναι πως παρά τον τεράστιο όγκο καταθέσεων στα ευρωπαϊκά κράτη, μεγάλο μέρος των κεφαλαίων παραμένει σε χαμηλής απόδοσης προϊόντα, ενώ ταυτόχρονα επιχειρήσεις και καινοτόμοι τομείς δυσκολεύονται να αντλήσουν επαρκή χρηματοδότηση.

Η Savings and Investments Union – SIU, «Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων» έρχεται να επανεκκινήσει και να διευρύνει τη λογική της παλαιότερης Ένωσης Κεφαλαιαγορών, μετατοπίζοντας το βάρος από τη θεσμική ενοποίηση των αγορών στον ίδιο τον πολίτη ως αποταμιευτή και εν δυνάμει επενδυτή. Στόχος είναι η διοχέτευση ιδιωτικών κεφαλαίων σε στρατηγικές επενδύσεις, όπως πράσινη μετάβαση, ψηφιακός μετασχηματισμός, υποδομές, άμυνα και κρίσιμες πρώτες ύλες. Παράλληλα, σχεδιάζεται να λειτουργήσει συμπληρωματικά προς την ακόμη ημιτελή Τραπεζική Ένωση της ευρωζώνης, μειώνοντας τη μονομερή εξάρτηση από τον τραπεζικό δανεισμό και ενισχύοντας τις κεφαλαιαγορές, αν και χωρίς να απαιτεί άμεση ολοκλήρωση του Ευρωπαϊκού Συστήματος Εγγύησης Καταθέσεων, που είναι το μεγάλο έλλειμμα της Τραπεζικής Ένωσης.

Για τους πολίτες, πάντως,  η Savings and Investments Union-SIU υπόσχεται περισσότερες επενδυτικές επιλογές, απλούστερα και διαφανέστερα προϊόντα, καλύτερη προστασία μέσω εναρμονισμένων κανόνων και ενίσχυση εργαλείων όπως τα επαγγελματικά συνταξιοδοτικά ταμεία και ένα πανευρωπαϊκό συνταξιοδοτικό προϊόν.

Όμως, η μετάβαση από τις χαμηλής απόδοσης, αλλά ασφαλείς, καταθέσεις στις αγορές συνεπάγεται αυξημένο επενδυτικό ρίσκο και απαιτεί υψηλότερη χρηματοοικονομική παιδεία και ισχυρή εποπτεία. Οι πολιτικές αντιστάσεις, οι εθνικές ιδιαιτερότητες και οι φόβοι μεταφοράς κινδύνου στα νοικοκυριά αποτελούν σημαντικές προκλήσεις. Παρ’ όλα αυτά, η SIU προβάλλεται ως καταλύτης για τη μείωση του επενδυτικού κενού της Ευρώπης έναντι ΗΠΑ και Κίνας και ως μεγάλη πρόοδος για μια πραγματική Οικονομική Ένωση της Ευρώπης, εφόσον υλοποιηθεί ισορροπημένα.

Απ΄ την άλλη στενά συνδεδεμένη με αυτή την ατζέντα είναι η ενίσχυση του διεθνούς ρόλου του ευρώ, που μπορεί να εκμεταλλευτεί τις γεωοικονομικές ανακατατάξεις και αβεβαιότητες της εποχής και ιδίως την εξασθένηση του δολαρίου και την μείωση της εμπιστοσύνης για τοποθετήσεις σ’αυτό. Τώρα, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, υπό την Κριστίν Λαγκάρντ, επιδιώκει να καταστήσει το ευρώ πιο ελκυστικό και αξιόπιστο σε παγκόσμιο επίπεδο, διευρύνοντας την πρόσβαση ξένων κεντρικών τραπεζών σε ρευστότητα σε ευρώ. Κι ένα ισχυρότερο κοινό νόμισμα μπορεί να περιορίσει το κόστος δανεισμού, να προστατεύσει τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις από συναλλαγματικές διακυμάνσεις και να ενισχύσει τη χρηματοπιστωτική κυριαρχία της Ένωσης. Ταυτόχρονα, μια πρόοδος στην Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, η ανάπτυξη ψηφιακών χρηματοοικονομικών εργαλείων της  Ευρώπης και η δημιουργία του ψηφιακού ευρώ εντάσσονται σε μια συνολική στρατηγική που συνδέει την εσωτερική οικονομική εμβάθυνση με τη διεθνή νομισματική ισχύ.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο επανέρχεται ξανά και η ιδέα μιας «Ευρώπης διαφορετικών ταχυτήτων». Μια ομάδα «πρόθυμων» κρατών-μελών προωθεί τη λογική της «ενισχυμένης συνεργασίας», ώστε να προχωρήσουν ταχύτερα κρίσιμες μεταρρυθμίσεις, ακόμη και χωρίς πλήρη ομοφωνία. Η Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων ενδέχεται να αποτελέσει το πρώτο μεγάλο τεστ αυτής της προσέγγισης, αναδεικνύοντας ότι η επείγουσα ανάγκη βαθύτερης οικονομικής ένωσης μπορεί να υλοποιηθεί, αν χρειαστεί, και με διαφορετικές ταχύτητες. Η προσέγγιση αυτή μπορεί βέβαια να οδηγήσει σε βαθύτερη ενοποίηση, αλλά  εγκυμονεί και τον κίνδυνο ενός κατακερματισμού και της διαταραχής μιας απαραίτητης ισορροπίας μεταξύ μεγάλων και μικρότερων κρατών-μελών.   Και το τελικό ερώτημα είναι αν όλα αυτά δείχνουν να αφορούν έναν αναγκαίο ρεαλισμό ή θα πρόκειται για αλλαγή που μεταβάλλει τη φύση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης ;

Η προαναφερόμενη επείγουσα ανάγκη μιας οικονομικής ένωσης της ΕΕ, ακόμη και με διαφορετικές ταχύτητες είναι το θέμα του 37ο pod  της σειράς «Διεθνής Ματιά», που παρουσιάζει ο Πολυδεύκης Παπαδόπουλος για το ERTnews Radio στην πλατφόρμα ERTecho.gr

Mε καλεσμένο τον οικονομολόγο Γιώργο Παπακωνσταντίνου, καθηγητή Διεθνούς Πολιτικής Οικονομίας και Διακυβέρνησης στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο της Φλωρεντίας αναλύεται η  ιδέα για την «Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων» σε συνδυασμό  με την αναμορφωμένη ατζέντα για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ΕΕ. Εξετάζεται, επίσης, πως μπορεί να ενισχυθεί ο διεθνής ρόλος του ευρώ, αλλά και τι σημαίνει μια «Ευρώπη δύο ή περισσότερων ταχυτήτων».

Η «Διεθνής Ματιά» ανοίγει ένα παράθυρο ώστε να κοιτάμε από την Ελλάδα τον Κόσμο, αλλά για να επιστρέφουμε ξανά στη χώρα μας και στα δικά της ζητήματα μέσα από αυτό το γύρο και μια ευρύτερη σκοπιά. Σε κάθε pod  εξετάζεται ένα σημαντικό γεγονός, ένα φαινόμενο παγκόσμιας σημασίας, μια μεγάλη τάση από το χώρο της πολιτικής, των διεθνών σχέσεων, της οικονομίας, της οικολογίας, της επιστήμης και τεχνολογίας ή και του πολιτισμού, που επηρεάζει καθοριστικά και καθολικά τη ζωή, αλλά και την κατάσταση στη χώρα μας. Και κάθε φορά γίνεται με τη συμμετοχή ιδιαίτερα επιλεγμένων καλεσμένων, που είναι ειδικοί.